Schematische weergave van het birame appendix bij geleedpotigen, met aanduiding van het endopodiet en exopodiet, die beide ontspringen uit het protopodiet.
Een exopodiet is een van de twee zijtakken van een geleed aanhangsel bij kreeftachtigen en andere geleedpotigen. Het vormt samen met het endopodiet het typische birame (tweetakkige) aanhangsel dat kenmerkend is voor veel kreeftachtigen. De exopodiet kan sterk variëren in vorm en functie, afhankelijk van de soort en het type aanhangsel waarop hij voorkomt. Het vormt daarmee een kenmerkend onderdeel van de morfologie van diverse decapoden, en kan dus worden gebruikt als taxonomisch kenmerk bij het determineren en classificeren van soorten.
Opbouw
Het exopodiet ontspringt lateraal aan de basis van een aanhangsel, meestal aan het protopodiet, dat bestaat uit de coxa en een basis. De structuur is doorgaans slank, segmentair opgebouwd en voorzien van setae (borstelharen) die een rol spelen bij de waterverplaatsing, tastzin of waterfiltratie. In sommige groepen is het exopodiet sterk gereduceerd of volledig afwezig, terwijl het in andere taxa een opvallend, bladachtig of roeivormig karakter heeft (zoals het scaphoceriet).
Functies
Exopodieten hebben diverse functies:
Zwembeweging: bij veel kreeftachtigen fungeert het exopodiet als een zwemlamel die door ritmische bewegingen voortstuwing genereert
Ventilatie: in bepaalde taxa draagt het bij aan de watercirculatie rond de kieuwen
Filtratie: bij planktonische larven kan het exopodiet helpen bij het filteren van voedseldeeltjes
Sensorische functie: de borstelharen op het exopodiet kunnen drukveranderingen en stromingen detecteren
Variatie tussen taxa
De vorm en aanwezigheid van het exopodiet verschilt sterk tussen groepen:
