Klein baardmos
| Klein baardmos | ||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | ||||||||||||||
| Taxonomische indeling | ||||||||||||||
| ||||||||||||||
| Soort | ||||||||||||||
| Usnea esperantiana P. Clerc (1992) | ||||||||||||||
 Klein baardmos op Wikispecies | ||||||||||||||
| ||||||||||||||
Klein baardmos (Usnea esperantiana) is een korstmossoort uit de familie Parmeliaceae. De soort werd in 1992 beschreven door de Zwitserse lichenoloog Philippe Clerc.
Determinatie
Klein baardmos is een struikvormig korstmos. Het thallus is doorgaans 4–6 cm lang, soms tot 8 cm, en vormt rechtopstaande, sterk vertakte struikjes. Het oppervlak is grijsgroen en het aanhechtingspunt is doorgaans niet zwartgeblakerd. De hoofdtakken zijn ongeveer 1–2 mm dik en kunnen kleine putjes en papillen vertonen. De aanzienlijk dunnere zijtakken zijn bij de aanhechting vaak duidelijk ingesnoerd.
De takken zijn vaak sterk gekronkeld en hebben teruggebogen uiteinden. De soort heeft grote, witte soralen, die vlak tot enigszins uitgehold of bol kunnen zijn en vaak samenvloeien. De takuiteinden kunnen hierdoor het uiterlijk van 'skeletachtige vingers' krijgen. De soralen bevatten poederachtige sorediën. Isidiën ontbreken. Apotheciën zijn niet bekend.
Het merg heeft de volgende kleurreacties: C−, K+ (geel, vervolgens rood), KC− en Pd+ (oranje tot oranjerood). De schors bevat usninezuur. In het merg kunnen onder andere salazinezuur, constictinezuur en bourgeaanzuur voorkomen. De chemische samenstelling kan per exemplaar verschillen.
Ecologie
Klein baardmos groeit voornamelijk op de schors van bomen en struiken, vooral op twijgen en dunne takken. Soms groeit het op dood hout en zelden op rotsen. De soort wordt vooral aangetroffen op vochtige, beschutte groeiplaatsen, waaronder bossen met een hoge luchtvochtigheid. Als waardbomen worden onder meer eik (Quercus), den (Pinus) en verschillende struiken genoemd.
In Nederland is klein baardmos onder andere aangetroffen op rottend hout bij Soestduinen en in vochtige wilgenstruwelen in de Biesbosch. In de Biesbosch werd de soort in 1999 gevonden in polder de Dood en in 2012 op een tak van Duitse dot bij de Sloot van St.-Jan.
Verspreiding
Klein baardmos heeft een voornamelijk submediterraan-atlantische verspreiding in Europa en is onder meer bekend uit Zuid- en West-Europa. Buiten Europa komt de soort voor in Macaronesië en het westen van Noord-Amerika, waaronder Californië en Brits-Columbia.
Nederland
Klein baardmos komt in Nederland zeer zeldzaam voor. De soort staat op de Nederlandse Rode Lijst van korstmossen in de categorie 'Bedreigd'.
De soort werd al vóór haar wetenschappelijke beschrijving in Nederland aangetroffen. In 1992 publiceerde Leo Spier over vondsten uit de omgeving van Amersfoort, waaronder de eerste Nederlandse vondst van de toen nog onbeschreven soort.
- 1 2 (en) Index Fungorum – Usnea esperantiana
- 1 2 3 4 5 (en) ITALIC – Usnea esperantiana
- 1 2 Van der Pluijm, A. & A. Boesveld (2016). Baardmossen (Usnea spp.) in de Biesbosch, (vooral) vroeger en nu. Buxbaumiella 107: 1–14.
- 1 2 Spier, J.L., A. Aptroot, C.M. van Herk & L.B. Sparrius (2001). Determinatie van de Nederlandse baardmossen (Usnea spp.) op grond van dunne laag-chromatografie (TLC) en morfologie. Buxbaumiella 57: 26–35.
- 1 2 (en) Consortium of Lichen Herbaria – Usnea esperantiana
- ↑ BLWG Verspreidingsatlas – Klein baardmos
- ↑ Spier, J.L. (1992). Lichenen in en om Amersfoort. Buxbaumiella 27: 39–44.