Simón de Anda

De voorbereiding van de verdediging

De Spaanse autoriteiten begonnen daarop met de verdediging van Manilla en de omliggende gebieden. De augustijnse geestelijken van de parochies Tondo en Binondo kregen de opdracht samen met hun parochianen aan de verdediging deel te nemen. De augustijn Miguel Braña werd belast met het bevel over de inheemse troepen die waren opgesteld tussen San Fernando en Bancaúsay en met de bevoorrading van de troepen buiten Manilla. Hij bracht ongeveer 2.000 Tagalogs en 4.000 Pampangos naar Manilla. Op 28 september kreeg hij opdracht 300 man de stad binnen te brengen en met de overige 200 man de doorgang bij Malosac te bewaken. Toen de Britten bij Bancaúsay met vier boten een landing probeerden uit te voeren, werden zij door twee kanonschoten vanuit een kleine versterking verdreven.

Augustijnen brachten rijst, vee en andere producten van hun landerijen naar de stad om de verdedigers te voeden. Verschillende religieuzen namen zelf de wapens op en hielden wacht op de stadsmuren. Juan Facundo de Acosta, die als militair ingenieur naar de Filipijnen was gekomen en later augustijn was geworden, verdedigde een bastion op de muren van Manilla. Hij had al eerder kanonnen, mortieren en ander militair materieel vervaardigd.

Aartsbisschop en waarnemend gouverneur-generaal van de Filipijnen Manuel Rojo del Río riep daarop enkele malen de Raad van Oorlog bijeen om de verdediging van de kolonie te organiseren. Op 2 oktober 1762 besloot de Audiencia om Anda naar de provincies te sturen zodat hij daar, in geval van de val van Manilla, de trouw aan de Spaanse koning kon handhaven. Hij werd daartoe benoemd tot visitador general (algemeen inspecteur) en teniente de gobernador y capitán general (plaatsvervangend gouverneur en kapitein-generaal) en vertrok op 4 oktober naar Bulacán. Hij nam een advocaat, een schrijver/notaris en ongeveer 200.000 pesos uit de koninklijke kassen mee.

Vestiging van het bestuur door Anda in Bacolor

Na zijn aankomst in Bulacán vernam Anda dat Manilla ondertussen door de Britten was ingenomen en dat aartsbisschop Manuel Rojo del Río en de resterende leden van de Audiencia gevangen waren genomen. Op 8 oktober 1762 beriep Anda zich op bepalingen uit de Recopilación de las Leyes de Indias over de uitoefening van het bestuur wanneer een gouverneur gevangen was genomen of zijn functie niet kon vervullen. Hij riep zichzelf daarop in naam van de Spaanse koning uit tot gouverneur- en kapitein-generaal van de Filipijnen en maakte aanspraak op het presidentschap van de Audiencia.

De Spaanse alcalde mayor (provinciaal gouverneur) van Bulacán, José Pasarín erkende hem onmiddellijk. Pasarín riep vervolgens de augustijnse geestelijken in de provincie bijeen. De vicaris-provinciaal Remigio Hernández droeg de geestelijken op hun parochianen duidelijk te maken dat zij Anda als gouverneur en kapitein-generaal moesten erkennen.

De Britse autoriteiten erkenden Anda's aanspraak niet. Zij beschouwden hem als lid van de Audiencia en als visitator van de provincies. Ook probeerden zij Rojo ertoe te bewegen Anda tot overgave te overtuigen. Deze pogingen hadden echter geen succes. Anda beschouwde Rojo uiteindelijk als een verrader van Spanje. De verhouding tussen beiden bleef vijandig tot Rojo in januari 1764 overleed.

Omdat Bulacán kwetsbaar was voor Britse aanvallen en Bacolor in Pampanga verder van de Baai van Manilla lag, verplaatste Anda zijn residentie naar Bacolor. Deze plaats werd vervolgens het bestuurlijke centrum van zijn verzet tegen de Britse bezetting.

In Pampanga verliep de erkenning van Anda aanvankelijk moeizaam. Een deel van de bevolking weigerde niet alleen Anda, maar ook andere Spanjaarden te erkennen. Zij hielden de Spanjaarden verantwoordelijk voor de val van Manilla en vermoedden dat er verraad in het spel was. De augustijner geestelijken probeerden de inwoners ervan te overtuigen Anda als gouverneur te erkennen. Vooral Sebastián Moreno, vicaris-provinciaal van Pampanga, zette zich hiervoor in. Uiteindelijk aanvaardden de inwoners het gezag van Anda. Pampanga en Bulacán werden vervolgens belangrijke steunpunten van het Spaanse verzet. Ook de dominicanen en franciscanen schaarden zich achter Anda. Spaanse bestuurders, militairen en geestelijken verschaften de Spaanse troepen informatie over de Britse activiteiten. Sommigen namen bovendien deel aan guerrilla-acties tegen de Britse bezettingsmacht.

Vanuit Bacolor organiseerde Anda vervolgens het bestuur en de verdediging van de gebieden die onder Spaans gezag bleven. Omdat hij over beperkte financiële en personele middelen beschikte, was hij sterk afhankelijk van de medewerking van de provinciale bestuurders, de lokale bevolking en de religieuze orden. Toch nam hij maatregelen om de orde te handhaven en te voorkomen dat de bevolking zich bij de Britten aansloot. Zo verbood hij zijn troepen plundering en afpersing, verbood hij gokken en legde hij zware straffen op voor dronkenschap. Hij stelde de lonen en de prijzen van goederen vast, voerde de doodstraf in voor diefstal en schafte tribuut en dwangarbeid af.

Het Britse bestuur in Manilla en Cavite

Ondertussen hadden de Britten Dawsonne Drake aangesteld als voorlopig gouverneur van Manilla namens de Britse Oost-Indische Compagnie. Drake was als civiel bestuurder met de Britse vloot naar de Filipijnen gekomen, maar bleef tijdens de aanval aanvankelijk aan boord van een van de Britse schepen. Vier dagen na de verovering ging hij voor het eerst aan land. Bij zijn installatie kreeg hij, samen met de Manila Council, de verantwoordelijkheid voor het bestuur van de Britse bezittingen in Manilla en Cavite.

Drake had in de praktijk vrijwel volledige zeggenschap over Manilla en Cavite. Wel moest hij samenwerken met de Manila Council, die toezicht hield op zijn bestuur. De Council stelde commissies in voor onder meer rekeningen, openbare werken en beroepszaken. Daarnaast kwam er een rechtbank voor kleine zaken. De Chinese wijk (Parián) kreeg een eigen bestuurder, terwijl het bestaande Chinese bestuur bleef functioneren. De Britten probeerden de handel te stimuleren en nieuwe inkomsten te vinden, onder meer door monopolies te verpachten en de douanerechten te verlagen, maar de opbrengsten bleven ver achter bij die van de Spaanse tijd. Daar stond tegenover dat de kosten van het garnizoen, de scheepsreparaties en de militaire operaties tegen Anda’s troepen bleven stijgen.

Organisatie van het verzet

Na de val van Manilla begon Anda in Bulacán en Pampanga troepen te werven. In beide provincies samen kwamen ongeveer 1.000 man bijeen. De plaatselijke leiders voerden het bevel over hun eigen manschappen, terwijl de augustijn Miguel Braña het opperbevel over alle troepen voerde. Zo ontstond een guerrillaleger van Spanjaarden en Filipino’s. Later sloten zich ook Mexicaanse soldaten bij zijn troepen aan die uit Britse gevangenschap waren ontsnapt.

Anda organiseerde niet alleen het militaire verzet, maar probeerde ook de bevolking voor zijn zaak te winnen. Hij stelde dat de Britten het katholicisme in de Filipijnen wilden ondermijnen en riep Spanjaarden en Filipino’s op zich bij het verzet aan te sluiten. Ook probeerde hij onrust onder de bevolking te voorkomen en bestreed hij lokale groepen die de Britten steunden.

De Britten probeerden op hun beurt de bevolking tegen Anda op te zetten. Zij stuurden agenten naar de provincies om zijn gezag te ondermijnen en loofden een beloning van 5.000 zilveren dollars uit voor degene die hem als gevangene aan hen uitleverde.

Het Spaanse verzet kampte met grote tekorten aan geld, wapens en munitie en de augustijnen sprongen daarom bij. De augustijnse provincie stelde 3.000 peso beschikbaar voor de soldij van de troepen. Miguel Braña schonk onder meer veertig geweren, vier kanonnen, vier falconetten, vijf lantaka’s (kleine draaibare kanonnen) en 24 arrobas ijzer voor kogels. Ook stelde hij vaartuigen beschikbaar voor de verdediging.

Onder leiding van de augustijn Juan Facundo de Acosta werden bovendien verdedigingswerken aangelegd en bestaande versterkingen verbeterd. De beschikbare artillerie bleef echter beperkt. Bulacán werd verdedigd met kleine kanonnen en falconetten, terwijl rond de kerk en het klooster palissaden en andere geïmproviseerde versterkingen werden aangelegd.

Een belangrijk onderdeel van Anda's strategie was het bemoeilijken van de voedselvoorziening van Manilla. Zijn troepen probeerden de aanvoer vanuit de omgeving van Laguna de Bay te onderscheppen en stelden zich op bij onder meer Maysilo en Malinta. De Britten richtten daarom een buitenpost in Pasig in en patrouilleerden met gewapende vaartuigen op de Pasig.

In september 1762 bereikte het schip Filipino de Filipijnen met een grote hoeveelheid geld. Toen de Britten van de lading op de hoogte raakten, werd deze via verschillende routes over land en water naar Pampanga in veiligheid gebracht. De geredde schat bedroeg 1.304.147 peso. Het schip zelf werd in Palapag tot zinken gebracht om te voorkomen dat het in Britse handen zou vallen.

De strijd rond Manilla

Het eerste grote gevecht van het georganiseerde verzet vond plaats bij Maysilo, waar 1.000 manschappen van Anda de Britse troepen versloegen. De Britten namen daarna Malolos in en trokken verder naar Bulacán. Daar werd hun aanval, ondanks hun numerieke en materiële overmacht, met zware verliezen afgeslagen.

De Britten probeerden daarna opnieuw onrust te zaaien in Bulacán en Pampanga. Zij namen contact op met plaatselijke leiders en spoorden de bevolking aan het gezag van Anda af te wijzen. Het Spaanse bestuur reageerde met militaire acties en liet mensen opsporen die met de Britten samenwerkten.

Ook delen van de Chinese gemeenschap in de Filipijnen schaarden zich na de verovering van Manilla en Cavite aan Britse zijde. Sommige Chinezen traden zelfs in dienst van het Britse leger en namen deel aan militaire acties tegen de troepen van Anda. Op 23 december 1762 bracht een groep van ongeveer 900 Chinezen in Pampanga een strijdmacht van circa 5.000 man bijeen, met het plan de Spanjaarden op kerstavond aan te vallen tijdens een avondmis. Anda ontdekte het plan en trok met zijn troepen naar Pampanga, waar het tot een gevecht kwam. Veel van de Chinezen werden gedood, gewond of gevangengenomen. Een deel vluchtte naar de bergen.

Opstanden in de provincies

De Britse bezetting leidde in verschillende delen van de archipel tot onrust en opstanden. In Pangasinan en Ilocos kwamen delen van de bevolking tegen het Spaanse gezag in verzet. In Ilocos stond Diego Silang met Britse steun aan het hoofd van de opstand. Ook in Cagayan ontstond onrust, maar daar werd de opstand snel onderdrukt. In Bulacán en Pampanga bleef de bevolking uiteindelijk trouw aan het Spaanse gezag.

In Pangasinan brak op 3 november 1762 onder leiding van Juan de la Cruz Palaris een opstand uit tegen het Spaanse bestuur. Palaris eiste het ontslag van verschillende Spaanse burgemeesters en rechters die werden beschuldigd van corruptie. Ook het Spaanse belastingstelsel zorgde voor veel onvrede. Anda probeerde de opstand met behulp van bemiddeling en een aanbod van amnestie te beëindigen, maar stuurde uiteindelijk troepen om de opstand neer te slaan. Volgens schattingen had Palaris op zijn hoogtepunt 6.000 volgelingen. De opstand werd in juli 1764 onderdrukt.

In Ilocos verdreef Silang op 14 december 1762 de Spaanse gouverneur van Ilocos, Antonio Zabala, uit Vigan en richtte hij er een eigen bestuur in. De Britten zagen in Silang een mogelijke bondgenoot tegen Anda. Op 6 mei 1763 bood de Britse kapitein Thomas Backhouse hem namens de Britse strijdkrachten militaire steun aan. Hij beloofde onder meer troepen en oorlogsmaterieel. Silang werd op 28 mei 1763 vermoord. Zijn vrouw Gabriela Silang zette het verzet voort, maar werd gevangengenomen en op 20 september 1763 in Vigan geëxecuteerd. Daarmee kwam een einde aan de opstand.

Ook op het eiland Cebu brak een opstand uit, waarbij Tupas, een lokale leider, tot koning werd uitgeroepen. Augustijnse geestelijken werkten met de Spaanse autoriteiten samen om de opstand neer te slaan en wisten Tupas over te halen de onrust te staken. De Spaanse steunpuntenZamboanga, Dapitan, Misamis en de Calamianeilanden bleven onder Spaans gezag.

Door het verzet onder leiding van Anda bleef de Britse controle grotendeels beperkt tot Manilla en Cavite. De Britse troepen waren niet sterk genoeg om hun invloed vanuit deze twee steden verder over de provincies en andere eilanden uit te breiden.

Einde van de bezetting

Op 10 februari 1763 werd de Vrede van Parijs gesloten. Daarmee eindigde formeel de oorlog tussen Spanje, Frankrijk en Groot-Brittannië. Het nieuws hierover bereikte Manilla echter pas maanden later. Op 24 juli 1763 arriveerde het schip Houghton in de baai van Manilla met de officiële berichten over het vredesverdrag.

Drake gaf het nieuws door aan de Britse militaire en maritieme bevelhebbers en lichtte ook aartsbisschop Manuel Rojo in. Rojo informeerde Anda vervolgens over het einde van de oorlog. Anda weigerde aanvankelijk de geldigheid van het vredesverdrag te erkennen, omdat hij vermoedde dat de Britten het nieuws gebruikten om de Spaanse verdediging van de Filipijnen te verzwakken. Volgens hem moesten de Britten eerst de echtheid van het verdrag aantonen.

De Britse bevelhebbers probeerden vervolgens met Anda tot overeenstemming te komen. Spaanse inwoners van Manilla drongen er bij hem op aan het verdrag te aanvaarden om verdere gevechten te voorkomen. Ook twee jezuïeten, Padre de Luna en Padre Pauzengos, traden op als bemiddelaars. Anda bleef echter weigeren, mede omdat de Britse bevelhebbers hem nog steeds niet als gouverneur van de Filipijnen erkenden.

Op 27 augustus 1763 arriveerde het Britse fregat Hector in de baai van Manilla met de voorlopige vredesvoorwaarden. Anda werd opnieuw op de hoogte gebracht, maar bleef weigeren de strijd te staken. Op 19 september stelden de Britse bevelhebbers hem een ultimatum om de vijandelijkheden overeenkomstig het vredesverdrag te beëindigen. Op 15 oktober arriveerde het schip Admiral Pocock uit Madras met exemplaren van het vredesverdrag.

In de tussentijd bereidden de Britten hun vertrek uit de Filipijnen voor. Zij waren van plan de bezette gebieden over te dragen aan aartsbisschop Rojo, die bij hun aankomst in Manilla in september 1762 waarnemend gouverneur was geweest. Rojo wilde Britse troepen inzetten om de stad te beschermen tegen een mogelijke gewapende confrontatie tussen zijn aanhangers en die van Anda.

Toen Rojo op 30 januari 1764 overleed, verdwenen de Britse zorgen over een mogelijke burgeroorlog. De Britse bevelhebbers erkenden Anda nu als de legitieme gouverneur van de Spaanse kolonie en daarmee ook als leider van het Spaanse bestuur buiten Manilla tijdens de bezetting.

Anda weigerde de oorlog echter nog steeds als beëindigd te beschouwen. Op 8 maart 1764 arriveerde het Britse schip Revenge in Manilla met een document van koning George III, waarin op grond van de artikelen 23 en 24 van de Vrede van Parijs opdracht werd gegeven de veroverde gebieden terug te geven. Nadat hij de koninklijke bevelen had ontvangen en de echtheid ervan had laten onderzoeken, was Anda uiteindelijk overtuigd dat de oorlog was afgelopen en dat de vredesvoorwaarden moesten worden uitgevoerd.

Terwijl de Britten hun vertrek voorbereidden, arriveerde op 17 maart 1764 de nieuw benoemde gouverneur-generaal Francisco de la Torre in de Filipijnen. De onderkoning van Nieuw-Spanje had hem aangewezen om de kolonie tijdelijk te besturen en het Spaanse bestuur na het Britse vertrek weer op te bouwen. In afwachting van zijn formele aantreden had de Audiencia van Manilla Anda benoemd tot waarnemend gouverneur-generaal. De la Torre nam na aankomst het bestuur over, maar stelde Anda in staat de overdracht van Manilla aan de Spanjaarden persoonlijk mee te maken.

Op 31 mei 1764 namen de Spanjaarden Manilla weer formeel in bezit. Tijdens de overdrachtsceremonie reed Anda aan het hoofd van de Spaanse en Filipijnse stoet door de straten van de stad. De Britse bevelhebber Alexander Dalrymple leidde de ceremonie, die plaatsvond op het plein bij de Santa Cruz-kerk. Nadat de Spaanse vlag was gehesen, volgden muziek, een kanonsaluut en het luiden van de kerkklokken. De Spanjaarden gaven daarna een banket voor Dalrymple en andere Britse functionarissen. Op 4 juni organiseerden de Britten op hun beurt een diner voor Anda en andere Spaanse functionarissen.

Met de overdracht van Manilla en Cavite eindigde de Britse bezetting van de Filipijnen. De Britse troepen maakten zich daarna gereed voor hun terugkeer naar Madras. Bij hun vertrek namen zij onder meer Spaanse kanonnen, wapens en munitie uit de haven van Cavite mee. De strijd tegen de Britten was gepaard gegaan met aanzienlijke verliezen en zware ontberingen. Verschillende religieuzen werden gevangengenomen of kwamen om het leven, en velen hadden aan de verdediging deelgenomen. Een aantal van hen werd door de Britten naar Goa gedeporteerd, waar zij werden geïnterneerd. Anderen werden via Bombay naar Londen overgebracht. Na het sluiten van de vrede keerden enkele gevangenen terug naar de Filipijnen.

Onderzoek naar Raón en hervorming van het bestuur

Conform zijn koninklijke instructies liet Anda kort na zijn aantreden het bestuur van zijn voorganger José Raón onderzoeken. Ook andere hoge functionarissen werden onderzocht. Op 22 september 1770 werd oidor Domingo Blas de Basaraz gearresteerd. Op 13 december volgden invallen bij Raón, diens zoon José Raón jr., oidor Francisco Villacorta en regeringssecretaris Antonio Cosio. Er werd beslag gelegd op hun bezittingen en papieren. De vier werden vervolgd wegens hun optreden in de kwestie rond de verdrijving van de jezuïeten.

De verdenkingen tegen Raón betroffen onder meer het voortijdig bekendmaken van het koninklijke besluit tot verdrijving van de jezuïeten, zijn betrokkenheid bij de handel met Mexico en het mogelijk tegen betaling verlenen en verlengen van overheidsfuncties. Bij een huiszoeking in zijn woning werd ruim 70.000 peso aan contanten aangetroffen. Nader onderzoek wees bovendien op omvangrijke geldzendingen naar Spanje en investeringen in de galjoenenhandel. Anda stelde dat Raón zijn vermogen niet uit zijn salaris of legitieme handel kon hebben opgebouwd en zag daarin aanwijzingen voor misbruik van zijn ambt.

Los daarvan onderzocht ook de Audiencia van Manilla Raón. Op 15 juni 1772 had de kroon de Audiencia, naar aanleiding van een klacht van de fiscal (openbaar aanklager) Antonio Andrada uit 1769, opgedragen het gedrag van de voormalige gouverneur vertrouwelijk te onderzoeken. De Audiencia beperkte haar onderzoek tot de door de fiscaal ingebrachte beschuldigingen en sprak Raón op 23 december 1773 vrij.

Cosío werd onder meer beschuldigd van het achterhouden van officiële correspondentie en van betrokkenheid bij de gebrekkige uitvoering van het koninklijke besluit tot verdrijving van de jezuïeten. Villacorta werd onder andere verdacht van sympathieën voor de jezuïeten en van samenwerking met Raón en andere functionarissen. De onderzoeken sleepten zich jarenlang voort. Medewerkers stelden tientallen bundels en notitieboeken met uittreksels samen om de grote hoeveelheid in beslag genomen documenten te ordenen. De rechtszaken tegen Raón en zijn medeverdachten werden uiteindelijk in Spanje behandeld. Op 13 juli 1775 sprak het Consejo Extraordinario Raón en verschillende andere functionarissen vrij. Anda werd wegens de wijze waarop hij de zaken had behandeld veroordeeld tot een boete van 8.000 peso.

Beheer van de voormalige jezuïtische bezittingen

Anda kreeg te maken met het beheer en de afwikkeling van de bezittingen van de in 1767 uit de Filipijnen verdreven jezuïeten. De hiervoor ingestelde Comisión de Temporalidades de los Jesuitas verkeerde bij zijn aantreden in een chaotische toestand. Inventarissen waren onvolledig, documenten waren verspreid geraakt en er bestond weinig overzicht over de inkomsten uit haciënda’s, woningen en andere bezittingen.

Anda reorganiseerde de administratie om beter inzicht te krijgen in de omvang van de bezittingen. Vanaf 1773 werden de jezuïtische haciënda’s verhuurd, waardoor de commissie niet langer zelf verantwoordelijk was voor het dagelijks beheer en de inkomsten toch verzekerd waren. In de jaren daarna werden nog verschillende huizen, marktkramen en uitstaande leningen opgespoord en geïnventariseerd. Eind 1775 was de financiële positie van het beheer aanzienlijk verbeterd en de kas bevatte een groot bedrag.

Het beheer leidde echter ook tot politieke spanningen. Anda had zijn neef Juan Francisco de Anda benoemd tot commissaris voor het beheer van de voormalige jezuïtische bezittingen, een beslissing die in Madrid als nepotisme werd bekritiseerd. In 1775 werd besloten de commissie op te heffen en het beheer over te dragen aan het Real Acuerdo, een nieuw orgaan binnen de Audiencia van Manilla, dat op 6 september 1775 werd ingesteld en waarin de oidores en de fiscal zitting hadden. De gouverneur-generaal was er ambtshalve voorzitter van. Op 30 oktober droeg Juan Francisco de Anda de documenten van de commissie aan het nieuwe orgaan over.

Kerkelijke hervormingen en conflict met de religieuze orden

Een belangrijk onderdeel van Anda's hervormingsbeleid was het versterken van het koninklijk patronaat, waarmee de Spaanse kroon invloed uitoefende op kerkelijke benoemingen en aangelegenheden. Ook wilde hij de bisschoppelijke visitatie daadwerkelijk laten naleven en de invloed van de religieuze orden op het bestuur van de parochies beperken. Bij zijn aankomst in de Filipijnen op 15 juli 1770 eiste Anda direct dat de religieuze orden zich aan de bisschoppelijke visitatie en het koninklijk patronaat zouden onderwerpen. Deze opvattingen had hij al in zijn Memorial de Abusos uit 1768 uiteengezet. De koninklijke instructies die Anda bij zijn benoeming meekreeg, sloten op belangrijke punten aan bij zijn voorstellen.

Zijn eerste belangrijke maatregel op kerkelijk gebied was een decreet van 4 mei 1771. Daarin droeg hij de religieuze orden en Antonio de Luna, de bisschop van Nueva Cáceres, op de voorschriften van het koninklijk patronaat na te leven. Voor het aanstellen van parochiepriesters moesten de orden voortaan kandidaten voordragen, waarna de gouverneur-generaal de benoeming kon bekrachtigen. Afhankelijk van de afstand tot Manilla kregen zij daarvoor een termijn van één tot vier maanden. Met deze maatregel wilde Anda een einde maken aan de bestaande praktijk waarbij de orden grotendeels zelf bepaalden wie hun parochies bestuurden.

In dezelfde periode ontstond ook een conflict met Antonio de Luna. Luna had twee kapelaans voor de kathedraal van Nueva Cáceres aangesteld en hun benoeming pas achteraf ter bevestiging aan Anda voorgelegd. Anda zag hierin een aantasting van de rechten van de kroon en wilde dat de voorschriften van het koninklijk patronaat ook in Nueva Cáceres werden nageleefd.

De religieuze orden, en met name de augustijnen, verzetten zich tegen deze procedure. De augustijnse provinciaal, José Victoria, beriep zich op oudere pauselijke en koninklijke privileges die de religieuze orden toestonden het parochiewerk grotendeels onder eigen verantwoordelijkheid te organiseren. In feite ging het om de vraag in hoeverre de religieuze orden zich moesten onderwerpen aan de bisschoppen en aan het koninklijk patronaat.

Tijdens het Tweede Concilie van Manilla in 1771 ontstond een conflict tussen de aartsbisschop van Manilla, Basilio Tomás Sancho Hernando, en Antonio de Luna over de uitoefening van kerkelijke bevoegdheden. Anda koos daarbij de zijde van Sancho. Hij beschuldigde Luna van het verstoren van de openbare orde en liet hem op 18 juli 1771 uit Manilla verwijderen. Het concilie bevestigde vervolgens de bisschoppelijke jurisdictie en de rechten van het koninklijk patronaat.

Het grootste conflict ontstond in de provincie Pampanga. Anda liet in september 1771 onderzoek doen naar berichten over onrust en het optreden van de augustijnse geestelijkheid. Daaruit bleek volgens hem dat de augustijnen onjuiste berichten hadden verspreid over de uitspraken in de geschillen over het patronaat en de bisschoppelijke visitatie. Ook zouden zij geheime bijeenkomsten hebben gehouden, zonder duidelijke reden parochies hebben verlaten en de bevolking onder druk hebben gezet. Verder zouden zij zich tegen de aartsbisschop en de gouverneur hebben gekeerd en de bevolking hebben voorgehouden dat zij zonder de religieuzen geen geestelijke verzorging zou krijgen. Naar aanleiding daarvan besloot Anda de augustijnen uit Pampanga te verwijderen. Op 28 oktober 1771 stuurde hij vanuit Manilla een detachement dragonders naar de provincie om de maatregel uit te voeren. Een deel van de augustijnen onderwierp zich aan de bisschoppelijke visitatie en het koninklijk patronaat. De overige religieuzen werden naar Manilla overgebracht en vervolgens naar Spanje gestuurd.

De vervanging van de augustijnse geestelijken door seculiere priesters vond plaats tussen 28 oktober en 5 december 1771. Anda liet voor de vacante parochies 22 priesters aanwijzen en liet de kerken, kerkelijke bezittingen en archieven ordelijk overdragen. De operatie verliep grotendeels zonder verzet van de plaatselijke bevolking, maar sommige augustijnen probeerden het proces te vertragen of te bemoeilijken. Enkele geestelijken mochten onder koninklijke bescherming in Pampanga blijven. Zij werden daarbij onttrokken aan het gezag van hun provinciaal, wat opnieuw tot een conflict binnen de orde leidde.

Anda paste dezelfde beginselen vervolgens ook buiten Pampanga toe. In de bisdommen Nueva Segovia en Cebu kreeg hij verschillende religieuzen zover dat zij zich aan het koninklijk patronaat en de bisschoppelijke visitatie onderwierpen. In Iloilo onderwierpen vier augustijnen zich vrijwillig, terwijl anderen hen daar openlijk om bespotten en bekritiseerden.

In januari 1772 verbood Anda dat gobernadorcillos (lokale bestuurders) diensten voor de pastoors verrichtten en liet hij overheidsfunctionarissen optreden tegen het opleggen van onbetaalde diensten en het afdwingen van giften van de bevolking.

De harde aanpak van de kwestie in Pampanga leidde uiteindelijk tot kritiek vanuit Spanje. De Raad van Indië oordeelde dat noch Anda noch de aartsbisschop juridisch bevoegd was geweest om de augustijnen uit hun parochies te verwijderen. De Raad wees erop dat een koninklijk besluit uit 1757 secularisatie wel mogelijk maakte, maar alleen wanneer er voldoende bekwame seculiere geestelijken waren die de plaatselijke taal kenden.

Een speciale commissie die in opdracht van Karel III de kwestie onderzocht, kwam tot een genuanceerder oordeel: zij achtte secularisatie op zichzelf verenigbaar met het koninklijk patronaat, maar vond dat deze geleidelijk moest worden uitgevoerd. Ook moesten religieuze orden zich onderwerpen aan de bisschoppelijke visitatie en het koninklijk patronaat. De kwestie leidde vervolgens tot verschillende koninklijke besluiten, van 28 december 1773, 25 augustus 1774 en vooral 9 november 1774, waarmee Anda’s aanpak gedeeltelijk werd teruggedraaid. De augustijnen kregen hun voormalige parochies terug, terwijl het beginsel van het koninklijk patronaat, de bisschoppelijke visitatie en een geleidelijke secularisatie van de parochies werden gehandhaafd.

De religieuze orden reageerden verschillend op de uitvoering van deze maatregelen. De dominicanen en augustijnen onderwierpen zich uiteindelijk aan de nieuwe voorschriften, al deden de augustijnen dat met enige terughoudendheid. De franciscanen bleven zich het krachtigst verzetten. In 1775 probeerde Anda de naleving van de koninklijke voorschriften opnieuw af te dwingen. De aartsbisschop inspecteerde tussen oktober en november van dat jaar verschillende augustijnse parochies. In 1776 kwam Anda echter tot een meer gematigd standpunt over de secularisatie. In een brief aan de koning stelde hij dat de Filipijnen voor de geestelijke zorg mogelijk beter Spaanse seculiere priesters konden krijgen en dat, zolang die niet beschikbaar waren, de religieuzen hun parochies konden behouden onder toezicht van de bisschoppen en het koninklijk patronaat.

Na Anda's dood bepaalde Karel III op 11 december 1776 dat het eerdere besluit tot secularisatie niet moest worden uitgevoerd en dat de eerder aan religieuze orden ontnomen parochies aan hen moesten worden teruggegeven. De parochies bleven daarbij wel onderworpen aan de bisschoppelijke visitatie en het koninklijk patronaat. Wel bleef het streven naar een geleidelijke secularisatie bestaan, zodra voldoende geschikte seculiere geestelijken beschikbaar waren.

Economische, militaire en infrastructurele hervormingen

Ook op militair en economisch gebied voerde Anda verbeteringen door. Hij versterkte de discipline binnen het leger en breidde het aantal reguliere soldaten uit tot ongeveer 2.000. Het leger was daarmee het grootste sinds de tijd van gouverneur-generaal Pedro Manuel de Arandía in de jaren 1750 en de Britse bezetting van de Filipijnen.

Ook de marine werd uitgebreid. Onder Anda telde de Spaanse marine in de Filipijnen vijftien schepen, waarvan ongeveer de helft in die periode werd gebouwd of aangekocht. Anda hield persoonlijk toezicht op de scheepsbouw en liet de aanschaf van hout en andere materialen anders organiseren. Hierdoor konden verschillende schepen binnen een jaar tegen relatief lage kosten worden voltooid. De scheepsbouw stond onder leiding van Gabriel de Aristizábal, die daarna het opperbevel over de marine kreeg.

De bestrijding van de Moro-aanvallen bleef echter een belangrijk probleem. Vanuit het zuiden vielen Moro’s regelmatig kustgebieden en schepen aan, waarbij zij inwoners gevangen namen en handelsschepen buitmaakten. Anda stuurde negen expedities tegen de Moro’s, waarvan er vier belangrijke overwinningen opleverden. Ook verbood hij het bouwen van langzaam varende platbodems, die door Chinese handelaren werden gebruikt. In plaats daarvan moesten schepen met een kiel worden gebouwd, omdat die gemakkelijk konden worden onderschept door de snelle vinta’s, kleine Filipijnse zeilboten met drijvers. Verder liet Anda gewapende boten patrouilleren in de wateren tussen het eiland Capones en Punta de Santiago om schepen die de Baai van Manilla binnenvoeren te beschermen. In die jaren werd geen enkel schip dat tussen de Filipijnse eilanden of naar het buitenland voer door de Moro’s buitgemaakt.

Anda liet daarnaast onderzoek doen naar een veiliger vaarroute voor de Manillagaljoenen. Die schepen werden op de route tussen Manilla en Acapulco regelmatig getroffen door zware stormen in de San Bernardinostraat. Een verkenningsexpeditie ontdekte een nieuwe route via Kaap Engaño en Kaap Bojeador. Deze route werd vervolgens gebruikt bij de volgende reizen van de galjoenen. Daarnaast liet hij in 1773 het fregat Buen Fin een nieuwe route over de Stille Oceaan verkennen. Het schip bereikte via een zuidelijker koers de haven van San Blas aan de westkust van Nieuw-Spanje. Deze route maakte theoretisch twee reizen per jaar tussen de Filipijnen en Nieuw-Spanje mogelijk, maar werd door de handelaren van Manilla niet overgenomen.

Anda stimuleerde ook de lokale productie. Langs de kust bij Manilla liet hij moerbeibomen aanplanten en haalde hij geschoolde arbeiders uit China om de zijderupsteelt in de Filipijnen te introduceren. In Majayjay en Santa Ana werden kwekerijen aangelegd voor kaneel, kruidnagel en nootmuskaat. Met de hulp van Catalaanse meestersmeden die hij uit Spanje had meegenomen, liet Anda ook een kanonnenfabriek oprichten, al kon deze wegens geldgebrek niet in bedrijf worden genomen. Fabrieken voor de productie van pek en teer waren wel succesvol. Ook werd geëxperimenteerd met het gebruik van calocotan in plaats van abaca voor het vervaardigen van touw. Voor het eerst werden baggermachines gebruikt om de bedding van de Pasig uit te diepen.

Anda ondersteunde de ondernemer Francisco Salgado bij diens pogingen om indigo te produceren en ijzererts, salpeter en kopererts op te sporen. Hij liet ook onderzoeken hoe het gewonnen ijzererts kon worden verwerkt en wilde daarvoor ijzerwerken oprichten. Ook wilde hij de handel van de Filipijnen met andere delen van Azië uitbreiden. Hij legde handelscontacten met Batavia, Cochin-China en de Mauritius-eilanden en stuurde gezanten naar verschillende Aziatische machthebbers met het doel handelsverdragen te sluiten. Om de tussenhandel te beperken liet hij voorbereidingen treffen voor de aanstelling van een vaste handelsagent in China en aan de Coromandelkust.

Anda wilde ook de positie van Spaanse handelaren versterken. Al vóór zijn benoeming tot gouverneur had hij kritiek geuit op de bescherming die de religieuze orden volgens hem aan Chinese handelaren boden, waardoor Spaanse handelaren in de provincies werden benadeeld. In 1769 werd tijdens het bestuur van Raón de uitzetting van de Chinezen uit de Filipijnen bevolen, maar deze werd slechts gedeeltelijk uitgevoerd. Anda zette het beleid vervolgens voort en voltooide in 1771 de uitzetting van de Chinezen uit Manilla. Daarmee ontstond een tekort aan handelaren in de detailhandel en binnenlandse handel.

Op 18 december 1769 besloot de Spaanse kroon tot de oprichting van het Consulado de Manila, een instelling van kooplieden met bestuurlijke en juridische bevoegdheden. De eerste verkiezingen vonden plaats op 27 mei 1771. Om de positie van de Spaanse handelaren te versterken bracht Anda vier Spaanse kooplieden met ervaring in de detailhandel uit Spanje mee en probeerde hij Spaanse kolonisten naar de Filipijnen te lokken met belastingvrijstellingen en financiële steun voor hun overtocht. Hij hoopte daarmee een Spaanse handelsgemeenschap op te bouwen die de rol van de verdreven Chinese handelaren kon overnemen.

Anda liet ook omvangrijke openbare werken uitvoeren. Onder meer versterkingen, grote kazernes, dijken bij de monding van de Pasig, een kruitmolen en installaties voor de verwerking van ijzererts werden aangelegd of in voorbereiding genomen. Veel van deze projecten konden echter niet volledig worden uitgevoerd.

Financiële problemen, tegenstand en laatste jaren

Hoewel Anda tijdens de eerste helft van zijn bestuur nog weinig tegenstand ondervond, nam de weerstand tegen zijn beleid geleidelijk toe. Binnen de Audiencia kwam hij onder meer in conflict met oidor Juan de Urunuela en fiscal Antonio Andrada, die zich tegen verschillende maatregelen van de gouverneur verzetten. Ook in Spanje groeide de oppositie tegen Anda, met name binnen de Raad van Indië. Zijn gedwongen verwijdering van de augustijnen uit Pampanga in 1771 leidde in 1772 binnen de Raad zelfs tot een voorstel om hem als gouverneur te vervangen, maar Karel III gaf hiervoor geen toestemming.

Anda's ambitieuze hervormingsprogramma liep al snel tegen ernstige financiële problemen aan. Ondanks een sterke stijging van de inkomsten tussen 1770 en 1774 waren de beschikbare middelen onvoldoende om de vele militaire, infrastructurele en economische projecten te bekostigen. Vanuit Mexico arriveerde tussen zijn aantreden in 1770 en het einde van 1773 slechts één subsidie. Om de uitgaven te beperken zag Anda zich genoodzaakt de salarissen van hoge ambtenaren, waaronder die van hemzelf, met maximaal de helft te verlagen en voor openbare werken en militaire expedities een beroep te doen op particuliere bijdragen. Ook leningen van de Obras Pías en de Caja de los Difuntos waren nodig om het bestuur draaiende te houden.

De financiële problemen werden verergerd door natuurrampen. Een zware aardbeving in Manilla verwoestte in 1770 een groot deel van de stad en beschadigde onder meer het gouverneurspaleis. In 1771 werd de stad bovendien getroffen door een ernstige hongersnood. Anda liet rijstvoorraden uit de omliggende provincies in beslag nemen en tegen de oude prijs verkopen om de bevolking van voedsel te voorzien.

Vanaf 1774 werd Anda ernstig ziek. Hij was een groot deel van dat jaar bedlegerig en moest daarna lange tijd herstellen, waardoor zijn medewerkers veel van het dagelijks bestuur overnamen. Dat leidde tot nieuwe klachten over de regering. Intussen kreeg de Audiencia meer invloed en nam de tegenstand vanuit de Raad van Indië verder toe. In december 1775 vroeg Anda de koning om hem van zijn functie te ontheffen en toestemming te geven naar Spanje terug te keren. Karel III stemde met zijn terugkeer in en bepaalde dat Anda na de overdracht van het gouverneurschap zijn plaats in de Raad van Castilië en het daaraan verbonden salaris zou behouden.

In augustus 1776 ontving Anda het vonnis van het Consejo Extraordinario, waarbij hij wegens de wijze waarop hij de rechtszaken tegen Raón en andere functionarissen had behandeld tot een boete van 8.000 peso was veroordeeld. De uitspraak trof hem zwaar en leidde tot een terugval in zijn gezondheid. Hij trok zich terug in Imus, waar hij een aanval van dysenterie kreeg. Zijn toestand verslechterde vervolgens en hij werd overgebracht naar het Hospital de San Felipe in Cavite. Daar overleed hij op 30 oktober 1776 aan waterzucht, twee dagen na zijn 67e verjaardag. Zijn stoffelijk overschot werd het jaar daarop naar Manilla overgebracht en aan de voet van het hoofdaltaar van de kathedraal begraven.