Teseo

Teseo
Oorspronkelijke taal	Italiaans
Componist	Georg Friedrich Händel
Libretto	Nicola Francesco Haym
Eerste opvoering	10 januari 1713
Plaats van eerste opvoering	Londen
Catalogus	HWV 9
Portaal    Klassieke muziek

Teseo is een Italiaanstalige opera in vijf aktes van de Duitse componist Georg Friedrich Händel op een libretto van Nicola Francesco Haym. De première vond plaats in Londen op 10 januari 1713.

Achtergrond

Teseo was Händels derde opera die hij speciaal voor opvoering in Londen componeerde. In 1711 had hij veel succes met zijn opera Rinaldo, maar de opvolgende opera Il pastor fido was weinig geslaagd: het publiek wilde geen eenvoudige pastorale. Daarom besloot Händel om zijn derde opera weer in dezelfde trant te schrijven als Rinaldo: heroïsch en magische elementen, op spectaculaire wijze gebracht.

Nicola Haym schreef het libretto op basis van een werk van Philippe Quinault. Het was de eerste keer dat Haym en Händel samenwerkten. Het werk is opgedragen aan Richard Boyle, de derde graaf van Burlington. Het is daarom aannemelijk dat Händel de muziek schreef tijdens zijn verblijf in het Burlington House. Hij legde op 19 december 1712 de laatste hand aan de opera.

De première vond plaats in Londen in het Queen's Theatre op 10 januari 1713. In totaal vonden er vijftien voorstellingen plaats, de laatste op 16 mei. De reeks verliep niet bepaald vlekkeloos: na de tweede avond ging theaterdirecteur Owen Swiney er vandoor met alle opbrengsten. Desondanks gingen de voorstellingen door: de zangers en zangeressen hadden besloten om op eigen risico verder te werken en de opbrengsten zelf te verdelen. Swiney werd opgevolgd door zijn medewerker John James Heidegger, die de financiën op orde bracht. Op 21 januari ging er overigens opnieuw iets mis: de toneelapparatuur ging stuk, waardoor de decors niet meer gewisseld konden worden.

De laatste voorstellingen vonden plaats in mei. Als extra bonus voor het publiek speelde Händel een nieuwe compositie voor klavecimbel.

De opera had uiteindelijk een gematigd succes. In ieder geval was het onvoldoende succesvol om Händel ooit nog zo ver te krijgen dat hij een heropvoering van Teseo op de planken bracht.

De eerste opvoering sinds 1713 vond pas plaats in 1947 tijdens een muziekfestival in de Duitse stad Göttingen.

Rolverdeling

De rolverdeling in 1713 was als volgt:

Verhaallijn

Het verhaal speelt zich af in het antieke Athene. Er is een veldslag gaande, waarin Teseo (de Italiaanse naam voor Theseus) strijdt namens koning Egeo (Aigeus). In werkelijkheid is Teseo de zoon van Egeo, maar hij was als kind weggestuurd en heeft zich nu vermomd als een buitenlandse prins. Uiteindelijk winnen Teseo an Egeo de veldslag, waarna Egeo aankondigt te zullen trouwen met prinses Agilea. Hiermee verbreekt hij de belofte om te huwen met Medea, een prinses en tovenares. Overigens is Agilea eigenlijk verliefd op Teseo.

Koning Egeo stelt voor dat Medea trouwt met Teseo, waarmee zij graag akkoord gaat. Teseo echter maakt duidelijk dat hij Agilea wil. Dat is tegen het zere been van Medea, die vervolgens met tovenarij Agilea ontvoert. Ze dreigt om de slapende Teseo te doden als Agilea haar liefde voor hem niet beëindigt. Zodra Teseo wakker wordt, doet Agilea dan ook alles om hem te overtuigen hun liefde op te geven. Medea lijkt bij te draaien en geeft het koppel alsnog haar zegen, maar toch blijkt ze nog steeds wraak te willen nemen op Teseo. Ze geeft koning Egeo een beker met gifdrank die hem zal aanzetten Teseo te doden, maar de kwade opzet mislukt: de koning herkent de beker als een geschenk dat hij de jonge Teseo had gegeven. Daarop staat hij alsnog een huwelijk toe tussen Teseo en Agilea.

Medea is woedend. Ze raast met haar wagen, getrokken door draken, over het paleis en dreigt alles in brand te steken. De godin Minerva grijpt echter in, zodat de rust wederkeert.

Beschrijving

Nicola Francesco Haym schreef het libretto voor Teseo op basis van het libretto dat Philippe Quinault voor de opera Thésée (Parijs, 1675) van Jean-Baptiste Lully had geschreven. Vanwege deze Franse achtergrond werd ook Teseo een opera in vijf aktes. Dit was ongebruikelijk voor Händel: al zijn opera's bevatten immers niet meer dan drie aktes.

Het was voor Haym een lastige taak om de Franse operavorm om te bouwen naar een Italiaanse opera seria. Het resultaat is dan ook niet altijd even bevredigend, wat ook weer zijn invloed heeft op de muziek. Bovendien werd er vlak voor de eerste voorstelling ook nog eens stevig gesneden in de recitatieven, waardoor er gaten vielen en er onvoldoende toelichtingen waren op de verhaalontwikkeling. Ook het personage van Fedra werd plots geannuleerd.

De meest opmerkelijke rol is weggelegd voor Medea, met krachtige aria's in vooral de tweede en derde akte. Ook de aria Vieni, torna van Agilea in de derde akte behoort tot de hoogtepunten.

Waar Händel bij voorgaande opera's nog vaak gebruik maakte van bestaande composities uit zijn eerdere werken, was de muziek van Teseo grotendeels echt nieuw. Verder maakte Händel subtiel gebruik van de houtblazers. De koperblazers zijn slechts vertegenwoordigd door één trompetsolo.

Zie ook

• Lijst van opera's van Georg Friedrich Händel

Zie de categorie Teseo (Händel) van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.