De haven van Amsterdam is een binnenhaven in Amsterdam. De Haven van Amsterdam had een overslagvolume van 62 miljoen ton in 2024. Het is de op een na grootste haven van Nederland, na de Haven van Rotterdam.
Ligging
De haven ligt aan de oever van een voormalige baai genaamd het IJ en het Noordzeekanaal, waarmee het verbonden is met de Noordzee. De haven werd voor het eerst gebruikt in de 13e eeuw. In de 17e eeuw was het een van de belangrijkste havens van de VOC.
Beheer
Het gemeentebestuur van Amsterdam heeft Port of Amsterdam aangewezen voor het beheer, exploitatie en ontwikkeling van de haven van Amsterdam. Vanaf 1 april 2013 is het havenbedrijf verzelfstandigd, met de gemeente Amsterdam als enige aandeelhouder. Deze organisatie beheert ruim 1900 hectare havengebied, zoals haventerreinen, los- en laadkades, wegen, spoorwegen en 600 hectare vaarwater. In 2008 werkten in het Noordzeekanaalgebied bijna 65.000 mensen dankzij de haven, waarvan ongeveer de helft in Amsterdam.
Noordzeekanaalgebied
De Haven van Amsterdam maakt deel uit van de regio Noordzeekanaalgebied, bestaande uit de havens van Amsterdam, Zaanstad, Beverwijk en Velsen/IJmuiden. In 2024 werd in dit gebied 78,7 miljoen ton overgeslagen, waarvan 62,2 miljoen ton in Amsterdam en 16,0 miljoen ton in Velzen/IJmuiden.
De haven van Amsterdam is, evenals de haven van Rotterdam, een grote olie- en kolenhaven. De overslag van beide productgroepen neemt echter af. Terminals voor olieproducten worden deels aangepast om de opslagfaciliteiten geschikt te maken voor alternatieve brandstoffen, zoals biobrandstoffen, glycerine en waterstof. In 2024 was 10,1% van de opslagcapaciteit geschikt voor alternatieve brandstoffen, nagenoeg een verdubbeling ten opzichte van het jaar 2020. Eind 2022 is het contract van het kolenoverslagbedrijf Rietlanden niet verlengd en in 2023 werd een deel van het terrein geschikt gemaakt voor de overslag van schroot en bouwgrondstoffen.
De haven van Amsterdam en de stad Amsterdam zijn vanaf het ontstaan in de 13e eeuw nauw met elkaar verbonden.
De monding van de Amstel, tussen de Dam en het IJ, was de oudste haven van Amsterdam. Langs het Damrak en de Warmoesstraat verrezen de huizen van kooplieden die een belangrijke rol speelden in de ontwikkeling van de haven en de handel in Amsterdam.
In de 16e eeuw breidde de haven zich uit naar de Lastage, een buurt aan de oostkant van de oude Binnenstad, waar ook scheepsbouw plaatsvond. In de 17e eeuw werden eilanden in het IJ aangeplempt die tevens een plaats boden voor uitbreiding van de havenactiviteiten, dit werden de Westelijke Eilanden en de Oostelijke Eilanden.
De haven van Amsterdam was met de Noordzee verbonden via de Zuiderzee. Deze verzandde steeds meer, zodat een betere verbinding nodig werd. Het Noordhollands Kanaal, gegraven op initiatief van Koning Willem I, van Amsterdam naar Den Helder, werd voltooid in 1825.
Dit kanaal voldeed al snel niet meer aan de eisen van het scheepvaartverkeer. Pas met de opening van het Noordzeekanaal van Amsterdam naar IJmuiden in 1876 heeft de Amsterdamse haven een goede, rechtstreekse verbinding met de Noordzee. Langs het kanaal werden de IJpolders gerealiseerd. Daarna zette een nieuwe groei- en bloeiperiode voor de Amsterdamse haven in. Aan het einde van de 19e eeuw werden nieuwe havens in het nu afgesloten IJ aangelegd: het Oostelijk Havengebied. Ook langs het Noordzeekanaal en in Amsterdam-Noord werden nieuwe havens gegraven. De oorspronkelijke haven ter hoogte van de Amstelmonding verloor zijn functie met de aanleg van het Centraal Station op drie aangeplempte eilanden in het IJ.
Een verbeterde verbinding met het achterland werd gevormd met de ingebruikname van het Merwedekanaal in 1892, waardoor een betere verbinding met de grote rivieren ontstond. Met de verbreding van dit kanaal en de verlenging tot aan Tiel werd het Amsterdam-Rijnkanaal gerealiseerd. Na de opening hiervan in 1952 had Amsterdam een goede verbinding gekregen met de belangrijkste scheepvaartverbinding naar Duitsland.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog kwam de haven onder bevel te staan van een Duitse Hafencommandant. De toegang tot het Noordzeekanaal was geblokkeerd door gezonken schepen tussen de pieren bij IJmuiden. Liepen in 1939 nog zeeschepen de haven binnen met een bruto inhoud van 22 miljoen m³, in 1941 was dit al gedaald tot bijna nihil.
Verwoestingen in de Amsterdamse Havens vlak na de bevrijding. Uitgebreide beeldenreeks van vernielde kranen en portaalkraan, gefilmd vanuit verschillende hoeken op de werf van de Nederlandsche Scheepsbouw Maatschappij.
De haven werd regelmatig gebombardeerd door de geallieerden, maar het zwaartepunt lag vooral op de industrie die wapens kon leveren aan de Wehrmacht, zoals de Fokker vliegtuigfabriek aan de Papaverweg in Amsterdam-Noord. Tussen september en oktober 1944 maakte het Duitse leger de haven onbruikbaar; systematisch werden de haveninstallaties, kranen, loodsen, kademuren en andere faciliteiten opgeblazen met springstoffen. De taxaties voor de schade lopen uiteen, maar deze werd in 1946 geraamd op 60 miljoen gulden voor het hele Noordzeekanaalgebied. De herstelwerkzaamheden duurden tot in de jaren vijftig.
Van de 15e tot de 19e eeuw was Amsterdam de belangrijkste haven van Holland, daarna nam Rotterdam die functie over. Sindsdien is Amsterdam de tweede haven van Nederland. De haven van Amsterdam is bereikbaar via de IJgeul voor de kust van IJmuiden. In september 2016 is de start van de nieuwe zeesluis bij IJmuiden officieel van start gegaan. De nieuwe sluis wordt 500 meter lang, 70 meter breed en 18 meter diep en is geschikt voor de nieuwe generatie cruise-, bulk- en containerschepen. De opening van de sluis werd op 26 januari 2022 verricht door zijne majesteit de koning. Met de nieuwe sluis kan de overslag in de haven uitgroeien tot maximaal 125 miljoen ton in 2030.
In het begin van de 21e eeuw is de Afrikahaven aangelegd, een nieuw havenbekken waar in 2006 een kolen terminal en in 2012 een grote Vopak terminal, in de kleinste insteekhaven (Madagascarhaven) is bestemd voor de overslag van voedingsmiddelen en containers uit Engeland.
Amsterdam is tegenwoordig gespecialiseerd in de aanvoer, opslag en doorvoer van brandstoffen, met name benzine. Verder is ze een belangrijke cruisehaven.
Het havenbedrijf maakte altijd onderdeel uit van de gemeente Amsterdam. Vanaf 1 april 2013 is de gemeente Amsterdam enig aandeelhouder van het nieuwe en verzelfstandigd havenbedrijf. In 2004 werd het Havenbedrijf Rotterdam N.V. al verzelfstandigd en ook de haven van Zeeland is een zelfstandig orgaan.
Overslaggegevens
Vracht
De Haven van Amsterdam had een overslagvolume van 62 miljoen in 2024. Het is daarmee de 14de grootste haven in Europa.
In de onderstaande figuur staat de ontwikkeling van de behandelde vracht in een aantal grote Europese havens. De hoeveelheid vracht is uitgedrukt in miljoenen tonnen. Amsterdam laat van de hier genoemde havens de sterkste groei zien sinds 2005. Vooral de overslag van olieproducten heeft hieraan bijgedragen.
Goederenoverslag in Amsterdam-Noordzeekanaal gebied van 1990-2010.
In 1990 werd er in Amsterdam en de andere havens in het Noordzeekanaalgebied in totaal 47 miljoen ton aan goederen overgeslagen. Amsterdam was toen reeds met 31 miljoen ton de grootste haven in de regio. In 2010 waren deze cijfers 91 miljoen ton en 73 miljoen ton respectievelijk. De overslag van de haven van IJmuiden, de nummer twee in de regio, is in deze periode relatief constant gebleven op zo'n 20 miljoen ton per jaar. Dit betreft vooral steenkool en ijzererts voor de Hoogovens staalfabriek.
De sterke groei van het overslag in de Amsterdamse haven tussen 1990 en 2010 was vooral opgetreden bij de verwerking van olieproducten; hiervan is de overslag gestegen van 11,7 miljoen ton naar bijna 35 miljoen ton. Steenkool liet in diezelfde periode een groei in het overslagvolume zien van 5,5 miljoen ton naar ruim 14 miljoen ton. In 2024 was de overslag gedaald naar 22 miljoen ton en 12 miljoen ton respectievelijk.
Zee- en riviercruise
In totaal bezochten 117 zeecruiseschepen en 2282 riviercruiseschepen Amsterdam in 2019. In 2024 was dit gedaald naar 99 en 1880 respectievelijk.
Na demonstraties heeft de havenbeheerder verschillende initiatieven genomen ter verduurzaming van de cruisesector. De capaciteit van Passenger Terminal Amsterdam (PTA) voor zeecruiseschepen wordt teruggebracht van maximaal drie naar één ligplaats. Vanaf 2026 wordt het aantal aanlopen beperkt tot maximaal 100 per jaar. In 2025 is de walstroominstallatie bij de PTA gereedgekomen en vanaf 2027 zijn zeecruiseschepen verplicht aan de walstroom te gaan. Voor de riviercruiseaanlopen is het besluit genomen deze te halveren per 2028 dit als onderdeel van maatregelen om de toerismedruk op de stad te verminderen.
In 2004 werd Astrid Kee de eerste vrouwelijke havenmeester (CEO) van een zeehaven ter wereld, als opvolger van Cor Oudendijk. Per 1 april 2010 werd Astrid Kee opgevolgd door Janine van Oosten, als havenmeester, hoofd Nautische Sector van Haven Amsterdam en directeur van het Centraal Nautisch Beheer. In 2015 is Janine van Oosten opgevolgd door Marleen van de Kerkhof. Koen Overtoom was de havenmeester sinds 2016 en hij werd in november 2019 opgevolgd door Milembe Mateyo.
Literatuur
De Haven van Amsterdam, Zeven eeuwen ontwikkeling. Auteurs: Carly Misset (redactie), Roeland Gilijamse en Hans Bonke (auteurs). Uitgeverij Thoth, Bussum, september 2009. ISBN 9789068685152
Tussen Haarlemmerpoort en Halfweg, Historische atlas van de Brettenzone in Amsterdam. Auteurs: Jaap Evert Abrahamse, Menne Kosian en Erik Schmitz. Uitgeverij Thoth, Bussum, oktober 2010. ISBN 9789068685152
↑Statistics.Port of Hamburg.Geraadpleegd op 28 februari 2024.
↑The Port of Algeciras Grows by 2%.Autoridad Portuaria de la Bahía de Algeciras(17 januari 2023).Gearchiveerd op 24 februari 2024.Geraadpleegd op 27 juli 2024.
Nederland
zeecruise: 425.000 in 2018_Photo_2020_Copernicus_Sentinel-2.jpg)
_1630,_Hendrick_Cornelisz._Vroom.png)
