Ubbergen

Ubbergen
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Ubbergen (Gelderland)
Ubbergen
Locatie van de gemeente
Situering
Provincie Vlag Gelderland Gelderland
Gemeente Vlag Berg en Dal Berg en Dal
Coördinaten 51° 50′ NB, 5° 55′ OL
Algemeen
Oppervlakte 0,78 km²
- land 0,78 km²
- water 0 km²
Inwoners
(2023-01-01)		 475
(609 inw./km²)
Woning­voorraad 253 woningen
Overig
Postcode 6573-6579
Netnummer 024, 0481
Woonplaats­code 2879
Belangrijke verkeersaders
Amsterdamse code 10408
Foto's
Portaal  Portaalicoon   Nederland
De lezende Nescio (Ronald Tolman, 1991) aan de Rijksstraatweg te Ubbergen

Ubbergen (uitspraakⓘ) is een plaats en voormalige gemeente in het zuiden van de Nederlandse provincie Gelderland.

Sinds 2015 maakt de plaats samen met een aantal andere deel uit van een nieuwe fusiegemeente, die bij elkaar een veel groter gebied bestrijkt. De oorspronkelijke plaats Ubbergen werd in 1810 eerst samengevoegd met het nabijgelegen dorpje Beek, waarna deze nieuwe gemeente eerst "Beek en Ubbergen" heette en vanaf 1818 alleen de naam Ubbergen had. Tot en met 31 december 2014 bleef dit onder dezelfde naam een zelfstandige gemeente.

De gemeente Ubbergen telde op 1 mei 2014 9.404 inwoners (bron: CBS) en had een oppervlakte van 38,81 km² (waarvan 2,71 km² water).

Ligging en aangrenzende gemeenten

Ubbergen ligt meteen ten oosten van Nijmegen-Oost. De plaats grenst aan de stadswijken Hunnerberg en Hengstdal (de Ubbergse Holleweg is hier deels de scheidingsweg). In het zuiden grenst Ubbergen bijna aan de Nijmeegse wijk Kwakkenberg (hiervan gescheiden door de Berg en Dalseweg). In het noorden grenst de plaats aan de voorheen zelfstandige gemeente Ooij en Persingen.

Geschiedenis

De oudst bekende vermelding van de heerlijkheid Ubbergen dateert uit 1290. In de loop der eeuwen is het bezit hiervan overgegaan op de families Van Ooij, Van Boinenburg, Vijgh en Van Welderen. Later stond op deze plek het Huis te Ubbergen.:163

De kapel van Ubbergen werd in 1339 gesticht. Nadat het gebouw was beschadigd tijdens de Tachtigjarige Oorlog, kreeg de heer van Ubbergen in 1648 een subsidie vanuit Nijmegen om de kerk te herstellen.

Het dorp en de heerlijkheid Ubbergen zijn vanaf de middeleeuwen tot in de 19e eeuw gedomineerd geweest door het kasteel, later het Huis te Ubbergen. Het oorspronkelijke kasteel was in de 13e eeuw onderaan de heuvelrug gebouwd, om de handelsweg tussen Nijmegen en Kleef te controleren. Voor het agrarische dorp Ubbergen was het kasteel economisch van belang. Het in de 16e eeuw uitgebrande kasteel werd in 1715 vervangen door een nieuw landhuis, het Huis te Ubbergen. In 1868 werd dit landhuis (op het koetshuis na, dit is de huidige Villa Rozendal) ook weer afgebroken door de familie Dommer van Poldersveldt, die het stuk grond inmiddels in bezit had.:161-165 De omvangrijke tuinen werden verkaveld ten behoeve van de bouw van villa's en kleine landhuizen, zoals de villa Ter Meer die met toegevoegd kloostercomplex van 1903 tot 1971 het onderkomen was van het meisjespensionaat Notre Dame des Anges.

De kapel bij het rijksmonument, thans een expositieruimte, is geïnspireerd door de Sainte Chapelle in Parijs.

In 1810 (de Franse tijd in Nederland) ontstond eerst de nieuwe gemeente Beek en Ubbergen. Deze eerste fusiegemeente werd op 1 januari 1818 opgevolgd door de gemeente Ubbergen. Deze gemeente omvatte ook Ooij en Persingen, plus nog de twee dorpen Kekerdom en Leuth (die tot dan toe bij Pruisen hadden gehoord). In 1868 kwam ook het niewgebouwde pand aan de Rijksstraatweg 139 nog aan de gemeente Ubbergen.

In 1824 werd de weg van Nijmegen naar Kleef geplaveid. Tot 1929 werd er op deze weg tol geheven.

Bij de Nederlandse annexatie van Duits grondgebied na de Tweede Wereldoorlog op 23 april 1949 werd de tot dan toe bij Wyler horende Duivelsberg (destijds Wylerberg geheten) als drostambt bij het grondgebied van de gemeente Ubbergen gevoegd, samen met de aangrenzende landbouwgrond.

Ubbergen heeft deel uitgemaakt van de Stadsregio Arnhem Nijmegen, een in 2014 opgeheven samenwerkingsverband.

Op 1 januari 2015 ging de gemeente Ubbergen op haar beurt, samen met de buurgemeenten Millingen aan de Rijn en Groesbeek, op in een nieuwe fusiegemeente die gedurende het eerste jaar daarna Groesbeek heette. Sinds 1 januari 2016 is dit de gemeente Berg en Dal, naar het dorp dat al eerder was opgedeeld tussen wat toen de twee gemeentes Ubbergen en Groesbeek waren.

Overige kernen

Andere kernen die tot de gemeente Ubbergen behoorden waren Beek, Berg en Dal (gedeeltelijk), Erlecom, Groenlanden, Kekerdom, Leuth, Ooij, Persingen, Tiengeboden, De Vlietberg en Wercheren.

Topografie

Topografische gemeentekaart van Ubbergen, per september 2014

Gemeenteraad

De gemeenteraad van Ubbergen bestond uit 13 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998:

Gemeenteraadszetels
Partij1998200220062010
GroenLinks-PvdA3344
Combinatie'904343
CDA3222
Ubbergen Anders-422
VVD2111
D66---1
Totaal13131313

Het college van burgemeester en wethouders werd sinds 2005 gevormd door Combinatie 90 en Partij van de Arbeid/Groen Links. Aan de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2014 deed Ubbergen niet mee; in november van dat jaar waren er verkiezingen in Groesbeek, Ubbergen en Millingen aan de Rijn in verband met de fusie van deze gemeenten op 1 januari 2015.

Cultuur

De dichter/schrijver Cees van der Pluijm woonde van 1997 tot en met 2004 op De Geest in Beek-Ubbergen en publiceerde vijftig gedichten over zijn woonplaats.

Monumenten

In de gemeente waren er een aantal rijksmonumenten en oorlogsmonumenten, zie:

Sportvoorzieningen en recreatie

De populaire Natuurwandelroute N70 loopt door Ubbergen.

De in 1936 geopende Sint Maartenskliniek heeft haar hoofdvestiging op een kleine heuvel aan de zuidwestrand van Ubbergen, de Hengstberg 3, nabij de Berg en Dalseweg (de andere locatie van de kliniek is in Woerden).

Geboren in Ubbergen

Stedenbanden

Ubbergen heeft een stedenband met:

Zie ook

Afbeeldingen

Mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Ubbergen op Wikimedia Commons.