| Hygrocybaceae | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Taxonomische indeling | ||||||||||
| ||||||||||
| Familie | ||||||||||
| Hygrocybaceae (Padamsee & Lodge) Vizzini, Consiglio & P. Alvarado (2024) | ||||||||||
| ||||||||||
Hygrocybaceae is een familie van schimmels uit de orde Agaricales. De familie omvat voornamelijk plaatjeszwammen, waaronder een groot deel van de soorten die in het Nederlands als wasplaat worden aangeduid. Het typegeslacht is Hygrocybe.
De groep werd in 2014 door Padamsee en Lodge beschreven als de onderfamilie Hygrocyboideae binnen de familie Hygrophoraceae. Op basis van een uitgebreidere moleculair-fylogenetische analyse van de Agaricales verhieven Vizzini, Consiglio en Alvarado deze onderfamilie in 2024 tot de zelfstandige familie Hygrocybaceae.
De familie behoort tot de Hygrophorineae. De afbakening komt grotendeels overeen met die van de vroegere onderfamilie Hygrocyboideae. Een verschil is onder meer dat Chrysomphalina in de analyse van Vizzini et al. eveneens binnen de Hygrocybaceae valt. Hygroaster, dat vroeger als afzonderlijk geslacht is behandeld, wordt hierbij tot Hygrocybe gerekend.
De vruchtlichamen zijn meestal plaatjeszwammen en vaak opvallend geel, oranje, rood, groen of roze gekleurd, hoewel ook grijze en bruinachtige soorten voorkomen. De kleuren worden onder andere veroorzaakt door muscaflavine-achtige pigmenten of carotenoïden.
De lamellen zijn doorgaans relatief dik en kunnen bij kneuzing een wasachtige substantie afgeven. Een echte velum ontbreekt gewoonlijk. De hoedhuid kan onder andere een cutis, ixocutis, trichoderm of ixotrichoderm vormen.
De basidiosporen zijn kleurloos, dunwandig en niet-amyloïd. Ze zijn meestal glad, maar bij enkele soorten komen sporen met kegelvormige stekels voor. De sporen bevatten vaak een of meer oliedruppels. Pleurocystiden ontbreken. Echte cheilocystiden zijn meestal eveneens afwezig, hoewel cystideachtige hyfen aan de lamelsnede kunnen voorkomen. De trama van de lamellen is regelmatig tot subregelmatig en kan bij sommige groepen afwijkend zijn opgebouwd.
Soorten van de Hygrocybaceae groeien voornamelijk op de grond. Ze komen voor in grasland, bossen, heiden, venen en andere vegetatietypen en groeien geregeld tussen mossen. Enkele soorten groeien op hout of op andere bovengrondse substraten.
Vooral in Europa zijn veel wasplaten kenmerkend voor oude, voedselarme en weinig bemeste graslanden. Hun precieze voedingswijze is lange tijd onduidelijk geweest. Ze werden vroeger vaak als saprotrofen beschouwd, maar onderzoek aan stabiele koolstof- en stikstofisotopen wijst erop dat onder meer Hygrocybe, Gliophorus en Humidicutis een andere voedingsstrategie hebben. De resultaten passen beter bij een biotrofe levenswijze dan bij saprotrofie.
Bij onderzoek aan wasplaten zijn bovendien hyfen en DNA van Hygrocybe aangetroffen in levende fijne plantenwortels. Dit ondersteunt de hypothese dat ten minste een deel van de groep tijdelijk als endofyt of op een andere manier biotroof met planten verbonden leeft. De ecologie van de familie is echter nog niet voor alle geslachten en soorten volledig opgehelderd.
Volgens de 2024 Outline of Fungi and fungus-like taxa worden de volgende geslachten tot de Hygrocybaceae gerekend:
De familie omvat daarmee ruim 400 beschreven soorten, waarbij het grootste deel tot Hygrocybe wordt gerekend.
