Mark Smeaton

Hofmuzikant

In Engeland kwam hij als jongenssopraan in dienst van kardinaal Thomas Wolsey, de Lord Chancellor van Hendrik VIII. Na Wolseys val in 1529 werd hij onderdeel van de Chapel Royal (de groep priesters en zangers die de liturgie voor de koning verzorgden). Mogelijk gebeurde dit op voorspraak van de Vlaamse luitist en componist Philip van Wilder, die aan het hof was verbonden. Smeaton ontwikkelde zich tot een veelzijdig hofmuzikant; hij speelde virginaal, luit en orgel.

Tussen 1529 en 1532 werd hij benoemd tot groom of the privy chamber in dienst van Hendrik VIII. Daarmee maakte hij deel uit van een selecte groep hovelingen die directe toegang hadden tot de koning. Volgens historische bronnen was hij een knappe jongeman die goed kon dansen. Hij stond in de gunst bij de koning, die hem geld en kleding schonk. Hij was vermoedelijk bevriend met George Boleyn, de broer van koningin Anna Boleyn, van wie hij een manuscript cadeau kreeg. Suggesties dat de twee minnaars waren, zijn op basis van historische bronnen niet te bewijzen. Smeaton speelde op verzoek van de koningin in haar appartementen. Zij zou tijdens haar gevangenschap in de Tower zeggen dat ze hem maar twee keer had gesproken.

Aan het hof had hij een comfortabel leven; hij had zijn eigen dienaren en hield paarden. Er was echter een duidelijk standsverschil met andere hovelingen. Zo was hij uitgesloten van het spel van de hoofse liefde, waarbij een mannelijke hoveling zich presenteerde als de (platonische) bewonderaar ('dienaar') van een bij voorkeur onbereikbare dame. Er zijn aanwijzingen dat hij dit moeilijk kon accepteren. De dichter Thomas Wyatt schreef dat Smeaton letterlijk en figuurlijk boven zijn stand leefde.

Arrestatie en proces

In het voorjaar van 1536 raakte Smeaton verwikkeld in de val van Anna Boleyn. De hofdame Elizabeth Somerset, gravin van Worcester, zou in een woordenwisseling met haar broer hebben gesuggereerd dat de koningin overspel had gepleegd met Smeaton, en incest met George Boleyn. Dit was aanleiding tot een onderzoek door Thomas Cromwell, de secretaris van de koning, en de schatkistbewaarder William Fitzwilliam.

Op 29 april 1536 werd Smeaton gearresteerd en naar Cromwells huis in Stepney gebracht.  Daar is hij ondervraagd. Hij is mogelijk gemarteld, maar in ieder geval onder zware druk gezet. Hij bekende na 24 uur dat hij drie keer met Anna Boleyn had geslapen. Ook noemde hij andere minnaars van de koningin: de hovelingen Henry Norris en William Brereton. De volgende dag werd hij naar de Tower gebracht.

In de dagen daarna volgden de arrestaties van George Boleyn, Norris, Brereton en Francis Weston, en Anna Boleyn zelf. Ze werden allemaal beschuldigd van hoogverraad: overspel en samenzwering om de koning ter dood te brengen (regicide). Op 12 mei 1536 verscheen Smeaton met Brereton, Norris en Weston in Westminster Hall voor de rechter. Cromwell had zelf de jury voor het proces samengesteld; deze bestond voor een groot deel bestond uit mannen die redenen hadden om vijandig te staan ten opzichte van de aangeklaagden.

Van de vier aangeklaagden bekende alleen Smeaton schuld op de beschuldiging van overspel met de koningin. Dit is hem door tijdgenoten kwalijk genomen en gezien als bewijs voor zijn 'lage afkomst'. Allen - ook Smeaton - ontkenden schuld aan samenzwering om de koning te doden. Zij werden door de jury unaniem schuldig gevonden en ter dood veroordeeld door hangen, trekken en vierendelen.  Op 15 mei 1536 werden in aparte processen ook Anna Boleyn en George Boleyn schuldig bevonden.

Executie

Op 17 mei 1536 werd Smeaton met George Boleyn, Brereton, Norris en Weston onthoofd op Tower Hill. De koning had afgezien van de gruwelijke straf van hangen, trekken en vierendelen. De executies gebeurden in volgorde van rang: de adellijke George Boleyn werd als eerste onthoofd en Smeaton, die als muzikant gezien werd als niet veel beter dan een bediende, het laatst. Volgens de mores van die tijd moesten veroordeelden op het schavot conform de Christelijke leer als zondaar berouwvol hun lot accepteren, en zeker niet publiekelijk hun onschuld verkondigen. Geen van de vijf mannen verklaarde dan ook dat hij onterecht was veroordeeld, maar alleen Smeaton zei letterlijk dat hij de dood door zijn daden had verdiend. Anna Boleyn werd op 19 mei 1536 onthoofd.