Cabauw

Enkele heren van Cabauw

In de 17e eeuw was de heerlijkheid Cabauw in het bezit van de katholieke familie De Nobelaer. Volgens Henk Povée zou dit gegeven het katholieke karakter van de enclave Cabauw verklaren. Cornelis II de Nobelaer woonde aan het Noordeinde in Den Haag. In de zomer verbleef hij regelmatig in zijn buitenverblijf Hofvliet in Cabauw. De familie De Nobelaer was bevriend met de dichter Joost van den Vondel. Na een storm in 1665 schreef Vondel het gedicht 'Op het nederstormen der stene galerije in Hofvliet, de hofstede des heren van Kabau'. Ook droeg Vondel in 1667 een toneelstuk op aan de nieuwe heer van Cabauw.

Een andere ambachtsheer was Jean Brand van Cabauw. Ook hij woonde niet in Cabauw, maar op een buitenplaats in Breukelen. Hij kocht de heerlijke rechten van Cabauw uit de nalatenschap van zijn oom Otto Braet. Jean Brand was behalve rechter ook dichter. In 1813 deed hij mee aan een prijsvraag voor een nieuw volkslied. Er waren twee prijswinnaars: Hendrik Tollens met 'Wien Neêrlands bloed' en Jean Brand van Cabauw met 'Wij leven vrij, wij leven blij'.

Twee gevelstenen in de voorgevel van de boerderij aan de Cabauwsekade 22 herinneren nog aan de heren van Cabauw. Op deze plaats bevond zich de buitenplaats Hofvliet. De bovenste gevelsteen dateert uit 1636 en de onderste steen uit de periode (1752-1757) waarin Cornelis Henricus van Wijngaerden heer van Cabauw was.

De kerk van Cabauw

Cabauw is een katholieke enclave in de overwegend reformatorische Lopikerwaard. Na de reformatie behoorde de overwegend katholieke bevolking van Cabauw tot de parochie Schoonhoven, waar een schuilkerk stond. In 1680 werd de parochie gesplitst in een gedeelte Schoonhoven en een gedeelte voor de dorpen in de omgeving van Schoonhoven. Voor het laatstgenoemde gedeelte werd al in 1679 een kerk in Cabauw gesticht. Nadat een deel van de parochie in Schoonhoven zich in de achttiende eeuw aansloot bij de Oud-Katholieke Kerk werd de kerk in Cabauw tot 1783 ook door de rooms-katholieken van Schoonhoven bezocht. De stichting van de kerk in Cabauw kon plaatsvinden, omdat de toenmalige ambachtsheer van Cabauw, de katholieke Cornelis de Nobelaer, het uitdrukkelijk toestond dat rooms-katholieken in de heerlijkheid Cabauw hun geloof konden belijden. De kerk werd gewijd aan Jakobus de Meerdere. In 1846 werd deze zogenaamde schuilkerk vervangen door een Waterstaatskerk. Hoewel al snel te klein heeft deze kerk toch nog ruim tachtig jaar dienst gedaan. In 1928 kon de nieuwe Jacobskerk door de toenmalige aartsbisschop van Utrecht worden ingewijd.

Het aantal protestanten in Cabauw was op een hand te tellen. In het begin van de negentiende eeuw woonde er slechts een protestants gezin.