Eemsdelta
Gemeente in Nederland  | |||
|---|---|---|---|
.svg) | |||
| Situering | |||
| Provincie |  Groningen | ||
| Coördinaten | 53°20'NB, 6°50'OL | ||
| Algemeen | |||
| Oppervlakte | 364,07 km² | ||
| - land | 267,89 km² | ||
| - water | 96,18 km² | ||
| Inwoners (1 jan 2026) |
44.841? (167 inw./km²) | ||
| Bestuurscentrum | Appingedam Delfzijl Loppersum | ||
| Politiek | |||
| Burgemeester (lijst) | Ben Visser (CU) | ||
| Bestuur | Lokaal Belang, ChristenUnie, VVD, CDA | ||
| Zetels Lokaal Belang PvdA ChristenUnie VVD CDA Gemeentebelangen GroenLinks |
29 11 5 3 3 3 2 2 | ||
| Economie | |||
| Gemiddeld inkomen (2023) | € 33.500 per inwoner | ||
| Gem. WOZ-waarde (2024) | € 229.000 | ||
| WW-uitkeringen (2023) | 13 per 1000 inw. | ||
| Overig | |||
| CBS-code | 1979 | ||
| CBS-wijkindeling | zie wijken en buurten | ||
| Website | www.eemsdelta.nl | ||
 Bevolkingspiramide (2023) | |||
| |||
Eemsdelta is een Nederlandse gemeente in de provincie Groningen. De gemeente ontstond op 1 januari 2021 na een fusie van de gemeenten Appingedam, Delfzijl en Loppersum. De fusiegemeente telt 44.841 inwoners (1 januari 2026, bron: CBS). De gemeente komt exact overeen met de COROP-regio Delfzijl en omgeving.
Eemsdelta moet niet worden verward met de voormalige gemeente Eemsmond, die in 2019 is opgegaan in Het Hogeland.
De verschillende delen van de gemeente worden vanouds tot de landstreken Fivelingo, Hogeland, Oosterhoek en Klei-Oldambt gerekend.
Geografie
Kernen
De gemeente bestaat uit 32 kernen:
| Woonplaats (BAG) | Inwoners 2023 |
|---|---|
| Appingedam | 11.085 |
| Bierum | 670 |
| Borgsweer | 130 |
| Delfzijl | 15.380 |
| Eenum | 90 |
| Farmsum | 1.665 |
| Garrelsweer | 430 |
| Garsthuizen | 185 |
| Godlinze | 245 |
| Holwierde | 945 |
| Huizinge | 105 |
| Krewerd | 80 |
| Leermens | 175 |
| Loppersum | 2.540 |
| Losdorp | 145 |
| Meedhuizen | 805 |
| Middelstum | 2.280 |
| Oosterwijtwerd | 145 |
| Spijk | 1.645 |
| Startenhuizen | onbekend |
| Stedum | 1.040 |
| 't Zandt | 965 |
| Termunten | 335 |
| Termunterzijl | 305 |
| Toornwerd | 55 |
| Wagenborgen | 1.700 |
| Westeremden | 355 |
| Westerwijtwerd | 75 |
| Wirdum | 365 |
| Woldendorp | 880 |
| Zeerijp | 410 |
| Zijldijk | 165 |
Buurtschappen
Binnen de gemeente liggen de volgende buurtschappen, gehuchten, wierden en streken:
Amsweer, Anderwereld, Arwerd, Baamsum, Bansum, Biessum, Binnen Ae, Boerdam, Bouwtenheerd, Dallingeweer, De Groeve, De Har(de), De Heemen, De Palen, De Pomp, De Vennen, De Weer, Dekkershuizen, Dijkum, Eekwerd, Eekwerderdraai, Eelshuis, Eenumerhoogte, Engeweer, Enzelens, Fiemel, Fraamklap, Garbendeweer, Garreweer, Garsthuizervoorwerk, Geefsweer, Grijzemonnikenklooster, Heveskes, Heveskesklooster, Heveskesvalge, Hoeksmeer, Honderd, Hoogwatum, Ideweer, Jukwerd, Kabofferij, Katmis (onderdeel Holwierde), Klein Wierum, Kleine Leger, Kolhol, Kopaf, Korendijk, Krangeweer, Lalleweer, Langerijp, Laskwerd, Lesterhuis, Lutjeburen, Lutjerijp, Lutjewijtwerd, Marsum, Merum, Nansum, Naterij (Ladysmith), Nienhuis, Nieuwenhuis, Nieuwstad, Nijenklooster, Nooitgedacht, Oldenbosch, Oldenklooster (Feldwerd), Oosterburen, Oosterhuizen, Opmeeden, Oterdum, Oterdumerwarven, Oterdumerwarven, Overtocht, Ozingeweer, Polen, Rodeschool, Schaapbulten, Scheve Klap, Siuksum, Stork, Stuimelderij, 't Noorn, 't Zandstervoorwerk, Terhorn (Molenhorn), Tweehuizen, Uiteinde, Vierburen, Vierhuizen, Wartum, Wartumerklap, Weiwerd, Weiwerdervalge, Westeremder Voorwerk, Wirdumerdraai, Zeshuizen
Eiland
De zuidelijke helft van het broedvogeleiland Stern in de Voolhok ligt binnen de gemeente.
Zeehavens
De gemeente telt twee havens: een groot industriehavencomplex bij Delfzijl, Farmsum en de Oosterhorn (Farmsumerhaven, Handelshaven en Oosterhornhaven), die worden beheerd door het havenschap Groningen Seaports, met een binnendijkse en een buitendijkse jachthaven en een jachthaven bij Termunterzijl.
Geschiedenis
Voorgeschiedenis
DEAL
De naam Eemsdelta werd al sinds het einde van de jaren vijftig gebruikt voor het industriegebied rond Delfzijl. Eind jaren negentig ontstond een bestuurlijk samenwerkingsverband Eemsdelta, gericht op de zeehavens, industrie en de economische positie van de regio. De gemeenten Delfzijl, Appingedam en Loppersum sloten vervolgens het bestuursakkoord Eemsdelta en gingen steeds nauwer samenwerken, onder andere door een fusie van de sociale diensten. De Samenwerkende Bedrijven Eemsdelta (SBE) drongen in 2009 aan op vorming één grote gemeente voor het Eemsdeltagebied, met inbegrip van Eemsmond, in het belang van de economische en industriële ontwikkeling. De regio Eemsdelta (met Eemsmond) werd tevens vanaf 2009 aangewezen tot krimpgebied.
In 2010 vormden de gemeenten Delfzijl, Eemsmond, Appingedam en Loppersum de Werkorganisatie DEAL voor het gemeenschappelijk uitvoeren van een aantal gemeentelijke taken op het gebied van handhaving en toezicht. Mede op aandringen van de provincie, die het aantal gemeenten wenste te beperken om de bestuurlijke slagkracht te vergroten, werd de mogelijkheid voor een fusie onderzocht. In 2011 spraken de deelnemers aan het bestuursakoord (zonder Eemsmond) af om uiterlijk 2013 een gezamenlijke ambtelijke organisatie te vormen.
In 2012 verscheen het rapport Grenzeloos Grunnen van de commissie-Jansen, waarin werd gesteld dat het onontkoombaar was dat er gemeentelijke fusies zouden moeten plaatsvinden om de bestuurlijke taken beter aan te kunnen. Voor Delfzijl werd een samenvoeging voorzien met Appingedam en Loppersum en de Eemshaven, die losgemaakt zou moeten worden van de gemeente Eemsmond. De toevoeging van de haven werd fel bepleit door Groningen Seaports. De gemeente Eemsmond wilde de eindelijk goed florerende haven echter zelf houden en was niet bereid haar grondgebied op te splitsen. Zij pleitte voor een supergemeente voor heel Noord-Groningen. Delfzijl vreesde hierin een decentrale positie te krijgen en was hier op tegen, in tegenstelling tot Appingedam.
Eemsmond maakte zich in 2016 los van de overige drie en ging per 1 januari 2019, inclusief de Eemshaven, deel uitmaken van de fusiegemeente Het Hogeland. Daarom werd DEAL ontbonden en bleven de DAL- of ADL-gemeenten over.
Besluit
Op 16 november 2017 spraken de drie gemeenteraden de intentie uit tot een gemeentelijke fusie. Op 12 januari 2018 maakten de ADL-gemeenten bekend dat zij op 1 januari 2021 gingen fuseren. Nadat het herindelingsontwerp op 29 november 2018 door de gemeenteraden was aangenomen, werd het officiële Herindelingsadvies in april 2019 aangeboden aan Gedeputeerde Staten van de provincie Groningen. Het wetsvoorstel tot samenvoeging van de drie gemeenten werd aangenomen door de Tweede Kamer op 22 april 2020 en door de Eerste Kamer op 7 juli 2020.
Keuze voor naam
Inwoners konden bij een volksraadpleging in februari 2019 kiezen uit drie namen:
- Eemsdelta – naar de Eemsmonding
- Fivelgo – naar de streek Fivelingo waarin de gemeente ligt
- Marenland – naar de maren in het gebied
Op 6 januari 2019 maakten de burgemeesters Anno Wietze Hiemstra, Gerard Beukema en Hans Engels de nieuwe gemeentenaam Eemsdelta bekend, waarop 67% van de stemmen was uitgebracht. Het opkomstpercentage was 42 procent. Critici stelden dat de naam niet klopt: de Eems is geen rivierdelta, maar een estuarium of getijdenrivier.
Aardbeving
In de nacht van 13 op 14 november 2025 vond in de gemeente een aardbeving plaats met een kracht van 3,4 op de schaal van Richter. Het epicentrum lag bij de plaats Zeerijp.
Politiek
Gemeenteraad
De uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen sinds de fusie van 2021:
| Partij | 2020 | 2026 | ||
|---|---|---|---|---|
| % | 29 | % | 27 | |
| Lokaal Belang Eemsdelta | 31,92 | 11 | 33,72 | 11 |
| GroenLinks-PvdA | – | – | 12,18 | 3 |
| VVD | 10,31 | 3 | 11,01 | 3 |
| CDA | 10,08 | 3 | 10,17 | 3 |
| SP | – | – | 8,86 | 2 |
| Eerlijk Democratisch Eemsdelta (EDE) | – | – | 8,36 | 2 |
| ChristenUnie | 10,98 | 3 | 7,79 | 2 |
| Volt | – | – | 3,34 | 1 |
| Seniorenpartij Eemsdelta | 2,45 | – | 2,76 | – |
| DURF | – | – | 1,80 | – |
| PvdA | 16,13 | 5 | – | |
| GroenLinks | 5,80 | 2 | – | |
| Gemeentebelangen Eemsdelta | 8,07 | 2 | – | – |
| Jongerenpartij Eemsdelta | 2,61 | – | – | – |
| D66 | 1,63 | – | – | – |
| Opkomst | 44,2% | 48,9% | ||
De zetels van de bestuursmeerderheid worden hierboven vet aangegeven.
Burgemeester
Van 1 januari 2021 tot 15 januari 2022 was de PvdA'er Gerard Beukema waarnemend burgemeester van Eemsdelta. Op 28 oktober 2021 droeg de raad de van Urk afkomstige Ben Visser (CU) voor aan de Kroon voor de benoeming tot burgemeester. De minister van Binnenlandse Zaken nam de voordracht over en de benoeming ging in op 15 januari 2022. Twee dagen later werd Visser geïnstalleerd.
College van B & W
Voor de periode 2021-2026 werd onder het motto Samen werken aan onze toekomst een coalitieakkoord gesloten tussen Lokaal Belang Eemsdelta, ChristenUnie, VVD en CDA. Deze partijen vertegenwoordigen een meerderheid van 20 van de 29 raadszetels. Tijdens de eerste raadsvergadering op 4 januari 2021 werden de vijf wethouders geïnstalleerd.
Het college van burgemeester en wethouders bestaat uit:
| Naam | Functie | Partij | Taken | Projecten |
|---|---|---|---|---|
| Ben Visser | Burgemeester | ChristenUnie | Openbare orde, veiligheid en handhaving, Algemene bestuurlijke aangelegenheden en regionale samenwerking, Klantencontact, Voorlichting, communicatie en representatie, Personeel en organisatie, Informatieveiligheid en privacy, Minderheden | |
| Annalies Usmany-Dallinga | Wethouder | Lokaal Belang Eemsdelta | 1e locoburgemeester, Ruimtelijke ordening en ontwikkellocaties, Wonen en welzijn, Volkshuisvesting, Versterkingsopgave, Nationaal Programma Groningen (NPG), Centrummanagement/stadspromotie | Ontwikkeling Eelwerd en Eendracht inclusief zorgtransitie Appingedam, Centrumontwikkeling Delfzijl zuid-oost, Perspectieflocaties |
| Jan Menninga | Wethouder | Lokaal Belang Eemsdelta | 2e locoburgemeester, Financiën en belastingen, Gebiedsregie/leefbaarheid, Sport, Vergunningverlening | Scholentransitie, Campusontwikkeling Appingedam, Wonen met een Plus, Marconi Delfzijl |
| Meindert Joostens | Wethouder | ChristenUnie | 3e locoburgemeester, Zorg, Wmo, Onderwijs (behalve Huisvesting), Kunst en cultuur, Participatie, Milieu/afval/duurzaamheid, Wadden (ontwikkeling kustgebied) | Zorgtransitie Delfzijl en Loppersum, Cultuurcluster Molenberg Delfzijl, Kustontwikkeling |
| Hans Ronde | Wethouder | VVD | 4e locoburgemeester, Werk/participatie/inkomen, Economie, Verkeer en vervoer, Armoedebeleid, Energietransitie/klimaatadaptatie, Informatisering en automatisering, Inkoop/aanbesteding | Regionale Energie Strategie |
| Pier Prins | Wethouder | CDA | 5e locoburgemeester, Jeugdzorg, Vastgoed/grondexploitaties, Monumentenzorg, Toezicht/handhaving, Recreatie/toerisme, Landbouw/natuur, Beheer openbare ruimte (incl. begraafplaatsen) | Monumentencluster 't Zandt |
| Ronald Koch | Gemeentesecretaris | Adviseert het college |
Gemeentelijke huisvesting
De gemeentehuizen in Appingedam (Wilhelminaweg), Delfzijl (Johan van den Kornputplein) en Loppersum (Molenweg) zijn bij de gemeente Eemsdelta in gebruik gebleven. De raadsvergaderingen vinden plaats in het gemeentehuis te Delfzijl.
Bevolkingsontwikkeling na WO-2
Eemsdelta is ontstaan uit de gemeenten Appingedam, Delfzijl en Loppersum. Het gebied kende een gestage groei tot in 1980 een hoogtepunt werd bereikt. Vanaf 1990 volgde een jarenlange bevolkingskrimp, zodat het aantal inwoners in 2023 weer op het niveau van 1960 was.
De drie gemeenten samen kenden in de naoorlogse periode de volgende bevolkingsontwikkeling:
- 1950 - 40 678 inwoners
- 1960 - 45 795 inwoners
- 1970 - 49 267 inwoners
- 1975 - 52 406 inwoners
- 1980 - 55 351 inwoners
- 1985 - 54 747 inwoners
- 1990 - 55 687 inwoners
- 1995 - 54 239 inwoners
- 2000 - 52 346 inwoners
- 2005 - 51 915 inwoners
- 2010 - 49 119 inwoners
- 2015 - 47 560 inwoners
- 2020 - 45 857 inwoners
- 2023 - 45 403 inwoners
(Bron: CBS Statline)
Topografie
| Aangrenzende gemeenten | ||||
|---|---|---|---|---|
 Het Hogeland |
 Krummhörn (D) |
 Emden (D) | ||
 |
||||
 Groningen |
 Midden-Groningen |
 Oldambt | ||
Monumenten en beelden
- Lijst van oorlogsmonumenten in Eemsdelta
- Lijst van rijksmonumenten in Eemsdelta
- Lijst van gemeentelijke monumenten in Eemsdelta
- Lijst van beelden in Eemsdelta
- Noten
- Referenties
- 1 2 RTV Noord, Martin Drent, 17 januari 2022: Ben Visser geïnstalleerd als burgemeester van Eemsdelta: 'Doe Groningen recht'. Geraadpleegd 20 januari 2022.
- ↑ Wetsvoorstel samenvoeging van de gemeenten Appingedam, Delfzijl en Loppersum
- ↑ Tabel: Bevolking; maandcijfers per gemeente en overige regionale indelingen, 1 januari 2023, Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen
- ↑ Industrieschap 'Oost-Groningen': Lagere tarieven, lijndienst op Delfzijl, betere verbindingen. Samen met West-Duitsland naar bloeiende Eemsdelta Groningen. Ons Noorden (3 januari 1959). Eemsmonding kan afspiegeling worden van de Rijndelta. Leeuwarder Courant (3 januari 1959) – via Delpher.
- ↑ Mick van Wely, Gemeenten gaan voor meer samenwerking. Dagblad van het Noorden (22 juni 2006) – via De krant van toen.
- ↑ "SBE: herindeling in 2014: Delfzijl, Eemsmond, Appingedam en Loppersum één gemeente", De Eemsbode, 14 oktober 2009. – via De krant van toen.
- ↑ Koos Bijlsma & Johan de Veer, De moeizame weg naar zes nieuwe gemeenten. Dagblad van het Noorden p. 28 (31-10-2018).
- ↑ Appingedam, Delfzijl, Loppersum en Het Hogeland ontbinden gemeenschappelijke regeling WO DEAL, Dagblad van het Noorden, 3 oktober 2019.
- ↑ Gemeentelijke fusie tussen Delfzijl, Appingedam en Loppersum moet 1 januari 2021 rond zijn, Eemskrant, 12 januari 2018
- ↑ Steven Radersma, "'Gemeentenaam Eemsdelta klopt niet'", RTV Noord, 8 mei 2019. Geraadpleegd op 27 augustus 2026.
- ↑ Databank Verkiezingsuitslagen. Kiesraad. Geraadpleegd op 27 april 2026.
- ↑ RTV Noord, 20 augustus 2023
- ↑ Gerard Beukema benoemd als waarnemend burgemeester van Eemsdelta[dode link], Nieuwsbericht Eemsdelta d.d. 4 december 2020
- ↑ Eemsdelta.nl: Voordracht Ben Visser als burgemeester. Gearchiveerd op 28 oktober 2021. Geraadpleegd op 29 oktober 2021.
- ↑ Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Nieuwe burgemeester in Eemsdelta - Nieuwsbericht - Rijksoverheid.nl. www.rijksoverheid.nl (6 december 2021). Gearchiveerd op 21 april 2023. Geraadpleegd op 6 januari 2022.
- ↑ Coalitieakkoord gemeente Eemsdelta: ‘Samen werken aan onze toekomst’[dode link], Nieuwsbericht Eemsdelta d.d. 18 december 2020
- ↑ Raad, Gemeente Eemsdelta d.d. 4 januari 2021
- ↑ College van B en W, Gemeente Eemsdelta
· 
· 
· · 
· ·