Geert Koefoed

Geert Koefoed
Geert Koefoed bij de herdenking van de Surinaamse dichters Slory en Shrinivási bij de Vereniging Ons Suriname in Amsterdam (2019)
Geert Koefoed bij de herdenking van de Surinaamse dichters Slory en Shrinivási bij de Vereniging Ons Suriname in Amsterdam (2019)
Persoonsgegevens
Geboortedatum 1 januari 1941Bewerken op Wikidata
Overlijdensdatum 26 oktober 2026Bewerken op Wikidata
Links
Dbnl-profiel
Portaal  Portaalicoon   Literatuur

Gerard (Geert) Anthonie Tijmen Koefoed (Batavia, 6 november 1941 – Bilthoven, 26 oktober 2026) was een Nederlands taalkundige, dichter, vertaler, uitgever en surinamist.

Leven en werk

Geert Koefoed werd geboren in Batavia, nu Jakarta, in Nederlands-Indië, waar hij als kleine jongen de verschrikkingen van de Jappenkampen meemaakte. Zijn ervaringen zouden zijn leven lang een zware wissel op hem trekken, met episodes van zware depressie.

Suriname

Koefoed studeerde Nederlands en algemene taalwetenschap. Van 1966 tot 1969 werkte hij in Suriname waar hij als neerlandicus werkte aan de kweekschool in Paramaribo. Als gastdocent aan het Instituut voor de Opleiding van Leraren bleef hij met regelmaat terugkeren in Suriname. Hij behield altijd een bijzondere betrokkenheid bij de Surinaamse poëzie, en dan met name bij het werk van Trefossa, Johanna Schouten-Elsenhout, Michael Slory, R. Dobru, Shrinivási, Jit Narain en Cándani. Van de laatste drie bezorgde hij ook enkele bundels, sommige als uitgave van zijn uitgeverij Canna zoals Tussen de woorden is het stil (1995) van Jit Narain en Een zoetwaterlied (2000) van Cándani. Koefoed maakte ook deel uit van de redactie van het tijdschrift voor surinamistiek Oso, van 1989 tot 1991 ook als hoofdredacteur.

Wetenschappelijk werk

Na zijn Surinaamse jaren werkte hij als taalkundedocent aan het Instituut voor Algemene Taalwetenschap aan de Rijksuniversiteit te Utrecht. Als academicus was hij bijzonder geïnteresseerd in de generatieve taalkunde, maar ook in taaldiversiteit, taalverandering en sociolinguïstiek. Voor zijn wetenschappelijke werk vond hij belangrijke stimulansen in de ideeën van Paul Kiparsky en William Labov. Hij promoveerde in 1993 in Utrecht op het proefschrift Benoemen; Een beschouwing van de faculté du langage bij de hoogleraren J. van Marle en E.J. Reuland. Hij was mede-auteur van de Basiskursus Algemene Taalwetenschap, die destijds aan de Utrechtse Faculteit Letteren onderwezen werd. Samen met Arnold Evers was hij redacteur van Lijnen van Taaltheoretisch Onderzoek (1976) en met Eddy Charry van Talen van Suriname (1983). Bij zijn afscheid van de universiteit in 2001 werd hem een liber amicorum aangeboden.

Poëzie

De poëzie van Geert Koefoed is sterk filosofisch-beschouwend van toon. Dat betekent niet dat die niet zijn startpunt vindt in de wereld van alledag. Zo zijn verschillende van de gedichten uit Golgotha (1984) gewijd aan de dood van zijn vader. De dichter besteedt veel aandacht aan de taal, aan de wonderlijke verhouding tussen gedachte, taal en taaltekens. Niet zelden geven de slotregels ook een verrassende wending aan de eerdere regels. Gaandeweg is er een lichtere toon in Koefoeds werk gekomen en heeft mildheid plaats gemaakt voor zwaarwichtigheid. Koefoed peilt diep en zoekt naar het ultieme in poëzie en vond die ook in de poëzie van zijn vriend, de Surinaamse dichter Shrinivási die zei: ‘Poëzie is het wonder vangen binnen het broze omhulsel van taal.’ En: ‘Poëzie is God en het goede ontdekken.’ Pieterjan Mellegers schreef over de gedichten van Geert Koefoed: ‘In zijn denken nemen de poëtische functie en de poëzie als levenshouding een centrale plaats in. Poëzie als levenshouding komt tot uiting in het verzet tegen de beweging om taal steeds meer in regels vast te leggen.’ En Michiel van Kempen noteerde in zijn In Memoriam: ‘Voor sommige mensen – de taalgevoeligsten – is poëzie niets minder dan een levenselixer. Tot die taalgevoeligsten behoorde Geert Koefoed. Hij was een academisch taalkundige, bevlogen en zachtmoedig docent, maar bovenal een uiterst fijnzinnig poëzievertaler, essayist, redacteur en natuurlijk: hij was ook zelf een dichter.’

Overigens schreef Koefoed ook kort proza, zoals in de column-achtige stukken van de bundel Album (2011). De bundels van Koefoed zijn veelal in kleine oplage verschenen en bereikten een klein publiek van fijnproevers.

Persoonlijk

Geert Koefoed huwde in 1965 met Milly Beijerinck, maar zij woonden sinds 1990 niet meer samen. Uit het huwelijk zijn vier kinderen geboren, van wie er één vroeg overleed.

Geert Koefoed was een verwoed schaker.

Bibliografie (boekuitgaven en een selectie uit de artikelen)

Taalkunde

  • G.J. de Haan, G.A.T. Koefoed en A.L. des Tombe, Basiskursus Algemene Taalwetenschap. Assen: Van Gorcum, 1974. (Herdrukken 1975, 1977, 1978, 1979, 1981.)
  • A note on pidgins, creoles and language universals. Conference on Pidgins and Creoles (06-01-1975 - 11-01-1975 : Honolulu). Utrecht: [Rijksuniversiteit], [1976].
  • Lijnen van taaltheoretisch onderzoek. Een bundel oorspronkelijke artikelen aangeboden aan prof. dr. H. Schultink. Onder redactie van Geert Koefoed en Arnold Evers. Groningen: Tjeenk Willink, 1976.
  • Geert Koefoed & Ronald F. May, Motieven van taalkeuze in Suriname en de houding tegenover het Surinaams-Nederlands. Utrecht: [s.n.], 1977.
  • Aspecten van taalverandering: een verzameling inleidende artikelen. Onder redactie van G.A.T. Koefoed en J. van Marle. Groningen: Wolters-Noordhoff, 1978.
  • Eerste indrukken van een onderzoek naar de rol van het Surinaams-Nederlands in het onderwijs in Suriname (van 9-1-'80 tot 29-2-'80). [Utrecht]: [Rijksuniversiteit Utrecht], 1980.
  • Over ik-taal, je/men-taal en elk-taal. Utrecht: Instituut voor Algemene Taalwetenschap R.U., 1980.
  • Emancipatie en taal: het persoonlijke is politiek: emancipatie in je leef- en werksituatie. Utrecht: [s.n.], 1980.
  • De talen van Suriname: achtergronden en ontwikkelingen. Onder redactie van Eddy Charry, Geert Koefoed ... [et al.] ; met medewerking van Sita Kishna. Muiderberg: Coutinho, 1983.
  • Taal, identiteit en ontmoeting. Utrecht: [s.n.], 1983.
  • Semiotiek in de taalwetenschap: lezing voor Studium generale in de reeks "Semiotiek", 24 april 1985, Utrecht. [S.l.] : [s.n.], 1985.
  • Wendela Wendelaar en Geert Koefoed, '‘Sa’ en ‘o’ in het Sranan.' In: Oso: tijdschrift voor Surinaamse taalkunde, letterkunde en geschiedenis, jrg. 7, nr. 1 (mei 1988), p. 63-75.
  • The historicity of language. Utrecht: Onderzoeksinstituut voor Taal en Spraak, Utrecht, 1991. (OTS Working papers / Research Institute for Language and Speech, University of Utrecht; 91-001.)
  • Geert Koefoed & Jacqueline Tarenskeen, 'De opbouw van de Sranan woordenschat.' In: Oso: tijdschrift voor Surinaamse taalkunde, letterkunde en geschiedenis, jrg. 11, nr. 1 (mei. 1992), p. 67-82.
  • Benoemen; Een beschouwing over de faculté du langage. Amsterdam: Publikaties van het P.J. Meertens-Instituut Deel 20, 1993. (Proefschrift Utrecht.)
  • 'De nagelaten geschriften van Jan Voorhoeve.' In: Oso: tijdschrift voor Surinaamse taalkunde, letterkunde en geschiedenis, jrg. 17, nr. 1 (mei. 1998), p. 77-83.
  • Grensverschijnselen. Afscheidscollege uitgesproken op 23 januari 2001 door Geert Koefoed. Utrecht: Utrechts Instituut voor Linguïstiek OTS, 2001.

Poëzie

  • Shrinivási, Een weinig van het Andere. Samengesteld en ingeleid door Geert Koefoed. Haarlem: In de Knipscheer, 1984.
  • Een bootje kwam gevaren. En andere liedjes door Geert Koefoed. Met tekeningen van Lisette van Meeteren-de Mos...[et al.]. Utrecht: Joris, 1980.
  • Golgotha en andere gedichten. Met tekeningen van Han ter Keurs. Utrecht: Joris, 1984.
  • Jeanet Elders, Fred Heering & Geert Koefoed, Een reden om te schrijven: werken met kinderen aan poëzie. Nuenen: Phoenix, 1985.
  • 'In het zingen van jouw lied ben ik tekort geschoten. Over de Surinaamse dichter Jit Narain.' In: Kruispunt, jrg. 36, nr. 161, juni-september 1995, pp. 455–463.
  • Namiddaglicht. Paramaribo: Canna/ Nieuwegein/Utrecht: Joris, 2000.
  • Album. [Korte prozateksten.] Tekeningen; Ans Arends. Utrecht 2011.
  • Shrinivási, Hecht en sterk: gedichten. Met een nawoord door Geert Koefoed. Haarlem: In de Knipscheer, 2013.
  • De stilte van het ongesproken woord / Tiri fu den wortu... di no taki : Trefossa, Shrinivási, Dobru: drie Surinaamse dichters op muziek gezet. Samenstelling en inleidingen Cynthia Abrahams, Hein Eersel, Geert Koefoed; inleidingen dichters: Hein Eersel, Geert Koefoed en Cynthia Abrahams (eindredactie) ; portretten van de dichters Dobru, Shrinivási, Trefossa: Nicolaas Porter. Haarlem: In de Knipscheer, 2014.
  • Jit Narain, Een mensenkind in niemandsland. Samengesteld door Michiel van Kempen en Effendi Ketwaru en met een inleiding van Geert Koefoed en Satya Jadoenandansing. Haarlem: In de Knipscheer, 2021.

Varia

  • Pieterjan Mellegers & Geert Koefoed, Men doet niet aan poëzie: een opstel. Utrecht : Joris, 1985.
  • 'Surinaamse schrijvers en dichters als taalpolitici.' In: Oso: tijdschrift voor Surinaamse taalkunde, letterkunde en geschiedenis, jrg. 6, nr. 2 (dec. 1987), p. 147-164.
  • 'De plaats van Shrinivasi in de Surinaamse literatuur.' In: Black flash: literair tijdschrift, jrg. 3, nr. 4 (dec. 1993), p. 6-12.
  • 'Albert Helman als creolist.' In: Mutyama: Surinaams tijdschrift voor cultuur en geschiedenis, jrg. 4, nr. 5 (1993), p. 60-62.
  • Sporen zoeken; Een boek over twintig jaar Suriname vanaf 1975. [Met Els Moor, Linda Asin en Hilde Neus.] Paramaribo: Organisatie voor Gerechtigheid en Vrede, 1996.
  • 'De rivier en haar oevers.' In: Tussen droom en werkelijkheid: een keuze uit de literaire pagina van de Ware Tijd. Red. Jan Bongers e.a. Paramaribo: Okopipi, 2001, p. 109-112.
  • Geert Koefoed, 'De talen en de taal van Michael Slory.' In: Caraïbisch Uitzicht, 11 januari 2022.

Over Geert Koefoed

Zie ook