Macroscopische kenmerken
De vruchtlichamen zijn bij de meeste geslachten hysterotheciën. Deze zijn doorgaans hard, donkerbruin tot zwart, koolstofachtig en langwerpig tot bootvormig. Ze kunnen in het substraat verzonken zijn, er gedeeltelijk uit tevoorschijn komen of geheel oppervlakkig liggen. De vruchtlichamen staan afzonderlijk of in groepen en kunnen bij sommige soorten vertakt zijn of een onregelmatige vorm bezitten.
Kenmerkend is de overlangse spleet, ook wel sulcus genoemd, waardoor het hymenium bij rijpheid zichtbaar wordt. De randen van deze spleet kunnen aanvankelijk tegen elkaar liggen en bij bevochtiging verder uiteenwijken. De mate waarin het vruchtlichaam zich opent, verschilt tussen de geslachten.
Bij Rhytidhysteron kunnen de vruchtlichamen zich onder vochtige omstandigheden wijd openen en daardoor op apotheciën lijken. Bij uitdroging sluiten de randen zich gedeeltelijk, waardoor opnieuw een spleetvormig uiterlijk ontstaat. De binnenzijde kan bij sommige soorten roodachtig, geelachtig of donker gekleurd zijn.
Microscopische kenmerken
De wand van het vruchtlichaam, het peridium, is bij veel soorten dik en bestaat uit meerdere lagen pseudoparenchymatisch weefsel. De buitenste laag is doorgaans sterk gepigmenteerd en kan aan het oppervlak overlangse ribbels vertonen. De middelste laag is meestal lichter gekleurd, terwijl de binnenste laag bestaat uit blekere, relatief dunwandige en samengedrukte cellen.
Het hamathecium bestaat uit talrijke draadvormige pseudoparafysen tussen de asci. Deze zijn meestal kleurloos, gesepteerd en al dan niet vertakt. Ze kunnen vrijstaand of onderling verbonden zijn en liggen vaak in een gelatineuze matrix. Bij sommige soorten vormen hun uiteinden boven de asci een donkerder gekleurde laag, het epithecium.
De asci zijn doorgaans:
- achtsporig;
- dubbelwandig (bitunicaat);
- knotsvormig tot cilindrisch;
- voorzien van een apicale kamer;
- fissitunicaat, waarbij tijdens de sporenafgifte de binnenwand van de ascus uit de buitenwand naar buiten schuift.
De ascosporen vertonen een aanzienlijke variatie in vorm, kleur en septatie. Ze kunnen kleurloos, geelbruin of donkerbruin zijn en hebben een ellipsoïde, spoelvormige, knotsvormige of omgekeerd eivormige vorm. De sporen bezitten één tot meerdere dwarsschotten of zijn muriform, waarbij zowel dwars- als lengteschotten voorkomen.
De sporenwand is glad, fijn wrattig of voorzien van kleine putjes. Bij sommige soorten zijn de sporen omgeven door een gelatineuze schede. Jonge ascosporen kunnen een korrelige inhoud met een of meer oliedruppels bevatten.
De vorm en afmetingen van de ascosporen, de aard van de septen, de wandstructuur en de bouw van de pseudoparafysen zijn belangrijke kenmerken bij het onderscheiden van soorten en geslachten. Door convergente evolutie zijn deze kenmerken afzonderlijk echter niet altijd betrouwbaar voor het bepalen van verwantschappen.
Afbeeldingen op Wikimedia Commons
Hysteriaceae op Wikispecies
