| Staurastrum | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | ||||||||||
| Staurastrum hirsutum | ||||||||||
| Taxonomische indeling | ||||||||||
| ||||||||||
| Geslacht | ||||||||||
| Staurastrum Meyen ex Ralfs, 1848 | ||||||||||
 Afbeeldingen op Wikimedia Commons | ||||||||||
 Staurastrum op Wikispecies | ||||||||||
| ||||||||||
Staurastrum is een geslacht van sieralgen (Desmidiaceae), groene algen die nauw verwant zijn aan de landplanten (Embryophyta). Het zijn microscopisch kleine algen die voorkomen in zoetwater en een verspreiding over de hele wereld hebben. Er zijn meer dan 800 soorten. Het Nederlands soortenregister noemt meer dan 100 soorten.
Staurastrum bestaat uit afzonderlijke cellen met twee identieke helften, de "halfcellen". Bij de meeste soorten is de cel diep ingesnoerd in het midden, waardoor de scheiding tussen halfcellen duidelijk wordt. Er zijn tweezijdig symmetrische soorten en meerzijdig symmetrische soorten. De tweezijdig symmetrische soorten hebben vaak lange uitsteeksels ("armen"). De celwand kan glad zijn maar ook korrelig of met stekels bezet. Sommige soorten zijn zeer opvallend en makkelijk te determineren, maar bij een groot aantal soorten is determinatie lastig en vergt microscopisch onderzoek naar de structuur en ligging van de chloroplasten en versiering van de celwand. Daarnaast is er variatie binnen de soort omdat het leefmilieu bepaalde groeivormen laat ontstaan.
De naam Staurastrum komt van het Oudgriekse woord σταυρόν (stauron), wat "kruis" betekent en ἄστρον (astron), wat "ster" betekent. Het is een geslacht met veel soorten, soms opgevat als een "vergaarbak". Uit moleculair genetisch onderzoek blijkt dat dit geslacht niet monofyletisch is en er zijn al diverse pogingen gedaan dit geslacht op te splitsen. Maar hierover is geen consensus.
Diverse soorten hebben een kosmopolitische verspreiding. Zoals de meeste sieralgen komen de Staurastrum-soorten voor in oligotrofe tot mesotrofe stilstaande wateren met een lage pH zoals meren, vijvers en poelen in hoogveenmoerassen.
In het Nederlands soortenregister worden meer dan honderd soorten uit de AlgaeBase vermeld. De meeste soorten zijn schaars en worden incidenteel gevonden in zwak zure en/of voedselarme vennen op de zandgronden of in poelen in hoogveenmoerassen of in petgaten in laagveenplassen in Noord- en Zuid-Holland of noordwest Overijssel. S. lapponicum en S. punctulatum zijn vrij algemene soorten is mesotrofe plassen. S. arachne, S. controversum, S. elongatum, S. heimerlianum , S. levanderi en S. pyramidatum zijn zeldzaam tot zeer zeldzaam. S. bloklandiae is een in Gelderland nieuw ontdekte soort die in 1996 geldig werd beschreven, maar later wijd verspreid over de wereld bleek voor te komen. De soort S. habeebense kan overleven in extreme omstandigheden als uitdroging en grote temperatuurverschillen. De soort werd ontdekt in Canada en later in Groot-Brittanië op platte daken en holtes in stenen tuinornamenten en bleek weer later massaal voor te komen in een fontein in Bratislava.
