Nehemia de Lieme
| Nehemia de Lieme | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
De Lieme (portret door Isaac Israels) | ||||
| Algemene informatie | ||||
| Geboren | 26 maart 1882 Den Haag | |||
| Overleden | 24 juni 1940 Den Haag | |||
| Nationaliteit |  Nederland | |||
| Beroep | bankier | |||
| Bekend van | oprichter van De Centrale Arbeiders Verzekerings- en Depositobank | |||
 | ||||
| ||||
Nehemia de Lieme (Den Haag, 26 maart 1882 – aldaar, 24 juni 1940) was een Nederlands bankier, oprichter van verzekeringsmaatschappij de Centrale, voorzitter van de Nederlandse Zionistenbond en financier van sociaal-culturele instellingen en het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis.
Jeugd en opleiding
Nehemia de Lieme werd geboren in het orthodox-joodse gezin van Aaltje Goudsmit en Benjamin de Lieme, godsdienstleraar en ritueel slachter. Op zijn veertiende ging hij als jongste bediende werken bij het effectenkantoor van Edersheim in Den Haag. Daar werd de basis gelegd voor zowel zijn financiële kennis als voor zijn interesse voor het zionisme.
Nederlandse Zionistenbond
De Lieme werd in 1907 lid van de Nederlandse Zionistenbond. Van 1912 tot 1918 en in 1924 was hij voorzitter van de NZB. Rond 1914 was hij lid van een commissie van Nederlandse Joden voor Joodse vluchtelingen te Alexandrië. De commissie was ingesteld voor de meer dan 11.000 Joden die in 1914 naar Alexandrië gedeporteerd werden uit vooral Jaffa, destijds onderdeel van het Ottomaanse Rijk.
Tussen 1919 en 1922 was hij voorzitter van het Joods Nationaal Fonds.
Zijn uitgesproken opvattingen en autoritaire houding maakten hem niet bij iedereen populair. Oneens met de koers van de Nederlandse Zionistenbond trok hij zich in 1937 terug uit de beweging. Vanwege zijn praktische aanpak en dadendrang noemde men hem later "de belangrijkste figuur die het zionisme in Nederland ooit heeft opgeleverd".
De Centrale
De Centrale (officieel: De Centrale Arbeiders-Verzekerings- en Deposito-Bank) werd als Nederlandse verzekeringsmaatschappij in 1904 opgericht door Nehemia de Lieme. De organisatie had als doel de arbeidersbeweging economisch en cultureel sterker te maken. In de statuten werd bepaald dat de winst uitsluitend ten goede moest komen aan de sociaaldemocratische beweging. Verder was bepaald dat de initiatiefnemers en aandeelhouders actieve leden of sympathisanten moesten zijn van de sociaaldemocratische beweging. De Lieme was een aanhanger van de theorie van het socialisme, maar de praktijk stond hem vaak tegen. Bij de oprichting van De Centrale waren verder het SDAP-Tweede Kamerlid Gerrit Melchers, Jan Oudegeest en A. Harms betrokken. De eerste jaren was de bank gevestigd op het adres van De Lieme's ouderlijk huis. De Lieme leidde De Centrale tot aan zijn dood in 1940.
IISG
De Lieme's toonde zijn maatschappelijke betrokkenheid en belangstelling voor geschiedenis ook op andere manieren. Zo stelde hij in de jaren 30 enkele malen geld ter beschikking aan Nicolaas Posthumus voor de onderbrenging van buitenlandse archieven en bibliotheken in Amsterdam. In 1935 leidde dat tot de oprichting van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis, waar De Lieme de eerste voorzitter van het bestuur werd. Onder dreiging van het nationaal-socialisme vonden meer archieven hun weg naar het IISG, zoals het archief van de Sozialdemokratische Partei Deutschlands met het archief van Marx-Engels, waardoor het IISG uitgroeide tot een vermaard instituut.
Familie
De Lieme trouwde in maart 1908 met Rebecca Kahn (1883-1939). Hun zoon Ezra werd in 1943 in Sobibor vermoord. Dochter Adèle Violetta Hanna (1908-1982) overleefde de oorlog. Nehemia de Lieme zelf overleed op 26 juni 1940, officieel "ten gevolge van een slopende, langdurige ziekte".
Vernoemingen
De kibboets Sde Nehemia in de Hula-vallei in Galilea is in de jaren 40 naar Nehemia de Lieme vernoemd.
Publicaties van De Lieme (selectie)
- N. de Lieme: Het ontwerp van wet tot regeling van het levensverzekeringsbedrijf. Kritische beschouwingen. 's-Gravenhage, 1921
- N. de Lieme: Het zwervende volk. Arnhem, 1915 (Digitale versie UvA)
- Neh. de Lieme: De "Centrale Werkgevers Risicobank", hare verkeerde organisatie en onvoldoend gedekte obligatieleening. 's-Gravenhage, Passage-Boekhandel, 1902
Publicaties over De Lieme (selectie)
- Evelien Gans: De kleine verschillen die het leven uitmaken. Een historische studie naar joodse sociaal-democraten en socialistisch-zionisten in Nederland. (Proefschrift). Amsterdam, 1999
- Abel Herzberg:De man in de spiegel. Amsterdam, 1980
- Ludy Giebels: De Zionistische beweging in Nederland, 1899-1941. (Proefschrift). Assen, 1975
Externe links
- Margreet Schrevel: 'Nehemia de Lieme'. In: Biografisch woordenboek van het socialisme en de arbeidersbeweging in Nederland, deel 3 (1988), pag.120-122
- 'Over Nehemia de Lieme' (Joods Monument)
- 1 2 Schrevel, Margreet: 'Nehemia de Lieme'. In: Biografisch woordenboek van het socialisme en de arbeidersbeweging in Nederland, deel 3 (1988), pag.120-122
- ↑ Foto van de commissie
- ↑ (en) Abramson, Glenda (19 augustus 2022). The 1914 deportation of the Jaffa Jews: ‘a little footnote of war’?. Gearchiveerd op 20 augustus 2022. Israel Affairs 28 (5): 706–723. ISSN:1353-7121. DOI:10.1080/13537121.2022.2112388.
- ↑ Nehemia de Lieme. www.dutchjewry.org. Geraadpleegd op 3 februari 2026.
- ↑ Nehemia de Lieme | IISG. iisg.amsterdam. Geraadpleegd op 3 februari 2026. [dode link]
- ↑ Nieuw Israelietisch weekblad, 14 november 1952
- ↑ Geschiedenis van Reaal, via archive.org
- ↑ "Centraal blad voor Israëlieten in Nederland", Centraal blad voor Israëlieten in Nederland, 3 april 1908. Geraadpleegd op 3 februari 2026.
- ↑ Joodsmonument, Adèle Violetta Hanna de Lieme. Joods Monument (25 december 1908). Geraadpleegd op 3 februari 2026.
- ↑ "Familiebericht", Het volk : dagblad voor de arbeiderspartij, 24 juni 1940. Geraadpleegd op 3 februari 2026.
- ↑ Nieuw Israelietisch weekblad, 26 november 1948
