| Herman van Elteren | ||||
|---|---|---|---|---|
Van Elteren (links) leest voor in de Stadsschouwburg Amsterdam (1974) | ||||
| Persoonsgegevens | ||||
| Volledige naam | Herman Jozef van Elteren | |||
| Geboren | 1 mei 1928 | |||
| Overleden | 27 september 2023 | |||
| Geboorteland | Nederland | |||
| Nationaliteit | Nederlandse | |||
| Opleiding en beroep | ||||
| Beroep | Acteur, decorontwerper, kostuumontwerper, illustrator en beeldhouwer | |||
| Werkveld | jeugdliteratuur | |||
| Floruit | 2018 | |||
| Erkenning en lidmaatschap | ||||
| Archieflocatie | Allard Pierson | |||
| Links | ||||
| RKD-profiel | ||||
| (en) IMDb-profiel | ||||
| Dbnl-profiel | ||||
| ||||
Herman Jozef van Elteren (Den Bosch, 1 mei 1928 – Zaandam, 27 september 2023) was een Nederlandse acteur, decorontwerper, kostuumontwerper, illustrator en beeldhouwer. Hij combineerde een loopbaan in het theater met beeldende kunst en maakte onder meer gevelstenen voor Monnickendam.
Van Elteren volgde de Middelbare Kunstnijverheidsschool en de Jan van Eyck Academie in Maastricht. Hij kreeg les van de beeldhouwers Oscar Jespers en Charles Vos. Daarnaast volgde hij de Toneelschool Arnhem, waar hij in 1960 slaagde.
Hij was aanvankelijk verbonden aan Speelgroep Limburg. Het Limburgsch Dagblad meldde op 13 augustus 1955 dat hij per 1 september zou overgaan naar de Amsterdamse toneelgroep Puck. Volgens dat bericht zou hij mogelijk zijn decoratieve werkzaamheden voor Speelgroep Limburg blijven uitvoeren. Bij Puck werkte hij zowel als acteur als ontwerper. Hij verzorgde er bijvoorbeeld decors en kostuums voor Pierrot valt van de maan en Knecht van twee meesters.
Vanaf 1960 speelde hij bij de Nederlandse Comedie. Na het verdwijnen van dat gezelschap zette hij zijn toneelwerk voort bij het Publiekstheater. Daarnaast ontwierp hij voor andere gezelschappen, waaronder Arena en Theater. Vanaf het einde van de jaren zestig maakte hij ook operadecors. Later verzorgde hij de vormgeving van shows van onder anderen Martine Bijl, Tineke Schouten en Youp van 't Hek.
Een terugkerend onderdeel van zijn toneelwerk was Gijsbreght van Aemstel van Joost van den Vondel. Hij speelde mee in de jaarlijkse opvoeringen bij de Nederlandse Comedie. Later maakte hij een uitvouwbaar decor waarmee hij het gehele stuk, inclusief de reien, als solovoorstelling kon brengen.

Van Elteren illustreerde onder meer Broodje boek van Mies Bouhuys en Koen van Monnickendam van Hans Keijzer. Hij maakte al tijdens zijn opleiding in Maastricht beeldhouwwerk, waaronder Dansers. In Delft vervaardigde hij een beeld van Magdalena van Almonde.
In Monnickendam vervaardigde hij talrijke gevelstenen, waaronder Op 't Doelenpadt, ’t Knooppunt, De Gulden Hand, De Rode Haan en De Schutsengel. Bij opdrachten maakte hij eerst een model van piepschuim, dat aan de opdrachtgever en de welstandscommissie werd voorgelegd. Op 4 oktober 2018 werd aan de Haven een nieuwe gevelsteen van zijn hand onthuld, met een zeemeermin. De toen negentigjarige kunstenaar gaf aan dat hij verwachtte dat dit zijn laatste gevelsteen zou zijn.
Ook droeg hij bij aan historische evenementen in zijn woonplaats. Hij ontwierp kostuums voor de stadsfeesten van 2005 en speelde mee bij het Middeleeuws Genootschap Monnickendam. Tot 2018 liep hij als Magere Hein mee in de jaarlijkse Allerzielentocht. Verder ontwierp hij de figuren, kostuums en aankleding van de kerststal die bij de Waag werd opgesteld.
Op 4 oktober 2010 portretteerde de RKK Van Elteren in Allemachtig 80. In de aflevering vertelde hij over zijn leven en toneelwerk en werd hij gevolgd bij het Middeleeuws Genootschap en tijdens het maken van een beeld van Sint Jacob.
| Jaar | Productie | Rol of toelichting |
|---|---|---|
| 1980 | Mensch durf te leven | Acteur in de televisiebewerking van het toneelstuk van Gerben Hellinga, gespeeld door het Publiekstheater |
| 2010 | Gijsbreght van Aemstel | De Engel, in de bewerking van De Warme Winkel; volgens Theaterkrant zijn laatste toneelrol |
Van Elteren werd geboren in Den Bosch en groeide op in Limburg. In de jaren zeventig vestigde hij zich in Monnickendam.
Op latere leeftijd leed hij aan de ziekte van Alzheimer. Aanvankelijk kreeg hij hulp van zijn buren. In 2023 werd hij vanwege bijkomende lichamelijke problemen opgenomen in het Erasmus-verpleeghuis in Zaandam. Hij overleed op 27 september 2023, op 95-jarige leeftijd.
| Jaar | Onderscheiding |
|---|---|
| 2005 | Ereburger van de gemeente Waterland, wegens zijn bijdragen aan het plaatselijke culturele leven |
| 2006 | Ridder in de Orde van Oranje-Nassau, wegens zijn verdiensten voor het theater |