| Micrasterias | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | ||||||||||
| Micrasterias radiata | ||||||||||
| Taxonomische indeling | ||||||||||
| ||||||||||
| Geslacht | ||||||||||
| Micrasterias Agardh ex Ralfs, 1848 | ||||||||||
-954-v2.jpg) | ||||||||||
| Micrasterias denticulata Ralfs., var. notata Links boven: zijaanzicht; rechts boven: in doorsnede; onder: bovenaanzicht. | ||||||||||
 Afbeeldingen op Wikimedia Commons | ||||||||||
 Micrasterias op Wikispecies | ||||||||||
| ||||||||||
Micrasterias is een geslacht van algen dat behoort tot de familie Desmidiaceae (placoderme sieralgen). Volgens AlgaeBase zijn er 102 soorten en 105 speciale vormen, 231 variëteiten en 2 ondersoorten.
De geslachtsnaam bestaat uit het voorvoegsel Micr afgeleid van Oudgriekse μικρό (micro) wat "klein" betekent en het achtervoegsel αστερίας (astrías) wat "zeester" betekent, dus "kleine zeester". In het Nederlands worden de soorten uit dit geslacht ook wel ridderkruisalgen genoemd, een verwijzing naar het Maltezer kruis.
Ridderkruisalgen zijn eencellige streptofyt-algen. De meeste soorten hebben relatief grote cellen, ongeveer 200 tot 300 μm (0,2 tot 0,3 mm). Zij hebben de vorm van een afgeplatte schijf. Op doorsnede is de vorm bijna elliptisch, maar met scherpe hoeken. De verdeling in twee "halfcellen" is duidelijk zichtbaar. De celkern bevindt zich op de smalle "landbrug" (istmus) tussen de halfcellen. De cellen lijken stervormig, bij veel soorten zijn kleine of grote uitsteeksels van de celwand. In de regel heeft elke halfcel een grote platte chloroplast met meerdere pyrenoïden. Een paar soorten wijken af van vorm en werden daarom eerder beschreven als soorten uit een ander geslacht. Uit moleculair genetisch onderzoek bleek echter dat zij ook tot Micrasterias behoren.
Veel micro-organismen en dus ook algen hebben een kosmopolitische verspreiding, volgens de Baas Beckinghypothese. Immers, "alles is overal, het milieu selecteert". De Desmidiaceae vormen echter een uitzondering, waarschijnlijk omdat ze meestal geen sporen vormen die een ruime verspreiding mogelijk maken. Er zijn soorten die duidelijk endemisch zijn voor onder andere Noord-Amerika of Zuidoost-Azië.
Zoals de meeste sieralgen komen de Micrasterias-soorten voor in zoetwater, met een voorkeur voor oligotrofe tot mesotrofe meren, moerassen, stilstaande wateren en hoogveenmoerassen, vaak in combinatie met ondergedoken waterplanten.
In het Nederlands soortenregister worden 19 soorten ridderkruisalgen uit de AlgaeBase vermeld.
Ridderkruisalgen zijn uitstekende indicatorsoorten voor de waterkwaliteit in trilvenen, petgaten, veenplassen en -poelen, zandgaten en vennen op arme zandgronden in het oosten en zuiden van Nederland. M. thomasiana en M. truncata zijn relatief veel voorkomende soorten die wijzen op een redelijk goede waterkwaliteit. M. jenneri, M. americana en M. brachyptera zijn soorten die wijzen op zwak zuur, oligotroof of mesotroof water in bijvoorbeeld petgaten in Nationaal Park Weerribben-Wieden of vennen op de zandgronden en worden gebruikt als indicatorsoorten bij het waterkwaliteitsbeheer. M. furcata, M. oscitans en M. pinnatifida zijn soorten die in de vorige eeuw in Nederland werden gevonden, maar intussen zijn verdwenen (met uitzondering van een plotselinge vondst in 2024 van M. furcata bij Staphorst). Andere soorten die zeldzaam zijn omdat ze alleen in oligotroof water in trilvenen voorkomen zijn M. denticulata, M. fimbriata en M.rotata. Een soort die exclusief is gebonden aan vennen met een goede waterkwaliteit op de zandgronden in zuidelijk Nederland is M. radiosa.
