Hectometerpaal met een wijzer naar een praatpaalOud en nieuw bord in 2000, tijdens de proefperiodeEen provinciaal bord langs het Rijn-Schiekanaal, 2012Hectometerbord met snelheidslimiet. Li geeft aan dat de nummering in kijk- en rijrichting afloopt. (2001)Hectometerbord met anti-uilenrol en "c"-aanduiding: afrit hoofdrijbaan links (2020)Reflectorpaaltje met hectometeraanduiding (2006)Negatieve hectometerpaal door verlenging van de weg
Een afstandspaal is een paal langs een route waarop de kilometrering is aangegeven, de afstand via die route tot een nulpunt, het referentiepunt. Ze komen voor bij wegen en ook langs vaarwegen, waar de aanduiding kilometerraai in gebruik is. Ook bij leidingen zijn wel eens afstandspalen geplaatst. Bij spoorlijnen in Nederland dient de combinatie van geocode en kilometrering hiervoor. In vroegere tijden dienden mijlpalen en itineraria niet alleen als afstandspaal, maar ook als wegwijzer. Ook de strandpalen op het strand in Nederland zijn kilometerpalen. Op het strand staan geen hectometerpalen; de tussenpalen staan hier om de 250 meter.
Op rijks- en provinciale wegen in Nederland staat er om de honderd meter een hectometerpaal of hectometerbord. De markering is ook aanwezig langs de rijks- en provinciale vaarwegen. In België staan er hectometerpalen op de gewestwegen (N-wegen) en autosnelwegen en op elke kilometer staat een kilometerpaal. De afstandspalen dienen voor het efficiënt aanduiden van een positie langs de weg ten behoeve van het onderhoud en voor het aansturen van de hulpdiensten. De palen geven in principe de afstand aan in kilometers vanaf het begin van de weg.
Op sommige trajecten is in de nummering van de palen een aantal nummers overgeslagen, zodat bij het verleggen van de weg niet alle bordjes hoeven te worden aangepast.
Op 14 februari 2000 maakte minister van Verkeer en WaterstaatTineke Netelenbos bekend dat er hectometerpaaltjes zouden komen met meer informatie. Bij autowegen met een afwijkende maximumsnelheid is deze aangegeven, ter vervanging van de gebruikelijke "kaasplankjes". Ook is er ruimte gereserveerd voor indicatie van het wegnummer, de rijbaan en aparte rijstroken zoals op- en afritten, parallelrijbanen en parkeerstroken.
De nieuwe borden zijn voorzien van een retroreflecterende laag voor zichtbaarheid en leesbaarheid in het donker. De pijltjes naar de dichtstbijzijnde praatpaal zijn vervallen; voorheen stonden die op elk hectometerpaaltje.
Gebruik bij noodgevallen
Hectometerpaaltjes en hectometerborden zijn vooral belangrijk bij pech, ongevallen en andere noodsituaties. Ze maken het mogelijk om een locatie langs een weg heel precies door te geven, ook als er geen adres in de buurt is.
Wie 112, de politie, Rijkswaterstaat of een pechhulpdienst belt, kan de gegevens op het hectometerbord doorgeven. Belangrijk zijn vooral:
het wegnummer, bijvoorbeeld A28 of N381;
de hectometeraanduiding, bijvoorbeeld 82,3;
de rijbaanaanduiding, zoals Re of Li;
een eventuele extra letter op een geel vlak, bijvoorbeeld bij een afrit, toerit, parallelbaan of verzorgingsplaats.
Een melding als “A28, hectometer 82,3 Re” is veel duidelijker dan “ergens tussen Assen en Beilen”. Hulpdiensten, weginspecteurs en bergers kunnen daardoor sneller bepalen waar ze moeten zijn. Dat is vooral van belang op snelwegen, provinciale wegen, lange bruggen, tunnels, dijken en afgelegen trajecten waar normale adressen ontbreken.
Digitale data
Hectometerpalen zijn niet alleen fysieke borden langs de weg. De hectometrering van wegen is ook digitaal vastgelegd, onder meer in datasets van wegbeheerders en in het Nationaal Wegenbestand (NWB). Deze data kan door iedereen gebruikt worden.
Provinciale (vaar-)wegen
Veel provincies gebruiken de hectometerpalen ter ondersteuning van de onderhoudsplanning en om de (vaar-)weggebruiker duidelijk te maken wie de beheerder is. Elke kilometer wordt dan de naam van de beheerder weergegeven. Andere provincies hebben de hectometerpaaltjes juist afgeschaft en kilometertelling op de reflectorpaaltjes aangebracht.
Rijkswegen
De hectometerpalen van Rijkswaterstaat bevatten vanaf 2020 de volgende informatie:
een optioneel veld boven het bord met de maximumsnelheid, indien deze niet gelijk is aan 130 km/h of op plaatsen waar een dynamische maximumsnelheid geldt
Re of Li staat voor rechter- of linkerbaan, kijkend in de richting waarin de nummering oploopt. Over het algemeen is dit de richting vanaf Amsterdam: Re staat aan de kant met rijrichting vanaf Amsterdam, Li staat aan de kant waar het verkeer in de richting van Amsterdam rijdt. Bij andere snelwegen die west-oost lopen (zoals de A12, A15 en A59), loopt de nummering op naar het oosten; bij de zuid-noord-snelwegen (A27, A50, A73) naar het noorden.
Een zwarte letter op een geel vlakje rechtsonder geeft aan dat er een bijzondere situatie volgt, bijvoorbeeld een knooppunt, aansluiting, verzorgingsplaats, parallelbaan of wisselstrook. De letters a t/m d worden gebruikt voor aansluitingen, de letters e t/m z voor de rest. De i, l en o worden niet gebruikt. De letters zijn als volgt:
Letter
Richting
Beschrijving
a
Hoofdrijbaan rechts
afrit
b
Hoofdrijbaan rechts
toerit
c
Hoofdrijbaan links
afrit
d
Hoofdrijbaan links
toerit
e
Hoofdrijbaan rechts
directe verbindingsboog van het laagste wegnummer naar het hoogste wegnummer
f
Hoofdrijbaan links
directe verbindingsboog van het laagste wegnummer naar het hoogste wegnummer
g
Hoofdrijbaan rechts
semi-directe verbindingsboog van het laagste wegnummer naar het hoogste wegnummer
h
Hoofdrijbaan links
semi-directe verbindingsboog van het laagste wegnummer naar het hoogste wegnummer
j
Hoofdrijbaan rechts
indirecte verbindingsboog van het laagste wegnummer naar het hoogste wegnummer
k
Hoofdrijbaan links
indirecte verbindingsboog van het laagste wegnummer naar het hoogste wegnummer
m of mo
oplopend
rangeerbaan of parallelbaan van het laagste wegnummer
n
aflopend
rangeerbaan of parallelbaan van het laagste wegnummer
p
oplopend
verzorgingsplaats
q
aflopend
verzorgingsplaats
r
Hoofdrijbaan rechts
directe verbindingsboog van het hoogste wegnummer naar het laagste wegnummer
s
Hoofdrijbaan links
directe verbindingsboog van het hoogste wegnummer naar het laagste wegnummer
t
Hoofdrijbaan rechts
semi-directe verbindingsboog van het hoogste wegnummer naar het laagste wegnummer
u
Hoofdrijbaan links
semi-directe verbindingsboog van het hoogste wegnummer naar het laagste wegnummer
v
Hoofdrijbaan rechts
indirecte verbindingsboog van het hoogste wegnummer naar het laagste wegnummer
w
Hoofdrijbaan links
indirecte verbindingsboog van het hoogste wegnummer naar het laagste wegnummer
indirecte verbindingsbogen zijn de bogen naar rechts, die het mogelijk maken om linksaf te slaan, zoals de lussen bij klaverbladen.
Extra functies
Diverse wegbeheerders geven de hectometerpaaltjes extra functionaliteit, bijvoorbeeld om wild weg te houden met wildspiegels, wildmolens of anti-uilenrollen, of (in het verleden) om de dichtstbijzijnde praatpaal aan te wijzen.
België
Kilometerpaal van de N50Brugge–Bergen (2010)Hectometerpaal autosnelweg E313/E34/A13, nieuw Vlaams model 2018Hectometerpaal gewestweg N46, nieuw Vlaams model 2022
In België (tot 2017 in Vlaanderen, nog steeds in Brussel en Wallonië) zijn hectometerpalen wit met rood opschrift. Kilometerpalen hebben een markering van het aantal kilometers rood op wit bovenaan het bord, en een aanduiding van de desbetreffende weg wit op rood onderaan het bord. Op N-wegen zijn hectometerpalen uitgevoerd in kunststof in plaats van metaal. Op deze wegen zijn het kleine, lage kunststofbakken, met schuin naar de weg aflopende bovenkant met de hectometeraanduiding op. Er bestaan op N-wegen echter ook metalen borden op een paal.
Sinds 2017 worden er (enkel in Vlaanderen (Vlaams gewest)) nieuwe borden gebruikt, groen voor snelwegen en blauw voor de N-wegen. Bovenaan staat het aantal kilometers, en onderaan het A-, B-, N- of R-nummer, en indien van toepassing het E-nummer. Aan de rechterkant staat ook h, h1 of h2. De h staat voor hoofdweg, het nummer 1 duidt op de oplopende richting en 2 op de aflopende richting.
Spanje
In Spanje worden de hectometerbordjes soms gebruikt in plaats van huisnummers. In plaats van het huisnummer geeft men dan het nummer van het dichtstbijzijnde hectometerbordje, soms zelfs als het adres zich in een zijstraat bevindt.
Zie Hectometersprong voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
