| Sinterklaasfeest | ||
|---|---|---|
Sinterklaasintocht in Gent (2008) | ||
| Soort dag | ||
| Andere namen | Sint-Nicolaas | |
| Type | Kinderfeest | |
| Vernoemd naar | Sinterklaas, Martinus van Tours | |
| Verwant met | Sint-Nicolaasdag | |
| Viering | ||
| Viering | ||
| Aanleiding | Sint-Nicolaasdag, Sint-Maarten | |
| Status en tijdlijn | ||
| Datum | 5 en 6 december | |
| Links | ||
Het sinterklaasfeest is een jaarlijks volksfeest rond de folkloristische figuren van Sinterklaas en traditioneel diens vaste hulpje Zwarte Piet (tegenwoordig ook "Piet"), dat op 5 december in Nederland en op 6 december (Sint-Nicolaasdag) in België wordt gevierd. De sinterklaastijd vangt half november aan met de intocht van Sinterklaas op de eerste zaterdag na 11 november, gevolgd door een periode van de schoen zetten tot aan het feest zelf.
Het volksfeest als zodanig heeft een zeer oude oorsprong die voor zover bekend teruggaat tot de middeleeuwen, vanuit de in veel Europese landen gevierde Sint-Nicolaasdag. Sint-Nicolaas is een heilige figuur uit de christelijke religie. Protestantse hervormers verzetten zich tijdens de Reformatie tegen de heiligenverering rond Sint-Nicolaas, zonder het feest volledig te kunnen verdringen.
Een knecht als vast onderdeel van de viering is voor het eerst uitgebeeld in het prentenboekje Sint Nikolaas en zijn knecht uit 1850 van Jan Schenkman, daar als zwarte page. De figuur is als Sint Piter (verbastering van Petrus) van oudere oorsprong.
Het sinterklaasfeest wordt in zijn huidige vorm sinds de 19e eeuw op brede schaal gevierd, in de eerste plaats als kinderfeest. De traditie is echter lange tijd geweerd binnen reformatorische milieus, vanwege de katholieke oorsprong.



De intocht van Sinterklaas met zijn gevolg is het officiële sein voor kinderen dat ze vanaf dat moment hun schoen mogen klaarzetten. Een intocht kan worden voorafgegaan door een aankomst waarbij Sinterklaas per stoomboot arriveert uit Spanje, maar ook andere vervoermiddelen zijn niet ongewoon. De intocht zelf vindt plaats op de schimmel van Sinterklaas of lopend.
De allereerste intocht van Sinterklaas vond plaats in 1888, in Venray. Dit gebeurde op 6 december, de datum waarop tegenwoordig het sinterklaasfeest eindigt. In Amsterdam wordt sinds 1934 een centraal georganiseerde jaarlijkse intocht van Sinterklaas gehouden.
Op de nationale televisie wordt de landelijke intocht van Sinterklaas uitgezonden. Hierbij komt Sinterklaas elk jaar in een andere plaats in Nederland aan. In België komen Sinterklaas en zijn hele gevolg elk jaar aan in Antwerpen, wat rechtstreeks wordt uitgezonden op VRT 1 of Ketnet onder de naam Hij komt, hij komt... De intrede van de Sint. In 2003 had de intocht per uitzondering plaats in Oostende.
In Nederland en België vindt de intocht plaats half november op de eerste zaterdag na Sint-Maarten (11 november). De plaatselijke intochten zijn meestal dezelfde middag als de landelijke intocht, maar in het zuiden van Nederland en in België vaak ook op de zondag daaropvolgend.
In 2020 en 2021 werden in Nederland en België vanwege de coronacrisis de landelijke intochten van tevoren opgenomen zonder publiek en werden veel plaatselijke intochten afgelast.
In sommige plaatsen in Nederland wordt sinds begin 21e eeuw ook een uittocht van Sinterklaas gehouden op 6 december. Dit is onder andere het geval in Scheveningen, Hoek van Holland en Wormer.

Kinderen zetten 's avonds hun schoen klaar vanaf de dag dat de Sint in het land is aangekomen. De volgende dag vinden de kinderen dan wat lekkers of een ander klein cadeau in hun schoen. De schoen blijft ook wel eens leeg, of men vindt een roe of een zakje zout in de schoen. Het belonende of straffende schoencadeautje wordt ook genoemd in bepaalde sinterklaasliedjes zoals "Zie, de maan schijnt door de bomen":Van verwachting klopt ons hart, Wie de koek krijgt, wie de gard! en "Zie ginds komt de stoomboot": Wie zoet was, krijgt lekkers, Wie stout was een roê.
Traditioneel wordt de schoen bij de haard gezet, vanuit de gedachte dat Piet vanaf het dak door de schoorsteen naar binnen komt. Het wordt op prijs gesteld als de kinderen iets terugdoen. Daarom leggen ze vaak een tekening voor Sinterklaas en de Pieten in de schoen, of een wortel, hooi of suikerklontjes voor de schimmel van Sinterklaas. Ook zingen zij een of meerdere sinterklaasliedjes bij de schoen om Sinterklaas te verwelkomen.
Ook winkeliers en openbare gelegenheden bieden de mogelijkheid gedurende de sinterklaastijd de schoen te zetten.

Bij grotere bedrijven en verenigingen wordt vaak een sinterklaasfeest georganiseerd voor de kinderen van de ouders die er werken. Ook veel scholen geven een feest. Hierbij brengen Sinterklaas en een of meer (Zwarte) Pieten een bezoek aan een zaal met kinderen waarbij Sinterklaas op een podium enkele kinderen ontvangt. Hierbij komt het soms voor dat deze kinderen hierbij ook nog voor hen optreden. Daarnaast geven ook wijkcentra vaak een sinterklaasfeest voor de kinderen in de buurt. Hierbij wordt dan in het wijkcentrum aangekondigd wanneer Sinterklaas langs zal komen. Ook krijgen gezinnen met kinderen vaak een uitnodiging toegestuurd voor het feest. Tevens wordt een sinterklaasfeest op scholen gevierd waarbij Sinterklaas de school bezoekt al dan niet met enkele Pieten en dan cadeautjes komt geven aan de kinderen.
Sinterklaas heeft een groot boek waarin wordt bijgehouden wat de kinderen het jaar door hebben gedaan. Er wordt voor gezorgd dat ieder kind van Sinterklaas een cadeau ontvangt. Ook komt het voor dat er lootjes worden getrokken en de kinderen surprises moeten maken die dan tijdens het sinterklaasfeest worden uitgepakt. Dit gebeurt op scholen vaak in het klaslokaal en ook in woongroepen, waarbij dan van tevoren wordt afgesproken welk bedrag mag worden besteed aan het kopen van een cadeau. Vaak wordt het zo geregeld dat er ook een geschenk is voor de kinderen van wie de ouders daar onvoldoende geld voor hebben.

Pakjesavond (ook sinterklaasavond) wordt gehouden op of rond de avond voor Sint-Nicolaasdag en wordt vaak gevierd met de familie. Pakjesavond is vooral typisch voor de Nederlandse versie van het sinterklaasfeest. Op pakjesavond worden veelal sinterklaasliedjes afgespeeld of gezongen. Er wordt samen gegeten, er zijn zoete versnaperingen en appels en mandarijnen. De pakjes gaan soms vergezeld van een gedicht dat vooraf door de ontvanger van het geschenk hardop moet worden voorgelezen. Veel gegeven geschenken zijn de speculaaspop en chocoladeletter. Soms bezoekt Sinterklaas de kinderen thuis, alleen of met Zwarte Pieten, en met een zak vol cadeautjes. Als er weinig tijd is, wordt alleen op de deur gebonsd of aangebeld en de zak of mand buiten neergezet. Hierbij kan dan een sinterklaaspop worden gezet om de illusie te wekken dat Sinterklaas is langsgekomen. Hiervoor kan een ouder zeggen dat hij/zij even naar de wc moet of om een andere reden even weg moet gaan, zodat diegene dan op de deur kan bonzen of aanbellen en de cadeaus buiten kan zetten zonder dat de kinderen dit door hebben of dit stiekem aan iemand anders, bijvoorbeeld de buurman, kan vragen om dit te doen.
Pakjesavond wordt al afgebeeld op een schilderij van Jan Steen omstreeks 1663, de geschenken zijn door de schoorsteen afgeleverd in een schoen van de kinderen. In een huishoudboek uit 1638 van Maria van Nesse, een rijke vrouw uit Alkmaar, zijn geschenken voor haar twee nichten beschreven, doen het Sinter Nicolaes was.
Zoals pakjesavond tegenwoordig wordt gevierd is een verschijnsel van na de Tweede Wereldoorlog. Oorspronkelijk was het de avond waarop Sinterklaas in de nacht de cadeautjes brengt waarbij de kinderen op de zesde december ze in de ochtend aantreffen. Liedjes worden hierbij gezongen op de avond dat kinderen hun schoentje zetten. In België is een dergelijke viering gebruikelijk. De schoen zetten op pakjesavond was in veel gezinnen vlak na de Tweede Wereldoorlog gebruikelijk. Dit ceremonieel was aanvankelijk omgeven door een sfeer van geheimzinnigheid.
Door de toenemende welvaart na de oorlog kwam echter meer ruimte voor een geefcultuur. Ouders gaven hun kinderen in eerste instantie zelfgemaakte cadeaus en tegenwoordig gekochte cadeautjes. Ook volwassenen geven elkaar sindsdien, meestal anoniem, vaak geschenken met pakjesavond, al dan niet voorzien van een sinterklaasgedicht of verpakt als 'surprise'. Deze vorm van vieren, met gedichten en 'surprises', is meer gebruikelijk in Nederland dan in België.[bron?] Vaak wordt door middel van lootjes trekken anoniem bepaald voor wie men een cadeautje moet kopen. Een bijzondere variant is het sinterklaasdobbelen.


Sinterklaasliedjes worden gedurende de hele sinterklaastijd gezongen, met name tijdens de aankomst en de intocht van Sinterklaas, bij het zetten van de schoen, tijdens een bezoek van Sint en Piet, en aan het begin van pakjesavond. Het zingen voor Sinterklaas is een van de belangrijkste gewoonten die met dit folkloristische feest verbonden zijn.
De oudste heiligenliederen over Sint-Nicolaas stammen uit de zestiende en zeventiende eeuw. In de zeventiende en achttiende eeuw waren liedjes over de Sint als huwelijksmaker wijdverbreid. In de negentiende eeuw werden er een aantal bestaande volksliedjes over Sinterklaas opgetekend, zoals 'Sinterklaas goed heiligman', 'Sinterklaas kapoentje' en 'Sinterklaasje bonne bonne bonne'. De huidige traditionele sinterklaasliedjes stammen vrijwel geheel uit de tweede helft van de negentiende en de eerste helft van de twintigste eeuw. Het gaat om liedjes van tekstdichters als J.P. Heije ('Zie, de maan schijnt door de bomen'), Jan Schenkman ('Zie, ginds komt de stoomboot / Uit Spanje weer aan') en Katharina Leopold ('O, kom er eens kijken / Wat ik in mijn schoentje vind').


Sinterklaas is een feest met veel zoetigheden en van oudsher ook appels en mandarijnen. Speciaal voor het feest is strooigoed dat op straat wordt uitgedeeld of binnen wordt gestrooid door Zwarte Pieten. Veel zoetigheden zijn typisch voor het sinterklaasfeest:
Bij sinterklaas wordt soms bisschopswijn of warme chocolademelk gedronken. Van alle lekkernijen zijn kruidnoten, chocoladeletters, speculaas, marsepein en taaitaai tegenwoordig het sterkst verbonden met het Nederlandse sinterklaasfeest. In Luxemburg, België en Duitsland spelen juist de broodmannetjes (Boxemännchen, Cougnou, Weckmann, etc.) een veel grotere rol.
Winkelstraten worden al lange tijd opgesierd met sinterklaasversiering. Zo verschenen Sinterklaas en Zwarte Piet, schoenen, schimmels en pakjes in winkels en etalages gedurende de sinterklaasperiode. In de Nederlandse winkelstraten is de aanwezigheid van Sint en Piet inmiddels minimaal en is ingewisseld voor kerstversiering of een neutrale winterstijl. Het zwartepietendebat en kostenbesparing zouden hier de reden voor zijn.
In België is in overleg met de Gezinsbond en UNIZO afgesproken in het pact van de gevers (waar naast Sinterklaas en de Kerstman ook Sint-Maarten in betrokken is) dat de Kerstman niet verschijnt in november. Overtredingen kunnen gemeld worden bij het Sint-Nicolaas Genootschap in Sint-Niklaas.

In november 2007 stelde het Nederlands Centrum voor Volkscultuur (VIE), tegenwoordig bekend als het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland, voor om van 5 december een nationale feestdag te maken, met als argument dat het sinterklaasfeest het meest populaire volksfeest van Nederland was. In 2013 werd het Nederlandse sinterklaasfeest ingediend bij het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed. Dit centrum moest het feest goedkeuren, zodat het geplaatst kon worden op de Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed Nederland. Het sinterklaasfeest was al eerder op de Belgische nationale inventaris geplaatst. Op 15 januari 2015 plaatste het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed het sinterklaasfeest, met de figuren Sinterklaas en Zwarte Piet, op de inventarisatielijst. Zij deden dit op voordracht van Stichting Sint en Pietengilde.
Het sinterklaasfeest wordt in vrijwel geheel België en Nederland gevierd. In de Nedersaksische dialecten van Noordoost-Nederland wordt Sinterklaas Sunterklaos, Sunderklaos of Sunneklaos genoemd, zoals in het aangrenzende Noord-Duitsland. In het Limburgs heet hij Sinterklaos. In Assen wordt Sinterklaas ook wel Bottentinus genoemd, waarschijnlijk gebaseerd op Bothenius Lohman, die de wilde feesten - waarbij jongeren verkleed over straat gingen - verbood.
In Grouw (Grou) in Friesland viert men op 21 februari Sint Piter. De broers Joost Hiddes Halbertsma en Eeltje Halbertsma (bekende volksschrijvers uit de 19e eeuw) beschrijven het feest, waarbij Sint Piter een zijden doek om het gezicht draagt en krakelingen uit Hamburg, koek, speelgoed en appels aan de kleding genaaid heeft. Hij vraagt of er stoute kinderen zijn, die meegenomen worden in de zak (zie ook Man met de zak) en strooit met pepernoten wanneer hij vertrekt. E. Halbertsma vermeldt dat in zijn jeugd tijdens Sint Pieter snoep werd uitgedeeld aan jongeren die met rommelende kettingen (of iets anders) lawaai maakten bij de deuren van huizen.
In Deventer was het tot en met 2010 traditie dat de intocht van Sinterklaas op 5 december plaatsvond. Sint-Maarten wordt soms bijgestaan door een Zwarte Piet, zoals in Venlo en in de streek rond Veurne en Ieper. Soms neemt Sint-Maarten de taak van Sinterklaas over als gever van snoepgoed en geschenken, zie ook overlapping met sinterklaasfeest.

Op de Waddeneilanden wordt het sinterklaasfeest vanouds op een andere manier gevierd. Hier kent men rond 5 december Sunterklaas of Sunneklaas. In de straten lopen de mannen gemaskerd en verkleed als 'Sunneklazen', 'Klaasomes', 'Sunderums' of 'Sunterklazen' rond. Vrouwen en kinderen moeten binnenshuis blijven. Wie buiten komt krijgt 'slaag'. De uitdaging is, om toch buiten te lopen en de mannen te ontwijken. Op Ameland zijn de baanvegers, Oude Sinterklazen en omes bekend. Op Terschelling vegen de streetfegers de straten leeg voordat de Sunderums (Sintheer-omes) de huizen bezoeken. Op Schiermonnikoog wordt Klozum (Klaasoom) gevierd, hier doen ook vrouwen mee aan de maskerade. Op Texel wordt, precies een week na het sinterklaasfeest, het feest Ouwe Sunderklaas gehouden. Verkleed en gemaskerd voeren de dorpsbewoners op straat toneelstukjes op, waarin gebeurtenissen van het achterliggende jaar op de hak worden genomen. Volgens achterhaalde theorieën uit de 19e en 20e eeuw ging het om een heidens feest, bedoeld om de boze geesten te verjagen. Het gebruik stamt waarschijnlijk eerder uit de 17e en 18e eeuw, toen een groot deel van de mannelijke bevolking van het vroege voorjaar tot laat in de herfst werkzaam was op de Hollandse vloot of als walvisvaarders. Het sinterklaasfeest markeert hun thuiskomst.[bron?] Het feest was tevens bekend in Zoutkamp, vermoedelijk ook in Harlingen en op de Duitse Waddeneilanden.
In het door Nederlandse emigranten gestichte stadje Friedrichstadt in Sleeswijk-Holstein werd het feest tot in de 19e eeuw gevierd. Typerend was het verloten van speculaas, dat ook uit de Zaanstreek en Oost-Friesland bekend is.
Op de Duitse Waddeneilanden kende men tot in de 19e eeuw gemaskerde gestalten zoals op de Nederlandse Wadden, bijvoorbeeld de Klaasohms op Borkum en soortgelijke gebruiken op Helgoland. In Noord-Friesland kende men het Hulken op het eiland Amrum en het Rummelpottlaufen, zich verkleden en maskers dragen op Sylt en Föhr, maar dan in de tijd rond kerst en Nieuwjaar. Op Wangerooge was Sunnerklaus een verklede en gemaskerde persoon, die kleine kinderen op kerstavond schrik aanjoeg.
In Midden-Friesland wordt het 'Sinte Klaze-jeijen' genoemd. Eén lange witte figuur met masker en een kleinere figuur met een zwart gemaakt gezicht en met zak en roe, gingen langs de huizen en vroeg of er stoute kinderen waren. Na het strooien van wat pepernoten kregen zij dan een kleine vergoeding.


In de grensgebieden wordt op sommige plekken ook het sinterklaasfeest gevierd. In de Duitse stad Bremen, die vanwege het gereformeerd protestantisme oude banden met Nederland heeft, vieren de kinderen op 6 december het feest van Sünnerklaas. Een Zwarte Piet of Sinterklaas is hier echter niet bij. De kinderen lopen van winkel tot winkel, waarbij ze liedjes zingen en rijmpjes opzeggen. Daarvoor krijgen ze cadeautjes. Vroeger waren deze liedjes in het Nederduits, maar sinds de jaren zestig van de 20e eeuw verdween deze traditie en zongen ze voortaan in het Hoogduits. Op het eiland Helgoland kent men Sönner Klâs.
Ook in de gereformeerd-protestantse delen van Oost-Friesland wordt het kinderfeest gevierd; in Emden en Greetsiel komen de Sint en zijn Pieten per boot aan. In het aan Nederland grenzende Rheiderland richten de bakkers speciale etalages met snoepgoed in, een gebruik dat aan Nederlandse kant van de grens is verdwenen. In het vanouds Friestalige en katholieke Saterland wordt de Sint vergezeld door engelen. Vroeger werd het sinterklaasfeest ook gevierd in het lutherse Jeverland, in Butjadingen en op Helgoland, en verder in de katholieke districten Vechta en Cloppenburg.
In de Duitse gemeente Blomberg is Sinterklaas sinds 1965 een begrip. Deze zogenaamde Blombergse Sinterklaas is overgewaaid uit Nederland.
In Duitsland bestaat de traditie van het zetten van de schoen ook. Hier komen echter geen cadeautjes in voor Sinterklaas, maar er wordt op gelet of de schoenen wel mooi gepoetst zijn. Ook verschijnt Sinterklaas soms met ezel of paardenkoets op kerstmarkten, waar hij cadeautjes uitdeelt.
In Hannover, Holstein en Mecklenburg stond hij bekend als Cläs.
In het Ertsgebergte was het Sint-Petrus die, verkleed als bisschop en vergezeld door de gevreesde Ruprecht, met ongeduld wordt verwacht door de kinderen op kerstavond.

Zowel in het noorden als in het zuiden van België valt het sinterklaasfeest in de nacht van 5 op 6 december. Het is gebruikelijk om cadeautjes en lekkernijen – waaronder chocoladefiguurtjes, snuisterijen of speculooskoekjes met zijn beeltenis – in de schoenen van brave kinderen te leggen. Het is ook een traditie om een kom water of melk en een wortel bij de open haard in de keuken of woonkamer voor de ezel te zetten, en een glas alcohol (peket in de regio Luik) voor de heilige. Het is ook een traditie om cougnous (zoet brood) te eten op Sint-Nicolaasdag.
Sint-Nicolaas bezoekt begin december scholen en buurthuizen om kinderen te vragen welke cadeaus ze graag willen hebben, om te kijken of ze het afgelopen jaar braaf zijn geweest en om ze te trakteren. Kinderen worden vaak uitgenodigd om een brief te schrijven aan de heilige. Een Belgische postdienst beantwoordt gratis brieven van kinderen gestuurd naar het adres Spanjestraat 1, 0612 Hemel. Enkele weken voor de komst van Sinterklaas wordt van schoolkinderen verwacht dat ze elke avond een paar schoenen voor hun slaapkamerdeur zetten. Wie braaf is geweest, vindt elke ochtend een andere traditionele lekkernij: marsepein, chocolade, mandarijn, marshmallow, enzovoort.
Sint-Nicolaasdag is in België ook een studententraditie, waarbij studenten de avond ervoor een bord of een paar schoenen voor hun deur zetten, en elke studentenkamergenoot discreet snoepjes binnen achterlaat In Mons, Brussel, Luik en Namen is er ook een Sint-Nicolaasdagviering voor studenten: een processie trekt met praalwagens door de stad, en studenten verzamelen kleingeld van voorbijgangers en voor middelbare scholen om bier te kopen op het studentenfeest waarmee de dag wordt afgesloten. In sommige universiteiten en hogereonderwijsinstellingen verkleedde een student (vaak een lid van de studentencommissie) zich als Sinterklaas en ging van collegezaal naar collegezaal om Sinterklaas te vieren met alle studenten die die dag in de les zaten.

Sint-Nicolaas komt twee weken voor de kerst in Luxemburgse aan op 6 december. En vanaf dat moment zetten de kinderen elke avond hun pantoffel voor de voordeur. 's Morgens ontdekken ze vol verwondering een kleine traktatie binnenin, of een Rute, als ze stout zijn geweest.
Voor de Luxemburgse kinderen komt Sinterklaas, daar Kleeschen, Zinniklos of Niklos genoemd, ‘uit de hemel’ en niet met de boot uit Spanje zoals in Nederland of België. Aan de vooravond van de feestdag op 6 december trekt Kleeschen met zijn donkere metgezel door de dorpen en bezoekt de kinderen. Basisschoolkinderen hebben op 6 december vrij. Voordat de kinderen naar bed gaan, zetten ze een mand, een bord of een schoen voor de deur. In vroeger tijden legden ze er ook een bos hooi naast, voor de ezel van de goedheiligman.
Sinds 2019 staat Niklosdag op de lijst van immaterieel cultureel erfgoed van UNESCO. Edmond de la Fontaine beschreef in Luxemburger Sitten und Bräuche: degene die de Höséker (Houseker) gaat uitvoeren, vouwt een linnen doek op, legt er een paardenschedel op en probeert zo goed mogelijk een wit paard voor te stellen. Naast de Höséker loopt in bisschoppelijk ornaat, een bel in de hand, de heilige Nicolaas. De Höséker heeft soms een specifieke naam, zoals Ruppert, Schwaeren, Pelzebock of Hans Muff. Hij draagt een zak vol takjes, Ruten genaamd, die hij uitdeelt aan kinderen die zich misdragen hebben.
Een Luxemburgs sinterklaaslied gaat als volgt:
Kanner, loosst mer lëschteg sen,
Well de Kleesche kënnt geschwënn:
Kleesche, Kleesche, léiwen Zinniklos,
Deen s du d'Kanner gären hues,
Héier ons hell'gen Niklos!

In Frans-Vlaanderen, Frans-Henegouwen, Artois en Boulonnais trekt Sint-Nicolaas begin december met Père Fouettard (Vader Zweep, de Zweepvader of Vader Gezel) en lokale reuzen door de straten en deelt snoep uit aan kinderen. Sommige van deze optochten trekken elk jaar enkele duizenden toeschouwers.
In de Franche-Comté bezoekt Sinterklaas op 6 december brave kinderen, vergezeld door zijn ezel en Père Fouettard. Net als in sommige Duitse regio's, wordt Père Fouettard in Franche-Comté soms afgebeeld als een oude vrouw: half fee en half heks. In de hele regio worden Sint-Nicolaasmarkten gehouden, vooral in grotere steden zoals Besançon en Montbéliard. Franche-Comté heeft zijn eigen Sint-Nicolaasbrioche, ook wel bekend als Jean Bonhomme (Goede Man Johannes).
In veel scholen in Lotharingen brengen Sint-Nicolaas en Père Fouettard een bezoek aan de jonge kinderen op 6 december en soms geven ze snoepjes. Tot ongeveer de jaren zestig was Sint-Nicolaasdag een veel belangrijkere feestdag voor kinderen dan Kerstmis. Tegenwoordig geven sommige families in Lotharingen cadeaus op Sint-Nicolaasdag in plaats van met Kerstmis, of soms zelfs op beide feestdagen.

In alle steden en dorpen in Lotharingen, met name in Metz, Nancy, Épinal, Remiremont, Saint-Dié, Bar-le-Duc en Verdun, is de Sint-Nicolaasparade in de loop der tijd een traditie geworden. Deze vindt plaats op de eerste zaterdag of zondag van december. Soms wordt Sinterklaas, rijdend op een ezel, hierbij gevolgd door de sombere Père Fouettard. De steden Nancy en Saint-Nicolas-de-Port hebben het handelsmerk "Saint Nicolas" geregistreerd. Dit is om de commercialisering van markten en andere evenementen die verband houden met het feest van de beschermheilige van de schoolkinderen te voorkomen. Het hoogtepunt van de festiviteiten in Nancy vindt traditioneel plaats in het eerste weekend van december, met een groots vuurwerk op vrijdagavond bij de Arc Héré dat zo'n 30.000 mensen trekt op de Place Stanislas en de Place de la Carrière. Er is een praalwagenparade waaraan volgens de stad zo'n 150.000 mensen deelnemen die eindigt op de Place Stanislas, waar de burgemeester vanaf het balkon van het stadhuis de sleutels van de stad aan Sint-Nicolaas overhandigt als bescherming. De kerstmarkt in Nancy heet officieel ook de Sint-Nicolaasmarkt. In Metz worden de Sint-Nicolaasfeesten ook gevierd in het eerste weekend van december. Er vinden tal van evenementen plaats, waaronder de Sint-Nicolaasparade, voorstellingen en een vuurwerkshow. De route van de parade verandert elk jaar, maar er is één onmisbare bezienswaardigheid: de Place d'Armes aan de voet van de kathedraal. In Saint-Nicolas-de-Port, waar een relikwie – een botje uit zijn vinger – wordt bewaard, wordt Sint-Nicolaas op een praalwagen geplaatst en door de straten van de stad geparadeerd. Een grote processie met kaarsen vertrekt vanuit de basiliek, bekend als de "Processie van de Heer van Réchicourt", die - gevangen in het Heilige Land - naar de stad werd gebracht nadat hij tot de heilige had gebeden. Père Fouettard, de slager en de drie kleine kinderen zijn ook aanwezig.
In Duitstalig Lotharingen, waar hij Nikloos of Nigloos wordt genoemd, bezoekt de heilige op 5 december mensen in hun huizen. Soms wordt hij vergezeld door zijn boosaardige alter ego Rubbelz (Robert de Harige, een figuur met een zwarte baard wiens gezicht verborgen is onder een donkere kap, die een ketting achter zich aan sleept met een sinister rinkelend geluid). Onwaardige kinderen vinden een teleurstellend cadeau op het schaaltje dat ze bij de deur hebben gezet: een Ruud (een roede) of een Risser-bääse (een kleine heksenbezem). Sint-Nicolaas deelt gewoonlijk snoep uit, terwijl met Kerstmis Chréschtkéndschen of Chréschkinnche (letterlijk "het kleine Christuskind"), tot de jaren vijftig afgebeeld als een jong meisje gekleed in een lange witte jurk en met een strohoed bedekt met een sluier, de cadeaus uitdeelt.

In de Elzas, een streek met een rijke Germaanse traditie, wordt Sint-Nicolaas al sinds de 10e eeuw gevierd. Hij beloond verdienstelijke kinderen met snoep en cadeautjes (traditioneel peperkoek en een sinaasappel). Hij wordt geholpen door zijn ezel en vergezeld door Hanstrapp (Hans Trapp of Rupelz) of Père Fouettard, die verantwoordelijk is voor het straffen van degenen die zich misdragen hebben. Hans Trapp dreigt hen in zijn zak te stoppen als ze niet beloven zich voortaan goed te gedragen. Het is gebruikelijk om wat wortels voor de ezel, en een drankje en een koekje voor Sinterklaas, voor de deur te leggen. Veel steden in de Elzas organiseren begin december een Sint-Nicolaasmarkt. De kerstmarkt van Straatsburg stond lange tijd onder deze naam bekend. In de Elzas wordt de Sint-Nicolaasbrioche Männele genoemd in de Bas-Rhin en Mannala in de Haut-Rhin.
In Parijs worden, op initiatief van Mathias Lucien Rapeaud (directeur-generaal van het toerismebureau van Nancy), Sébastien Gaudard (banketbakker) en de Vereniging van Lotharingers in Parijs, sinds 2015 de Sint-Nicolaasfeesten georganiseerd in de Rue des Martyrs waarbij de heilige en zijn ezel aanwezig zijn en door de straat lopen om snoepgoed uit te delen aan kinderen.

In Zwitserland wordt Sinterklaas begeleid door kinderen naar het 'Klausjagen'. Dit is een processie met ca. 1500 deelnemers in Küssnacht. De oorsprong is een gekerstende heidense traditie, waarbij veel lawaai werd gemaakt, die in 1732 werd verboden. Sinterklaas staat bekend als Samiklaus.
Een andere Zwitserse traditie rondom Sinterklaas is het 'Samichlausschwimmen', wat te vergelijken is met de nieuwjaarsduik.
Sint-Nicolaas – de beschermheilige van de stad Fribourg – wordt elk eerste weekend van december in het hele kanton Fribourg gevierd. In Fribourg zelf vindt de processie plaats door het stadscentrum, beginnend bij het Collège Saint-Michel en eindigend bij de Kathedraal van Sint Nicolaas. Normaal gesproken begint de processie bij zonsondergang rond 17 uur en eindigt om 18.30 uur. Op dat moment verlaat Sint-Nicolaas zijn ezel en gaat hij het balkon van de kathedraal op. Traditioneel houdt hij een toespraak met satirische passages over de gebeurtenissen in de stad van het afgelopen jaar. Hij wordt vergezeld door een ezel van de Zwitserse Nationale Stoeterij. Babalou, die stierf op 10 december 2020, was meer dan 25 jaar lang de metgezel van Sint-Nicolaas. Tegenwoordig zijn het de ezels Balou en Alf die paraderen.
Het belangrijkste deel van de festiviteiten in Bulle vindt plaats op de zondag die het dichtst bij 6 december ligt. De festiviteiten beginnen met de verschijning van Sinterklaas aan het einde van het kindertoneelstuk in het stadhuis van Bulle. Vervolgens paradeert Sinterklaas, omringd door zijn pages, de boemannetjes en zijn cherubijnen, door de hoofdstraat in een door twee paarden getrokken strijdwagen. Een uniek kenmerk van Bulle is dat de heilige wordt vergezeld door zijn "flonflons", een koperkwartet dat hem overal vergezelt. Sinterklaas sluit zijn processie af met een toespraak voor het prefectuurgebouw, een toespraak die over het algemeen satirisch en politiek van aard is en ingaat op actuele lokale, regionale of nationale gebeurtenissen. Op Sint-Nicolaasdag in Bulle worden ook individuele huizen bezocht die daarom vragen, evenals verpleeghuizen en andere openbare instellingen.

In Oostenrijk kent men Zemmikias, die dreigt stoute kinderen in zijn hooizak te stoppen. In Tirol draagt hij de naam "Heilige Man" en werkt samen met Sint-Lucia, die cadeaus uitdeelt aan de meisjes, net zoals hij aan de jongens. Soms wordt hij vergezeld door het Christuskind of Klaubauf, die stoute kinderen ontvoert en in zijn mand verstopt, of door Krampus.
Sint-Nicolaasparade op de avond van 5 december. Op straat, vergezeld door figuren rechtstreeks uit de hel, ondervraagt de Krampus en Sint-Nicolaas (in Oost-Oostenrijk bekend als Nikolo of Niglo en in Tirol en Vorarlberg als Santaklos of Klos) kinderen over hun catechismus en gebeden. Als de kinderen zijn vragen correct beantwoorden, deelt de heilige noten, appels, sinaasappels en cadeaus uit. De Krampus die hem omsingelt, jaagt de menigte de stuipen op het lijf. Gehuld in gehoornde duivelmaskers en dikke bontjassen zwaaien ze met kettingen en jagen ze mensen met stokken achterna. Wee de kinderen die de vragen van Sinterklaas niet goed beantwoorden; de boze duivels proberen hen dan in hun zak naar de hel te slepen.
In delen van Oostenrijk, zoals Opper-Stiermarken en het Ennsdal, wordt Sint-Nicolaas ook vergezeld door Schabs. De Schabs zijn met stro gevulde figuren met lange antennes op hun hoofd, bellen en een zweep. Ze voeren de Nikolospiele op, ofwel "Sint-Nicolaas speelt". Volgens de legende slaan ze, voordat Sint-Nicolaas verschijnt, een zeskwartsritme en lopen ze langzaam, terwijl ze met hun zwepen slaan om de demonen van de winter te verdrijven.
In het noorden van Italië wordt in sommige streken het Luciafeest gevierd met raakvlakken met het sinterklaasfeest.
In de provincies Triëst, Udine, Belluno, Bari (Terlizzi en Molfetta), Zuid-Tirol, Trentino en in het oostelijke deel van de provincie Treviso wordt Sint-Nicolaas (San Niccolò) gevierd met cadeaus die op de ochtend van 6 december aan kinderen worden gegeven en met een jaarmarkt genaamd Fiera di San Niccolò gedurende de eerste weken van december. Afhankelijk van de culturele achtergrond is deze viering in sommige families belangrijker dan Kerstmis.

Hoewel in de loop der eeuwen veel Nederlanders naar Zuid-Afrika zijn geëmigreerd, is het sinterklaasfeest er niet in de cultuur ingebed geraakt. Incidenteel wordt het wel gevierd, maar voor een duiding van het feest wordt naar de Nederlandse traditie gewezen.
In Polen is Ryszard Pospiech de acoliet van Sinterklaas.
De Amerikaanse Santa Claus is gebaseerd op Sinterklaas, de Engelse Father Christmas en andere Europese folkloristische gebruiken (zie oorsprong van de kerstman).

