Resupinaat

Resupinaat is een term uit de mycologie die een groeiwijze van het vruchtlichaam van een schimmel beschrijft. Een resupinaat vruchtlichaam ligt plat tegen het substraat en is daarmee over zijn gehele onderzijde verbonden. Het hymenium, de sporenproducerende laag, bevindt zich aan de vrije, naar buiten gerichte zijde van het vruchtlichaam. Er wordt geen afzonderlijke, van het substraat afstaande hoed gevormd.

De term is afgeleid van het Latijnse resupinus, dat onder meer 'achterovergebogen' of 'op de rug liggend' betekent.

Kenmerken

Resupinate vruchtlichamen groeien doorgaans als korsten, vliezen of plakkaten over de ondergrond. Ze kunnen zeer dun zijn, maar ook dikkere, kussenvormige structuren vormen. De vorm en grootte worden mede bepaald door het oppervlak waarop ze groeien.

Het hymenium kan verschillende structuren vertonen, waaronder:

• Glad – het oppervlak is vlak of vrijwel vlak.
• Meruloïd – het oppervlak vertoont onregelmatige, vaak onderling verbonden plooien en ribbels.
• Poroïd – het hymenium bekleedt buisjes die aan het oppervlak als poriën zichtbaar zijn.
• Hydnoïd – het hymenium bevindt zich op tand- of stekelvormige uitsteeksels.

De resupinate groeiwijze komt daardoor niet alleen voor bij korstzwammen, maar ook bij bepaalde buisjeszwammen en stekelzwammen.

Groeiwijze

Resupinate vruchtlichamen komen vooral voor op hout, zoals stammen, stronken en afgestorven takken. Ze ontwikkelen zich dikwijls aan de onderzijde van liggend dood hout, waar de vruchtbare laag naar beneden is gericht. Ook op schors en andere vaste substraten kunnen dergelijke vruchtlichamen ontstaan.

Veel soorten met deze groeiwijze zijn saprotroof en dragen bij aan de afbraak van dood organisch materiaal. Andere soorten zijn parasitair of hebben een andere ecologische levenswijze. De term resupinaat heeft uitsluitend betrekking op de vorm en aanhechting van het vruchtlichaam en zegt niets over de voedingswijze van de schimmel.

Verwante groeivormen

In de beschrijving van schimmelvruchtlichamen worden verschillende verwante termen gebruikt:

• Effuus – een vruchtlichaam dat zich over het substraat uitbreidt zonder een duidelijk begrensde vorm. Deze groeiwijze gaat vaak samen met een resupinate aanhechting.
• Resupinaat – een vruchtlichaam dat volledig plat tegen het substraat ligt, met het hymenium aan de buitenzijde.
• Effuus-reflex – een aanvankelijk uitgespreid vruchtlichaam waarvan de rand plaatselijk van het substraat afbuigt en een hoedvormig gedeelte vormt.
• Pileaat – een vruchtlichaam met een duidelijk ontwikkelde hoed.

Bij effuus-reflexe vruchtlichamen is dus slechts een gedeelte resupinaat. Deze overgangsvorm komt onder meer bij verschillende houtbewonende plaat- en korstvormige zwammen voor.

Taxonomische betekenis

Resupinaat is een morfologische aanduiding en geen taxonomische eenheid. Soorten met resupinate vruchtlichamen behoren tot uiteenlopende orden en families binnen de Basidiomycota.

Vooral veel corticioïde schimmels bezitten deze groeiwijze. Moleculair-fylogenetisch onderzoek heeft echter aangetoond dat corticioïde schimmels geen natuurlijke, afzonderlijke afstammingsgroep vormen. De overeenkomst in vruchtlichaamvorm is in verschillende evolutionaire lijnen onafhankelijk ontstaan.

Voorbeelden

Enkele schimmels met resupinate vruchtlichamen zijn:

• Paarse eikenschorszwam (Peniophora quercina) – vormt dunne, korstvormige vruchtlichamen op dood loofhout, voornamelijk op takken van eiken.
• Vlakke vuurzwam (Fomitiporia punctata) – vormt meerjarige, korstvormige vruchtlichamen met kleine poriën, onder meer op stammen en takken van loofbomen.

Andere betekenis

In de plantkunde heeft de term resupinaat een andere betekenis. Daar wordt hij gebruikt voor bloemen of andere plantendelen die tijdens hun ontwikkeling van stand veranderen door een draaiing van ongeveer 180 graden. Dit verschijnsel, resupinatie, komt onder meer voor bij veel orchideeën, waarbij de bloemlip door de draaiing aan de onderzijde komt te liggen.