Portaal:Carnaval

Carnaval
Datum carnaval

De datum waarop het carnaval is wordt bepaald door de kalender. Carnaval wordt gevierd in de drie dagen voorafgaand aan Aswoensdag.

Volgens de traditie duurt het feest van zondag tot dinsdagavond - de Vastenavond. Om middernacht vangt de vastentijd aan van veertig dagen, tot Pasen.

Uitgelicht
Stadhuis tijdens carnaval

Het Carnaval in Breda is een zeer belangrijk feest in Breda. Carnaval is een katholiek gebruik en wordt vooral in het Zuiden van Nederland in de provincies Noord-Brabant en Limburg gevierd. De stad Breda krijgt tijdens het Carnaval een andere naam: Kielegat. Het Carnaval wordt georganiseerd door de Stichting BCV (Bredase Carnavals Viering).

Het Carnaval in Breda wordt vooral gevierd in Breda Centrum waar veel horeca-gelegenheden rond de Grote Markt, Havermarkt en de Haven gevestigd zijn.

Ook de stadsdelen Ginneken, Princenhage en Haagse Beemden hebben dan een andere naam: 't Lestenogenblik, t Aogje en Giegeldonk. Bavel heet dan Baviaonenland, Prinsenbeek heet dan Boemeldonck. Terheijden heet dan Schraansersrijk. Teteringen heet Totdenringen. Ulvenhout heet dan Bosuilendorp. Verder lezen.

Carnaval in het Nederlandse taalgebied

Carnaval kent in de Nederlandstalige wereld uiteenlopende tradities. De gebruiken verschillen per streek en hangen samen met de plaatselijke geschiedenis, dialecten, muziek, verenigingen en gemeenschapscultuur.

Nederland

In Nederland wordt carnaval vooral gevierd in Noord-Brabant en Limburg. Ook in delen van Gelderland, Overijssel, Zeeland en andere provincies bestaan plaatselijke carnavalsvieringen. In Noord-Brabant is het Bourgondisch carnaval kenmerkend voor veel plaatsen. In Limburg is het feest, dat daar vaak vastelaovend wordt genoemd, sterk verbonden met het Rijnlands carnaval.

Bekende voorbeelden zijn het carnaval in Breda, Tilburg, Eindhoven, 's-Hertogenbosch en Maastricht. Ook boven de grote rivieren worden optochten en andere festiviteiten georganiseerd.

Vlaanderen

Ook in Vlaanderen is carnaval een belangrijke plaatselijke traditie. Het Carnaval in Aalst staat bekend om zijn optochten en satire. Het Carnaval in Halle kent eigen gebruiken en een uitgebreide stoet. In Binche spelen de traditioneel gekostumeerde Gilles een bijzondere rol.

De Belgische carnavalscultuur bestaat niet uit één uniforme traditie: steden en dorpen hebben hun eigen figuren, kostuums, muziek en feestkalender.

Caribisch gebied

Op Curaçao, Aruba, Bonaire en andere Caribische eilanden wordt carnaval op een eigen manier gevierd. Kleurrijke kostuums, straatparades, muziekgroepen en dans spelen er een grote rol. Op Curaçao is carnaval een van de belangrijkste jaarlijkse festiviteiten. Zie ook Carnaval op Curaçao.

In Suriname wordt carnaval eveneens gevierd, maar minder breed dan in verschillende Caribische gebieden. Er zijn lokale optochten en feesten naast de vele andere culturele en religieuze festiviteiten die het land kenmerken.

Zomercarnaval

Het Zomercarnaval Rotterdam is een jaarlijks evenement in Rotterdam. Het werd vanaf 1984 in deze stad georganiseerd en biedt ruimte aan carnavalsvormen met onder meer Caribische, Kaapverdische en Latijns-Amerikaanse invloeden. Het programma omvat onder andere een straatparade, dans, muziek en kleurrijke kostuums.

Zomercarnaval laat zien dat carnaval niet uitsluitend in de winter of vlak voor Aswoensdag wordt gevierd. Ook in andere steden en landen bestaan zomerse carnavalsfeesten. In Londen is bijvoorbeeld het Notting Hill Carnival bekend, terwijl in Berlijn het Karneval der Kulturen plaatsvindt.

Tradities en gebruiken

Carnaval kent uiteenlopende tradities en gebruiken. In Nederland en delen van België markeert 11 november, vaak om 11.11 uur, voor veel carnavalsverenigingen het begin van het nieuwe seizoen. De belangrijkste vieringen vinden in veel streken plaats in de dagen voor Aswoensdag, het begin van de christelijke Vastentijd.

In verschillende plaatsen wordt symbolisch de sleutel van de stad of het dorp overgedragen aan Prins Carnaval. Ook komen alternatieve plaatsnamen, gemaskerde feesten, carnavalsoptochten, muziek, dans en satirische voorstellingen voor.

De invulling verschilt per regio. Sommige carnavals draaien vooral om optochten en praalwagens, terwijl andere bekendstaan om traditionele maskers, kostuums, dansen of muziekgroepen. In delen van het Rijnland zijn bijvoorbeeld uitgebreide prinselijke hofhoudingen gebruikelijk, terwijl in andere gebieden het samenzijn in cafés, zalen en op straat centraal staat.

Carnaval heeft daardoor niet overal dezelfde betekenis. Het kan een volksfeest zijn, maar ook een traditie waarin regionale identiteit, gemeenschapsleven, religieuze gebruiken en maatschappelijke satire samenkomen.

Plaatsnamen

Tijdens carnaval krijgen verschillende steden en dorpen in Nederland een alternatieve naam. Enkele bekende voorbeelden zijn:

De alternatieve namen verschillen per plaats en verwijzen soms naar lokale geschiedenis, dialecten, beroepen of symbolen.

Personen en rollen

Tijdens carnaval vervullen verschillende personen en groepen een ceremoniële of organisatorische rol. Welke figuren voorkomen, hangt af van de plaatselijke traditie.

Carnaval wereldwijd

Carnaval wordt in veel landen gevierd, maar de gebruiken verschillen sterk per streek. Lokale geschiedenis, religie, muziek, dans en gemeenschapsleven bepalen mede hoe het feest eruitziet.

Europa

Het Carnaval van Venetië in Italië is bekend om zijn maskers, kostuums en historische feesten. In het Belgische Binche staan de Gilles centraal. Ook het Carnaval in Aalst is bekend om zijn optochten en satire. In delen van Duitsland en Zwitserland bestaan eigen carnavals- en vastenavondtradities, met onder meer gemaskerde figuren, bellen en blaasmuziek.

Latijns-Amerika

Het Carnaval in Rio de Janeiro in Brazilië is wereldberoemd om de optochten van sambascholen, de dansers en de praalwagens. Het Carnaval van Oruro in Bolivia combineert inheemse Andes-tradities met katholieke rituelen en muziek. In Colombia zijn onder meer het carnaval van Barranquilla en het Carnaval de Negros y Blancos in Pasto belangrijke culturele evenementen.

Noord-Amerika

In New Orleans in de Verenigde Staten wordt carnaval gevierd onder de naam Mardi Gras. Het feest staat bekend om zijn optochten, kostuums en kleuren. In de Franstalige Canadese provincie Québec kent men eveneens een eigen carnavalscultuur, met winterse activiteiten en sneeuw- en ijssculpturen.

Het Caribisch gebied

In het Caribisch gebied spelen muziek, dans en straatparades een belangrijke rol. Het carnaval van Curaçao kent grote optochten en uitbundige kostuums. Ook op Aruba, Bonaire en Sint Maarten worden carnavalsfeesten gehouden. De tradities zijn mede gevormd door Afrikaanse, Europese en Caribische culturele invloeden.

Andere feesttradities

In verschillende orthodox-christelijke landen bestaan feesten zoals Maslenitsa, die qua periode of gebruiken met carnaval worden vergeleken. Zulke feesten hebben een eigen historische en religieuze achtergrond en zijn niet zonder meer gelijk te stellen aan carnaval.

Geschiedenis van carnaval

Carnaval is in de loop van de Europese geschiedenis verbonden geraakt met de periode voorafgaand aan de christelijke Vastentijd. De precieze ontwikkeling van het feest is niet tot één enkele oorsprong terug te brengen. In de loop der eeuwen zijn verschillende religieuze gebruiken, plaatselijke feesten en volksgebruiken met elkaar verweven geraakt.

De naam carnaval wordt doorgaans in verband gebracht met het Italiaanse carne levare, een uitdrukking die verwijst naar het weglaten of onthouden van vlees. Er zijn ook andere verklaringen voor het woord voorgesteld, maar deze worden niet algemeen als de meest waarschijnlijke herkomst beschouwd.

Veel carnavalsvieringen zijn verbonden met de dagen voor Aswoensdag. Die dag markeert in de westerse christelijke traditie het begin van de vastentijd, die uitloopt op Pasen. Carnaval bood binnen die kalender ruimte voor feestelijkheden voordat een periode van bezinning en matiging begon.

Antropologisch wordt carnaval ook wel beschouwd als een omkeringsritueel: dagelijkse rollen, omgangsvormen en gezagsverhoudingen kunnen tijdelijk op hun kop worden gezet. Humor, verkleding, spot en het doorbreken van gebruikelijke omgangsvormen spelen in veel tradities een rol.

De hedendaagse carnavalscultuur kent grote regionale verschillen. Sommige gebruiken zijn eeuwenoud, terwijl andere pas in de negentiende of twintigste eeuw zijn ontstaan of opnieuw populair zijn geworden.

Carnavalsmuziek

Muziek is in veel carnavalsvieringen een belangrijk onderdeel. In Nederland en Vlaanderen worden carnavalsliedjes vaak gezongen in het Nederlands of in een plaatselijk dialect. Sommige nummers groeien uit tot populaire carnavalskrakers die ieder jaar opnieuw te horen zijn.

De muziekstijlen verschillen wereldwijd. In Brazilië speelt samba een belangrijke rol, terwijl in delen van het Caribisch gebied genres als soca en calypso met carnaval verbonden zijn. In andere gebieden zijn blaaskapellen, fanfares, trommels en traditionele dansmuziek kenmerkend.

In Limburg wordt jaarlijks het Limburgs Vastelaovesleedjes Konkoer gehouden, een wedstrijd voor Limburgstalige carnavalsliedjes.

Carnavalsverenigingen

In veel Nederlandse en Belgische plaatsen wordt carnaval georganiseerd door een of meer carnavalsverenigingen. Zij organiseren onder meer bijeenkomsten, optochten, prinsenverkiezingen, muziekactiviteiten en andere evenementen.

De omvang en structuur van de verenigingen lopen uiteen. Sommige richten zich vooral op een plaatselijke optocht of feestzaal, terwijl andere het hele jaar door actief zijn en een uitgebreide hofhouding, jeugdafdeling of wagenbouwgroep hebben.

Nieuwe artikelen en verbeterpunten