Cees Nooteboom

Cees Nooteboom
Cees Nooteboom, Keulen, 2011
Cees Nooteboom, Keulen, 2011
Persoonsgegevens
Volledige naam Cornelis Johannes Jacobus Maria Nooteboom
Geboortedatum 31 juli 1933
Geboorteplaats Den Haag
Overlijdensdatum 11 februari 2026
Overlijdensplaats Sant Lluís, Menorca
Geboorteland Vlag van Nederland Nederland
Opleiding en beroep
Werkveld(en) creatief en professioneel schrijven, proza, poëzie, reisverhaal, essayBewerken op Wikidata
Oriënterende gegevens
Jaren actief 1954-2026
Werken
Genre(s) Roman
Poëzie
Reisverslag
Erkenning en lidmaatschap
Lid van Akademie der Künste Berlin, Beierse Academie voor Schone KunstenBewerken op Wikidata
Werken in collectie Museum Henriette Polak, Liemers MuseumBewerken op Wikidata
Prijzen en onderscheidingen P.C. Hooft-prijs (2004), Constantijn Huygens-prijs (1992), Grote Kruis van Verdienste van de Orde van Verdienste van de Bondsrepubliek Duitsland, Jan Campert-prijs voor poëzie (1978), Charlemagne-medaille voor Europese media (2001), Multatuliprijs (1985), Prijs der Nederlandse Letteren (2009), Herman Gorterprijs (Gesloten gedichten; 1965), F. Bordewijk-prijs (1981), Cestoda-prijs (1982), Anne Frank-prijs (1957), Dirk Martensprijs, ridder in het Legioen van Eer, Literaturpreis der Konrad-Adenauer-Stiftung (2010), Eredoctoraat van de Vrije Universiteit Berlijn, Herman Gorterprijs (Ibicenzer gedicht; 1960), Gouden Uil Literatuurprijs (2010), ANV-Visser Neerlandia-prijs voor Drama (1960), Horst-Bienek-Preis für Lyrik (2018), Austrian State Prize for European Literature (2003), Austrian Decoration for Science and Art First Class, Debutantenprijs van de Maatschappij der Nederlandse Letteren (1963), Bob den Uyl-prijs (2011)Bewerken op Wikidata
Opgenomen in Canon van de Nederlandse letterkunde (2002, MNL)Bewerken op Wikidata
Links
Dbnl-profiel
(en) IMDb-profiel
Website
Portaal  Portaalicoon   Literatuur
Nooteboom en List (1967)

Cornelis Johannes Jacobus Maria (Cees, spreek uit als "sees") Nooteboom (Den Haag, 31 juli 1933 – Sant Lluís, 11 februari 2026) was een Nederlandse schrijver van voornamelijk romans, poëzie en reisverslagen.

Levensloop

De Hagenaar Nooteboom werd op school vaak als 'lastpak' weggestuurd, en zou op niet minder dan vier middelbare scholen hebben schoolgegaan. Na de dood van zijn vader bij het bombardement op het Bezuidenhout in 1945 werd hij door zijn stiefvader op kostscholen gestuurd: een franciscaner klooster in Venray en het Augustinianum in Eindhoven, maar hij maakte zijn middelbare school af aan een avondgymnasium te Utrecht.

Hij begon met werken in 1951 bij een bank in Hilversum, maar zwierf vanaf 1953 door Europa, nadat hij was afgekeurd voor zijn dienstplicht in het leger omdat hij 'te mager' zou zijn. Tijdens zijn reis schreef hij het eerste hoofdstuk van zijn debuutroman Philip en de anderen. In Parijs leerde hij de fotograaf Philip Mechanicus kennen, met wie hij naar Cannes trok en vandaar naar Nederland. In 1955 kwam zijn debuut Philip en de anderen uit waarvoor hij de eerste Anne Frank-prijs ontving. De naam Philip was een verwijzing naar Mechanicus. In 1956 volgde de dichtbundel De doden zoeken een huis, en in datzelfde jaar schreef hij zijn eerste grote journalistieke reportage voor Het Parool over de Hongaarse opstand, waarvoor hem een reisbeurs werd toegekend. Aan het eind van de jaren vijftig begon hij reisverhalen te schrijven voor Elsevier. Dit zou zijn genre blijven.

Na De ridder is gestorven (1963) schreef hij bijna twintig jaar geen roman. Vanaf 1961 was hij redacteur bij de Volkskrant, maar in 1967 werd hij reisredacteur bij het tijdschrift Avenue. In een verslag van een reis naar New York schreef Nooteboom in januari 1975 dat de twee torens van het plaatselijke World Trade Center, dan nog maar twee jaar oud, op een rare manier kwetsbaar en fragiel ogen: "iets wat nooit kan blijven en op een dag met een zucht in elkaar zakt" (De zucht naar het westen, p.55). Ruim een kwart eeuw later, bij de terroristische aanslag op de Twin Towers van 11 september 2001, kwam deze voorspelling uit.

Zijn bekendste boek is Rituelen (1980). Het werd in 1981 bekroond met de Ferdinand Bordewijk Prijs en in 1989 verfilmd onder regie van Herbert Curiël, met in de hoofdrollen Derek de Lint en Thom Hoffman.

Nootebooms werk behoort tot het meest vertaalde Nederlandse werk; in het Duits, het Engels, het Spaans, het Frans, het Turks, het Hongaars en veel andere talen. Vooral in het Duitse taalgebied was Nooteboom een echte bestseller-auteur, waar de vertaling soms nog eerder verkrijgbaar was dan het Nederlandse origineel in Nederland.

Op 24 juli 2005 was hij de gast in het programma Zomergasten bij de VPRO.

Kenmerken van zijn romans

Nooteboom maakt vaak gebruik van raamvertellingen, die soms nog eens gesplitst zijn in onderdelen. De onderdelen waarin hij zijn romans verdeelt, zijn meestal ook in een verschillende stijl geschreven. Naar het einde toe laat hij de scheiding tussen kern- en kaderverha(a)l(en) vervagen, zelfs indien deze zich in een andere tijd en/of plaats afspelen. Personages die eventueel in voorgaande onderdelen zijn gestorven laat hij dan voortleven in nakomelingen. zodat het toch nog mogelijk is alle onderdelen tot een geheel te doen versmelten. Andere kenmerken:

Paradijs verloren is een goed voorbeeld van deze kenmerken: het bestaat uit een verhaal in een verhaal in een verhaal; een gelaagde hiërarchie van raamvertellingen dus. In deze roman zijn de kaderverhalen en het kernverhaal nog eens opgesplitst in verschillende onderdelen, elk in een andere stijl geschreven. Op het einde zijn alle belangrijke personages uit alle onderdelen bij elkaar en is het onderlinge verband duidelijk. Ook is een van de hoofdpersonages, Alma, een vrij chaotisch personage, dat in het begin van het (kern)verhaal wordt verkracht door een groep mannen in een achterbuurt van São Paulo, maar er geen trauma's aan overhoudt. Ook komt de cultuur van de Aboriginals veel aan bod in het boek.

Privéleven en overlijden

In 1957 trouwde hij in New York met Fanny Lichtveld, dochter van de Surinaamse minister Frans Lichtveld en het nichtje van schrijver Albert Helman. In 1964 volgde een scheiding waarna hij een relatie aanging met zangeres Liesbeth List, voor wie hij tussen 1965 en 1979 ook een aantal teksten schreef. List verliet hem gedesillusioneerd en verklaarde later Nooteboom als zeer dominant te hebben ervaren. In het programma 'Het laatste woord' van Jeroen Pauw verklaarde List dat hij haar sloeg. In 1979 leerde hij de fotografe Simone Sassen kennen; zij werd zijn levenspartner.

In 2016 trouwde hij op 83-jarige leeftijd met haar. Vanaf 1970 woonde hij in een vroeg-achttiende-eeuws huis in de oude binnenstad van Amsterdam. Hij bracht een groot deel van het jaar door op het Spaanse eiland Menorca waar hij een huis had in Sant Lluís. Nooteboom overleed daar op 11 februari 2026 op 92-jarige leeftijd.

Waardering

Prijzen

Eredoctoraten

Bibliografie

Secundaire literatuur (selectie)

Cees Nooteboom als vertaler

Wikiquote heeft een of meer citaten van of over Cees Nooteboom.