Panama Papers

De in de Panama Papers genoemde landen

De Panama Papers is een grote verzameling vertrouwelijke documenten van de Panamese juridische en zakelijke dienstverlener Mossack Fonseca die in 2015 naar de internationale pers gelekt werden. Deze worden onderzocht in een internationaal journalistiek onderzoeksproject, en inmiddels ook door justitiële en belastingautoriteiten van diverse landen. Naast legale belastingontwijking kan het gaan om belastingfraude en/of andere illegale activiteiten, zoals het omzeilen van handelssancties of het afhandelen van omkoping, onder andere door prominente personen. Mossack Fonseca was al eerder negatief in het nieuws gekomen, maar nog nooit op deze schaal.

Onderzoek

Het openbaarmaken van rond de 11,5 miljoen e-mails, oorkondes, verdragen, declaraties en bankafschriften aan de internationale media is met 2,6 terabyte het tot dusver grootste datalek. Een anonieme informant deelde de documenten in 2015 met twee journalisten van de Duitse krant Süddeutsche Zeitung, Bastian Obermayer en Frederik Obermaier. Zij verwerkten het rapport in een boek. Vervolgens coördineerde het International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ) het eenjarige onderzoek. Op 3 april 2016 presenteerden 109 kranten, televisiestations en online media tegelijkertijd de eerste resultaten.

Mossack Fonseca, een van de grootste aanbieders van buitengaatse bedrijven, richtte in 21 belastingparadijzen rond de 214.000 brievenbusfirma's op voor klanten van het advocatenkantoor, onder wie meerdere belangrijke politici, zakenmensen en sporters, zodat het mogelijk zou zijn om hun financiële situatie te verhullen en om belastingen te ontduiken.

In het onderzoek worden 140 politici uit meer dan 50 landen genoemd, onder wie Mauricio Macri (president van Argentinië), Sigmundur Davíð Gunnlaugsson (eerste minister van IJsland), Salman bin Abdulaziz bin Abdulrahman Al Saud (koning van Saoedi-Arabië), Nawaz Sharif (premier van Pakistan), Hosni Moebarak (ex-president van Egypte), Khalifa bin Zayed Al Nahayan (president van de Verenigde Arabische Emiraten) en Petro Porosjenko (president van Oekraïne). Voorts worden ook tal van familieleden en/of personen uit de entourage van figuren uit de politieke wereld genoemd. Zo komen onder meer de vader van de Britse premier David Cameron, de neef van de Syrische president Bashar al-Assad, de zus van de Spaanse koning Juan Carlos, de zwager van de Chinese president Xi Jinping, de hele familie van Ilham Alijev (president van Azerbeidzjan) en personen uit de entourage van de Russische president Vladimir Poetin in de documenten voor. In de nasleep van het schandaal kwam ook Hillary Clinton in opspraak.

Ook de namen van enkele prominente figuren binnen de FIFA, cineast Pedro Almodóvar, Dominique Strauss-Kahn (voormalige directeur-generaal van het IMF), Lionel Messi, Formule 1-coureur Rubens Barrichello, Franco Dragone (Cirque du Soleil), dopingarts Eufemiano Fuentes, 200.000 bedrijven en tal van miljardairs, bedrijfsleiders en figuren uit de misdaadwereld werden genoemd.

Uit de documenten blijkt dat honderden banken betrokken waren in het schandaal, alle samen zouden ze ongeveer 15.600 offshores hebben opgericht. De wereldwijde hoofdrollen zouden zijn weggelegd voor het Zwitserse UBS (1100) en Credit Suisse (1105), het Britse HSBC (2300), het Franse Société Générale (979) en de Royal Bank of Canada (378).

In mei werd een gedeelte van de gegevens vrijgegeven en op de website 'Offshore Leaks Database' van het ICIJ gepubliceerd.

België

In België zou het gaan om minstens 732 burgers die verbonden zijn aan minstens 1144 buitengaatse ondernemingen in elf verschillende belastingparadijzen. Ze zijn actief in tal van sectoren, maar de financiële sector, de diamanthandel en immobiliën springen er bovenuit. De meesten zouden afkomstig zijn uit het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en de provincie Antwerpen. Opmerkelijk hierbij is dat 52 van hen in de gemeente Ukkel woonachtig zijn. Eén Belg blijkt verbonden aan 21 verschillende vennootschappen, een ander aan 17. Tevens werden onder anderen staalmagnaat Lakshmi Mittal, de ondertussen overleden topman van Belgacom Didier Bellens, de op een na rijkste Belg Patokh Chodiev en de Braziliaanse en Belgische hoofdaandeelhouders van AB Inbev waaronder de familie de Spoelberch genoemd. Minstens zes van de rijkste Belgische families zouden opduiken in de lijst, naast de reeds genoemde familie De Spoelberch en Franco Dragone zou het onder meer de families Kandiyoto (textielhandel Chemitex), Swenden (baksteenindustrie Rupelstreek en voedingsbedrijf Vandemoortele), de familie van Eddy Van De Broucke (Eres), Gery De Cloedt (van de ondernemersdynastie De Cloedt), Stéphane Bleus (lichtte in het verleden voor tientallen miljoenen beleggers op) en Sebastiaan Saverys (Scheepswerf van Temse, oprichter Stevia One) betreffen. De enige Belgische politicus die wordt genoemd is Hugo Schiltz (Volksunie).

Een van de hoofdrolspelers in het schandaal was de toenmalige Dexia-dochteronderneming Experta (via Banque internationale à Luxembourg). Tussen 2002 en 2011 (dus ook nog nadat de bank was gered met overheidsgeld in 2008) werden meer dan 1600 offshores opgericht. Het merendeel in Panama, de overige in belastingparadijzen als de Bahama's, de Britse Maagdeneilanden en Niue. Toenmalige leden van de raad van bestuur van de BIL (en dus ook van advieskantoor Experta) waren onder meer Jean-Luc Dehaene, Jacques Rogge en voormalige Dexia-toplui Pierre Mariani,Axel Miller, Stefaan Decraene en François Narmon. Tevens lekte dat Exeperta zelfs stroman-directeurs leverde voor de offshores. Dat gebeurde door drie Luxemburgse bedrijven, die op hun beurt waren opgezet als offshores op de Britse Maagdeneilanden. Ook KBC, Bank Degroof en Fortis werden genoemd. Zo zou Fortis via haar dochteronderneming Intertrust Group niet enkel via Mossack Fonseca, maar ook via concurrent Trident Trust offshore structuren hebben opgericht en beheerd voor haar klanten. Zaken- en private bank Degroof (en de overgenomen Banque Nagelmackers Luxembourg) van haar kant liet de constructies opzetten in de Seychellen.

Op 11 april 2016 werd bekend dat de Bijzondere Belastinginspectie (BBI) van Gent in een concreet dossier reeds in juni 2009 geconfronteerd was met een Panama-constructie die door Dexia vanuit Luxemburg werd georganiseerd. Ondanks een verzoek van de Gentse BBI-directeur liet de BBI het echter na om het mechanisme te onderzoeken. De toenmalige bankentoezichthouder CBFA zou de constructie wel onderzocht hebben; het zou echter onduidelijk zijn wat met de onderzoeksresultaten nadien gebeurde.

Nederland

Uit onderzoek van Trouw en Het Financieele Dagblad blijkt dat honderden Nederlanders, onder wie veel mkb'ers, maar ook bekende personen, zoals de voormalige voetbalinternational Clarence Seedorf leden van de ondernemersfamilie Van der Vorm en Mexx-oprichter Rattan Chadha, via een Panamese tussenpersoon bedrijven hebben opgezet in belastingparadijzen. Tevens zou er een link zijn met witwaspraktijken in het voetbal. Naar aanleiding van de publicaties over de Panama Papers bleek op 10 april 2016 een Kamermeerderheid een parlementaire mini-enquête te willen instellen naar belastingconstructies die via Nederland lopen.

Tevens kwam ABN Amro in opspraak: de bank zou via Martello aandeelhouder zijn van 25 nominee shareholdersvennootschappen op de Britse Maagdeneilanden. Ook zouden er nog minstens vijf andere dochterbedrijven van de bank zijn die zulke diensten aanbieden. ABN-commissaris Bert Meerstadt vertrok op 7 april 2016 per direct nadat die dag bekend werd dat zijn naam voorkwam in de Panama Papers. Een dag later trad hij om dezelfde reden per direct terug als vicevoorzitter van de raad van commissarissen van Lucas Bols Holding N.V., waar hij tien jaar commissaris was.

Gevolgen

Reacties

Betrokken media

Aan het onderzoek naar de Panama Papers namen 376 journalisten uit 76 landen deel. Zij werken onder andere voor onderstaande media:

Zie ook

Publicatie

Op andere Wikimedia-projecten