Starlink

Logo
60 op elkaar gestapelde Starlink-testsatellieten vlak voor ze in mei 2019 in hun baan werden losgelaten

Starlink is een satellietconstellatie van het Amerikaanse ruimtevaartbedrijf SpaceX voor internettoegang via satellieten in een lage aardbaan. Het is met afstand het grootste satellietnetwerk ter wereld: half oktober 2026 waren er ruim 13.000 Starlinksatellieten gelanceerd, waarvan er ruim 11.100 in een baan om de aarde draaiden en werkten. Dat is meer dan de helft van alle satellieten in de ruimte.

Starlink levert breedbandinternet aan huishoudens, bedrijven, schepen, vliegtuigen en overheden, vooral in gebieden waar vaste verbindingen ontbreken of tekortschieten. In juni 2026 meldde het bedrijf meer dan 12 miljoen actieve klanten in ruim 160 landen en gebieden. Daarnaast verbinden speciale satellieten rechtstreeks met gewone mobiele telefoons. Starlink is de grootste bron van inkomsten van SpaceX: in 2025 kwam ongeveer 61 procent van de omzet uit dit onderdeel. Het netwerk wordt ook militair gebruikt, onder meer in de oorlog in Oekraïne.

Het netwerk is een vorm van satellietinternet, maar verschilt van oudere diensten doordat de satellieten veel dichter bij de aarde vliegen. Daardoor is de vertraging (latentie) veel kleiner dan bij satellieten in een geostationaire baan op bijna 36.000 kilometer hoogte.

Werking

Satellieten en banen

De satellieten draaien in verschillende schillen: groepen banen op dezelfde hoogte en met dezelfde inclinatie. De eerste generatie werd vooral op ongeveer 550 kilometer hoogte geplaatst. Op die hoogte valt een satelliet die niet meer kan manoeuvreren binnen ongeveer vijf jaar vanzelf terug in de atmosfeer, zodat defecte satellieten niet lang als ruimteschroot achterblijven. In 2026 begon SpaceX om veiligheidsredenen met het verlagen van ongeveer 4400 satellieten van circa 550 naar circa 480 kilometer.

Om op die hoogte te blijven en te kunnen manoeuvreren hebben de satellieten een ionenmotor. De eerste generatie gebruikte krypton als stuwstof. De V2-mini-satellieten hebben door SpaceX zelf ontwikkelde Hall-motoren op het goedkopere argon. Na het einde van hun levensduur worden de satellieten actief uit hun baan gehaald. Ze zijn zo ontworpen dat ze bij terugkeer volledig verbranden.

Gebruikersterminal en grondstations

Gebruikers maken met een eigen terminal verbinding met de satellieten, die het verkeer doorsturen naar grondstations die met het internet zijn verbonden. Is er geen grondstation binnen bereik, zoals boven oceanen en Antarctica, dan gaat het verkeer via laserverbindingen tussen satellieten.

Laserverbindingen

Op operationele schaal hebben de satellieten vanaf de V1.5-generatie lasers waarmee ze onderling gegevens uitwisselen. Zo ontstaat een netwerk in de ruimte. Begin 2024 had het netwerk volgens SpaceX meer dan 9000 lasers, met verbindingen van 100 Gbit/s per link, die samen ruim 42 petabyte per dag verwerkten.

Satellietgeneraties

De fabriek van SpaceX in Redmond (Washington) waar de satellieten worden geproduceerd

Geschiedenis

Plannen en prototypes (2015–2019)

In 2015 maakte Musk in Seattle plannen bekend voor een wereldwijd satellietnetwerk voor internet. Het team dat het netwerk ontwikkelt, werkt vanuit Redmond (Washington). In augustus 2017 vroeg SpaceX merkbescherming aan voor de naam Starlink. In oktober 2017 vertelde SpaceX het Amerikaanse Congres dat het internet wilde aanbieden zodra er ongeveer 800 satellieten actief waren.

Op 22 februari 2018 (UTC) werden de testsatellieten Tintin A en B als secundaire lading gelanceerd. Op 24 mei 2019 (UTC) bracht een Falcon 9 de eerste 60 prototypes van het type v0.9 in een baan. Bij enkele satellieten ging het contact verloren.

Een "trein" van Starlinksatellieten (lancering V1L6) gezien vanuit Tübingen

In de nachten na de lancering was een "trein" van 60 satellieten die zonlicht weerkaatsten met het blote oog te zien. In Nederland leidde dat tot meldingen van ufo's.

Opbouw en bètatest (2019–2021)

Op 11 november 2019 werd de eerste groep van 60 operationele satellieten gelanceerd. Daarna volgden lanceringen in hoog tempo. Eind 2019 zei president Gwynne Shotwell van SpaceX dat op verschillende satellieten coatings werden getest om ze minder licht te laten weerkaatsen.

Eind oktober 2020 begon SpaceX een publieke bètatest, de Better Than Nothing Beta, aanvankelijk gericht op de Verenigde Staten en Canada. In januari 2021 werden de eerste tien satellieten met laserverbindingen in een polaire baan gebracht, na toestemming van de Federal Communications Commission (FCC). In maart 2021 vroeg SpaceX toestemming om Starlink ook in bewegende voertuigen te gebruiken, en in mei 2021 sloot het bedrijf een overeenkomst met Google om grondstations bij diens datacentra te plaatsen.

Commerciële groei (2021–2026)

Vanaf september 2021 werden de satellieten van versie 1.5 gelanceerd, met laserverbindingen. Op 14 september 2022 meldde SpaceX dat Starlink op alle zeven continenten beschikbaar was. In februari 2023 volgden de eerste V2-mini-satellieten. Starlinkterminals worden onder meer gemaakt in Bastrop (Texas), waar SpaceX in 2026 ook een eigen faciliteit inrichtte voor het verpakken van chips voor Starlink. In november 2023 meldde topman Elon Musk dat Starlink een positieve kasstroom had bereikt.

Het aantal klanten groeide snel: van ongeveer 2,3 miljoen eind 2023 en 4,4 miljoen eind 2024 naar 8,9 miljoen eind 2025, volgens schattingen van analist Tim Farrar. Starlink meldde zelf 9 miljoen klanten in december 2025, 10 miljoen in februari 2026 en ruim 12 miljoen in juni 2026.

In februari 2026 nam SpaceX Musks kunstmatige-intelligentiebedrijf xAI over. Op 12 juni 2026 ging SpaceX naar de beurs aan de NASDAQ. Met een opbrengst van 75 miljard dollar was het de grootste beursgang ooit.

Diensten

Naast de vaste aansluiting voor thuisgebruik biedt Starlink sinds juli 2022 een dienst voor schepen en sinds oktober 2022 een dienst voor de luchtvaart. Op 25 augustus 2022 maakten SpaceX en T-Mobile bekend dat gewone mobiele telefoons rechtstreeks met Starlinksatellieten zouden kunnen verbinden. Die dienst, T-Satellite, ging na een bètaperiode op 23 juli 2025 officieel van start, eerst voor berichten. Op 1 oktober 2025 werd de dienst uitgebreid naar een aantal apps. In september 2025 kocht SpaceX voor ongeveer 17 miljard dollar frequentierechten van EchoStar, zodat het die dienst ook met eigen frequenties kan aanbieden.

Voor overheden ontwikkelde SpaceX Starshield, een afgeleide van Starlink voor militaire en inlichtingentoepassingen. In 2020 kreeg SpaceX van de Amerikaanse Space Development Agency al een contract voor prototypes van satellieten die raketlanceringen moeten opsporen. Volgens persbureau Reuters bouwt Starshield onder een contract van 1,8 miljard dollar uit 2021 een netwerk van honderden spionagesatellieten voor het National Reconnaissance Office.

Inzet in ramp- en conflictgebieden

Oekraïne

Op 26 februari 2022, kort na het begin van de Russische invasie, vroeg de Oekraïense minister Mychajlo Fedorov om Starlink. SpaceX activeerde de dienst dezelfde dag en leverde terminals. Medio 2023 waren er meer dan 42.000 in gebruik bij het leger, ziekenhuizen, bedrijven en hulporganisaties. De kosten werden onder meer gedragen door Polen en, sinds een contract uit juni 2023, door het Amerikaanse ministerie van Defensie.

Het militaire gebruik, onder meer voor de besturing van drones, leidde tot discussie over de rol van een privébedrijf in een oorlog. In september 2022 ging SpaceX niet in op een Oekraïens verzoek om de dekking uit te breiden tot Sebastopol op de Krim, waar een aanval op de Russische vloot was gepland; dat werd in 2023 bekend via de biografie van Musk door Walter Isaacson.

Ook Russische troepen gebruikten Starlink, met terminals die buiten de sancties om waren verkregen. In februari 2026 voerden Oekraïne en SpaceX daarom een registratiesysteem in, waarna alleen goedgekeurde terminals in Oekraïne nog werken. In oktober 2026 meldde Oekraïne een tijdelijke beperking van de dienst, die onder meer de inzet van drones trof. Musk verklaarde dat de Amerikaanse overheid over zulke beperkingen beslist; het Witte Huis gaf daar geen bevestiging van.

Overige

  • In september 2020 gebruikten nooddiensten in de Amerikaanse staat Washington Starlink bij het bestrijden van bosbranden.
  • Begin 2022 werden terminals naar Tonga gestuurd nadat de uitbarsting van de Hunga Tonga-Hunga Ha'apai de communicatielijnen had verbroken. Daarvoor werd in allerijl een grondstation in Fiji ingericht.
  • Tijdens de protesten in Iran in 2022 werden terminals het land binnengesmokkeld om afsluitingen van het internet te omzeilen.
  • In november 2023 sloot Musk met president Isaac Herzog en premier Benjamin Netanyahu een akkoord over het gebruik van Starlink in Israël en de Gazastrook, waarbij terminals alleen met toestemming van het Israëlische ministerie van Communicatie werken.

Vergunningen

De FCC keurde op 29 maart 2018 de aanvraag van SpaceX voor 4425 satellieten goed en op 15 november 2018 nog eens 7518, samen bijna 12.000 satellieten van de eerste generatie. Sinds 2017 moeten bedrijven binnen zes jaar de helft en binnen negen jaar het geheel van zo'n netwerk lanceren. In oktober 2019 vroeg SpaceX de Internationale Telecommunicatie-unie om ruimte voor nog eens 30.000 satellieten.

Voor de tweede generatie gaf de FCC op 1 december 2022 toestemming voor 7500 satellieten. Op 9 januari 2026 volgden er nog 7500, zodat SpaceX nu 15.000 satellieten van de tweede generatie mag gebruiken. Het besluit staat ook lagere banen toe, tot 340 kilometer, en diensten voor mobiele telefoons.

Incidenten

Kritiek en risico's

Sporen van Starlinksatellieten op een opname van de Cerro Tololo Inter-American Observatory

Astronomie

Beroepsastronomen bekritiseren het grote aantal satellieten. Het weerkaatste zonlicht veroorzaakt lichtvervuiling die vooral opnamen met een lange belichtingstijd verstoort. SpaceX testte in 2020 eerst een donkere coating, maar koos daarna voor zonneschermen. Volgens de FCC werkt het bedrijf samen met NASA en astronomen om de hinder te beperken.

Met de radiotelescoop LOFAR toonden onderzoekers in 2023 aan dat de elektronica in Starlinksatellieten onbedoeld elektromagnetische straling uitzendt die de radioastronomie kan hinderen, ook in een frequentieband die voor radioastronomie is beschermd. Het probleem geldt voor alle grote constellaties van communicatiesatellieten. Voor satellieten bestaat hiervoor, anders dan voor apparatuur op aarde, geen internationale regelgeving.

Ruimteschroot en botsingsrisico

Het grote aantal satellieten vergroot de kans op botsingen en ruimteschroot. SpaceX wijst erop dat de satellieten bestuurbaar zijn, automatisch uitwijken en in lage banen snel terugvallen als ze defect raken. In december 2021 diende China bij de Verenigde Naties een klacht in na twee bijna-botsingen met het Chinese ruimtestation.

Atmosfeer

Bij het verbranden van een satelliet bij terugkeer ontstaat aluminiumoxide. Volgens een studie uit 2024 levert een satelliet van 250 kilogram ongeveer 30 kilogram aluminiumoxide op, dat tientallen jaren in de atmosfeer kan blijven en de afbraak van de ozonlaag kan bevorderen. Met grote constellaties zou de jaarlijkse hoeveelheid kunnen oplopen tot meer dan 360 ton.

Afhankelijkheid

Doordat legers, waaronder het Oekraïense, op grote schaal Starlink gebruiken, groeide de zorg dat één privébedrijf een kritieke dienst kan afsluiten. De Europese Unie wil daarom met IRIS², een eigen netwerk van meer dan 290 satellieten, niet afhankelijk zijn van buitenlandse aanbieders zoals Starlink. Overheidsdiensten via IRIS² zijn gepland vanaf 2030.

Concurrentie

Starlink heeft verreweg de meeste satellieten en klanten, maar er zijn meerdere concurrerende netwerken. OneWeb, sinds de fusie in 2023 onderdeel van Eutelsat, had in 2026 ongeveer 650 satellieten op 1200 kilometer hoogte en richt zich op bedrijven en overheden. Amazon Leo, tot november 2025 Project Kuiper, had medio 2026 ongeveer 400 satellieten in een baan. Amazon haalde de FCC-eis niet om tegen juli 2026 de helft van zijn netwerk van 3236 satellieten te lanceren en vroeg uitstel tot 2028. China bouwt met de netwerken Qianfan en Guowang aan eigen megaconstellaties.