Lymfoedeem

Niet te verwarren met lipoedeem.

Lymfoedeem
Synoniemen
Latijn	lymphoedema
Coderingen
ICD-11	BD93 Eerdere versies ICD-10: I89.0, I97.2, Q82.0 ICD-9: 457.0, 457.1, 757.0
OMIM	153100
DiseasesDB	7679
DOID	4977
eMedicine	derm/958
MeSH	D008209
Portaal    Geneeskunde

Van Lymfoedeem is sprake wanneer zich op bepaalde plaatsen in het lichaam te veel lymfevocht ophoopt. Het is een van de vormen van oedeem. De oorzaak ligt in een verstoorde afvoer van lymfevocht.

Verschijnselen

Bij lichamelijk onderzoek onderscheidt lymfoedeem zich van veneus oedeem doordat de laatste meestal pitting is: als je met de vingers op de gezwollen huid drukt, blijven er putjes achter. Bij lymfoedeem veert de huid terug, het voelt meer rubberachtig aan. Bij lymfoedeem is ook vaak de voorvoet gezwollen. Als het tussen de 2e en 3e teen niet mogelijk is om de huid van de voetrug vast te pakken, is het teken van Stemmer positief. Bij langdurig bestaand lymfoedeem kan de huid woekeringen gaan vertonen, met een bloemkool-achtig aspect (papillomatose).

Oorzaken

Er wordt onderscheid gemaakt tussen primair en secundair lymfoedeem.

• Primair lymfoedeem is een aangeboren aandoening die weinig voorkomt. Doordat er minder lymfbanen aanwezig zijn ontstaat bij het ouder worden zwellingen. In ernstige gevallen vanaf de kindertijd, in minder ernstige gevallen vanaf een leeftijd van 18 tot 25 jaar.
• Secundair lymfoedeem komt vaker voor en kan ontstaan door:
  • Vertraagde afvoer via de lymfe. Een voorbeeld hiervan is een lymfoedeem van de arm, dat kan ontstaan na het weghalen van lymfeklieren in de oksels bij een borstkanker. Een andere oorzaak is beschadiging van de lymfevaten door wondroos. De enorme zwelling van een been of het scrotum, wat in tropische gebieden voorkomt, is het gevolg van een beschadiging van de lymfevaten door een worminfectie (filariasis).
  • Verlaagde colloïd-osmotische druk. Dit kan voorkomen bij levercirrose
  • Als veneus oedeem lang blijft bestaan (maanden), kan het overgaan in lymfoedeem.

Behandeling

Zie ook Oedeemtherapie

• Om lymfoedeem te voorkomen is het belangrijk oedeem (door erysipelas, diepveneuze trombose, veneuze insufficiëntie of lymfeklierdissectie) in een vroeg stadium te behandelen.
• Zwachtelen
• Manuele lymfedrainage: speciale massagetechniek, bedoeld om de lymfeafvoer te bevorderen.
• Lymfechirurgie: er wordt een verbinding gemaakt tussen de verstopte lymfevaten en nabijliggende aders om zo het vocht weg te voeren, een zogenaamde lymfatico-veneuze anastomose (LVA). De effectiviteit van deze techniek werd in 2025 onderzocht bij vrouwen na borstkanker.
• Intermitterende Pneumatische Compressie Therapie (IPC), ook wel pressotherapie genoemd. Dit is een automatisch uitgevoerde massage die in de praktijk van een arts of therapeut wordt gegeven, maar onder begeleiding ook thuis kan worden toegepast.
• Er zijn tapes die de lymfeafvoer zouden stimuleren.
• Therapeutische elastische kousen (TEK-kousen of steunkousen genoemd).
• Bewegen: werken met gewichtjes of roeibewegingen maken, kan bij een oedeemarm de spieren zo trainen, dat ze werken als pomp die het lymfevocht in de goede richting verplaatst.

Externe link

• Website patiëntenorganisatie NLNet