Restaurationisme
Restaurationisme is een verzamelnaam voor christelijke stromingen die streven naar het herstel van het oorspronkelijke christendom, zoals dat volgens hun opvattingen bestond in de tijd van Jezus Christus en zijn apostelen. Deze stromingen gaan ervan uit dat bepaalde leerstellingen, geloofspraktijken of vormen van kerkorganisatie in de loop van de geschiedenis verloren zijn gegaan of veranderd.
Het restaurationisme kwam vooral in de negentiende eeuw tot ontwikkeling in het Verenigd Koninkrijk en Noord-Amerika, waaronder de Verenigde Staten en Canada, mede onder invloed van religieuze opwekkingsbewegingen zoals de Second Great Awakening in de Verenigde Staten. De toenemende belangstelling voor persoonlijke Bijbelstudie en de onvrede over de verdeeldheid tussen christelijke kerkgenootschappen vormden een belangrijke voedingsbodem voor verschillende van deze bewegingen.
Hoewel restaurationistische bewegingen het streven naar herstel gemeen hebben, verschillen zij in hun opvattingen over wat verloren is gegaan en hoe het oorspronkelijke christendom kan worden hersteld.
Kenmerken
Restaurationistische bewegingen beschouwen de vroegchristelijke kerk doorgaans als voorbeeld voor hun geloof en kerkorganisatie. Sommige streven voornamelijk naar een terugkeer naar de leer en gebruiken van het Nieuwe Testament, terwijl andere geloven dat ook het oorspronkelijke goddelijke gezag of bepaalde religieuze verordeningen hersteld moeten worden.
Een belangrijk verschil betreft de opvatting over de historische ontwikkeling van het christendom. Sommige bewegingen menen dat de oorspronkelijke leer geleidelijk is veranderd, terwijl andere uitgaan van een ingrijpende geloofsafval na de tijd van de apostelen.
Ook verschillen de bewegingen in hun opvattingen over religieus gezag. De meeste beschouwen de Bijbel als voornaamste grondslag, terwijl sommige daarnaast aanvullende heilige geschriften of voortgaande goddelijke openbaring erkennen.
Voor sommige bewegingen, met name de Stone-Campbellbeweging, was het herstel van het oorspronkelijke christendom tevens een middel om de verdeeldheid tussen christelijke kerkgenootschappen te overwinnen.
Verschil met de Reformatie
Het restaurationisme vertoont overeenkomsten met de protestantse Reformatie, maar legt sterker de nadruk op het herstel van de oorspronkelijke christelijke leer, geloofspraktijken of kerkorganisatie. Terwijl de Reformatie voornamelijk gericht was op hervorming van de bestaande kerk, beschouwen sommige restaurationistische bewegingen een verdergaand herstel als noodzakelijk.
Belangrijkste stromingen
In de negentiende eeuw ontstonden verschillende restaurationistische bewegingen. Hieronder worden enkele invloedrijke stromingen in chronologische volgorde van hun ontstaan besproken.
Stone-Campbellbeweging (begin 19e eeuw)
De Stone-Campbellbeweging ontstond aan het begin van de negentiende eeuw in de Verenigde Staten onder invloed van onder anderen Barton W. Stone, Thomas Campbell en Alexander Campbell. De beweging streefde naar herstel van het nieuwtestamentische christendom en naar eenheid tussen christenen door terug te keren naar de Bijbel als gemeenschappelijke grondslag. De aanvankelijk afzonderlijke bewegingen verenigden zich grotendeels in 1832. Hieruit ontstonden verschillende kerkgenootschappen, waaronder de Churches of Christ en de Christian Church (Disciples of Christ).
Beweging van de heiligen der laatste dagen (vanaf de jaren 1820)
De beweging van de heiligen der laatste dagen ontstond in de jaren 1820 en 1830 onder leiding van Joseph Smith. Volgens de leer van de De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen waren na de dood van de oorspronkelijke apostelen belangrijke leerstellingen en het goddelijke priesterschapsgezag verloren gegaan. Smith verklaarde dat Jezus Christus hem door openbaringen had geroepen om zijn oorspronkelijke kerk te herstellen.
Op 6 april 1830 organiseerde Smith een kerk die aanvankelijk de naam Church of Christ droeg. In 1838 werd de naam The Church of Jesus Christ of Latter Day Saints aangenomen. Na de dood van Smith in 1844 ontstonden opvolgingsgeschillen waaruit verschillende kerkgenootschappen voortkwamen. Een daarvan is de Gemeenschap van Christus, die in 1860 onder leiding van Joseph Smith III werd gereorganiseerd.
Kenmerkend voor De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen zijn onder meer het geloof in hedendaagse profeten, voortgaande openbaring en het Boek van Mormon als aanvullende heilige schriftuur.
Millerisme en adventisme (vanaf de jaren 1830)
Het millerisme ontstond in de eerste helft van de negentiende eeuw rond de Amerikaanse prediker William Miller, die op basis van Bijbelse profetieën de wederkomst van Jezus Christus omstreeks 1843 of 1844 verwachtte. Toen deze uitbleef, ontstonden verschillende adventistische stromingen. Een daarvan ontwikkelde zich tot het Kerkgenootschap der Zevende-dags Adventisten, dat in 1863 formeel werd georganiseerd. Het adventisme wordt mede vanwege zijn nadruk op het herstel van Bijbelse leerstellingen en geloofspraktijken met het restaurationisme in verband gebracht. Daarnaast neemt de verwachting van de wederkomst van Christus een centrale plaats in.
Bijbelonderzoekers en Jehova's getuigen (vanaf de jaren 1870)
De Bijbelonderzoekersbeweging ontstond in de tweede helft van de negentiende eeuw onder invloed van Charles Taze Russell. De beweging ontwikkelde zich binnen een religieuze omgeving waarin adventistische opvattingen en Bijbelstudie een belangrijke rol speelden. Zij streefde naar herstel van de oorspronkelijke christelijke leer en verwierp verschillende traditionele geloofsopvattingen. Uit een deel van deze beweging ontstonden de Jehova's getuigen, die deze naam in 1931 aannamen.
Onderlinge verschillen en betekenis
Hoewel de verschillende bewegingen het herstel van het vroege christendom nastreven, vormen zij geen gezamenlijke religieuze organisatie of samenhangende theologische traditie. Zij verschillen onder meer in hun opvattingen over de aard van God, de historische geloofsafval, kerkelijk gezag, heilige geschriften en de inrichting van de kerk.
Het restaurationisme heeft vooral vanaf de negentiende eeuw bijgedragen aan het ontstaan van nieuwe christelijke kerkgenootschappen. Verschillende daarvan ontwikkelden zich door internationaal zendingswerk tot wereldwijde geloofsgemeenschappen.
Bronnen
- ↑ Disciples of Christ. Encyclopædia Britannica (1911).
- ↑ Church of Christ. The Joseph Smith Papers. Church Historian's Press.
- ↑ History. Community of Christ.
- ↑ Miller, William (1782–1849). Encyclopedia of Seventh-day Adventists.
- ↑ Denominational Organization, 1860–1863. Encyclopedia of Seventh-day Adventists.
- ↑ Robert Sommerfelt en Svein Ivar Langhelle, Bibelstudentene. Store norske leksikon.