Open data is een term die wordt gebruikt om hergebruik van gegevens (data) aan te duiden. De voorwaarden waaronder deze gegevens beschikbaar zijn wordt beschreven in licenties en gebruiksvoorwaarden. Bij open data wordt er naar gestreefd om de beperkingen in hergebruik tot een minimum te beperken. Open standaarden en linked data zijn erop gericht de uitwisseling en het hergebruik van open data te vergroten.
De term 'open' in open data wordt door de Nederlandse overheid gedefinieerd in lijn met de definitie van de Open Knowledge Definition. Data is open als iedereen er gratis gebruik van kan maken, deze kan hergebruiken en kan verspreiden zonder juridische, sociale of technologische beperkingen. Open data hanteert in deze dezelfde definitie van 'open' als open kennis.
De Nederlandse overheid hanteert momenteel de volgende definitie voor open data:
Let echter op. Het lijkt erop dat de Europese Unie een geheel andere definitie hanteert van het begrip 'open data.' Hoewel in geen enkele richtlijn of verordening een definitie is terug te vinden, lijkt het te verwijzen naar het politieke streven om data die tot stand zijn gekomen met publieke middelen (en daarom toebehoren aan het publiek) zoveel mogelijk beschikbaar te maken voor hergebruik. Dat houdt niet in dat de data 'openbaar' worden gemaakt. 'Open data' is wat de EU betreft juist niet hetzelfde als 'openbare data', want wanneer er rechten van derden op de betreffende data rusten, moet geprobeerd worden om de data alsnog te delen, maar dan onder beschermende maatregelen. Persoonsgegevens in de zin van de AVG kunnen dan eventueel alsnog gedeeld met specifieke organisaties voor hergebruik, mits het privacyrisico klein is en de (bijvoorbeeld economische winst) groot (zie hierover bijvoorbeeld het arrest Scania van het Europese Hof) Een andere mogelijkheid is dat er technische & organisatorische maatregelen worden genomen (zie hierover bijvoorbeeld de EHDS). Ook data die beschermd worden door intellectuele eigendomsrechten moeten soms alsnog gedeeld worden voor nuttig hergebruik, waarbij beschermende maatregelen worden genomen (zie bijvoorbeeld artikel 52 EHDS). De verschillen tussen de Nederlandse lezing en de Europese lezing zijn onder meer:
De Europese Unie schreef drie Open Data Richtlijnen: Richtlijn 2003/98/EG, Richtlijn 2013/37/EU, en herzien met de Richtlijn 2019/1024/EU. Met deze derde zogenoemde ‘PSI-richtlijn’ worden de lidstaten aangezet tot het openbaar maken van informatiemateriaal dat berust bij overheidsorganen in de lidstaten, zoals ministeries, agentschappen en gemeenten, evenals instellingen die door de overheid worden gefinancierd of gecontroleerd, bijvoorbeeld meteorologische instituten. De lidstaten moesten de derde richtlijn tegen juli 2021 omzetten in nationale wetgeving. Toch was informatie in milieuzaken eerder al publiek toegankelijk gemaakt met Richtlijn 2003/4/EG. In Nederland is de PSI-richtlijn voornamelijk omgezet in de Wet Hergebruik van Overheidsinformatie. Deze is echter voor haar werking gekoppeld aan de Wet Open Overheid. Volgens de afdeling advies van de Raad van State leidt dit tot een onjuiste implementatie. De Europese Commissie heeft in november 2025 een wetsvoorstel uitgebracht (de Digitale Omnibus). Als deze wordt geaccepteerd, zullen de regels uit de Derde Open Data Richtlijn worden ingevoegd in de Data Verordening. Daarnaast zijn er andere verordeningen betreffende open data. Zo is er (op grond van de Derde Open Data Richtlijn) een UitoveringsVerordening Hoogwaardige Datasets en de Verordening betreffende motorvoertuigen. Ook de EHDS Verordening over gezondheidsgegevens, is deels Open Datarecht. Voorts is er de Data Verordening, de Data Governance Verordening en de Verordening Interoperabel Europa. In al het Europese Datarecht is bepaald dat de AVG blijft gelden ter bescherming van persoonsgegevens, tenzij de specifieke verordening er een wijziging in aanbrengt. Op gelijke wijze doet het Europese Datarecht zo min mogelijk afbreuk aan andere verordeningen en richtlijnen waar rechten op data uit kunnen voorvloeien, zoals uit het databankenrecht, het bedrijfsgeheimenrecht en het auteursrecht. Ter beveiliging van dit alles zijn er (geharmoniseerde) regels over de beveiliging van de data, met name NIS2 en de Cyber Resilience Act. De Europese Unie acht zich gerechtigd om al dit datarecht te schrijven (ondanks het subsidiariteitsbeginsel), omdat een vrije verkeer van goederen, diensten en personen niet mogelijk is zonder een onderliggend vrij verkeer van data. Ook baseert het zich op artikel 16 VWEU.
Door het combineren van opengestelde data en publiceren via bijvoorbeeld een mobiele of web toepassing, kunnen deze gebruikt worden door burgers, instellingen en organisaties. Op deze manier geven open data waarde terug aan de samenleving. Er zijn vele voorbeelden van het hergebruik van Open Data. Deze data kunnen worden gebruikt om inzicht te bieden in de veiligheid van een bepaald gebied. Verschillende overheden en andere publieke instellingen hebben een register opgestart met verwijzingen naar open data.
Voorbeelden van toepassingen in België zijn:
Voorbeelden van toepassingen in Nederland zijn:
· 
· 