Varicosporium is een geslacht van schimmels uit de familie Discinellaceae. De soorten behoren tot de zogenoemde aquatische hyfomyceten, een ecologische groep van schimmels die voornamelijk voorkomt op rottend plantaardig materiaal in zoet water. Ze leven overwegend saprotroof en spelen een rol bij de afbraak van organisch materiaal in aquatische ecosystemen.
Het geslacht werd in 1906 beschreven door de Duitse mycoloog W. Kegel. De typesoort is Varicosporium elodeae, die oorspronkelijk werd aangetroffen op afgestorven delen van de brede waterpest (Elodea canadensis).
Kenmerken
De soorten van Varicosporium vormen een mycelium van vertakte, gesepteerde hyfen. De ongeslachtelijke voortplanting vindt plaats door middel van conidiën, die zich ontwikkelen aan gespecialiseerde conidiogene cellen.
De conidiën zijn doorgaans hyaliene (kleurloos), meercellig en sterk vertakt. Ze bestaan uit een langgerekte, meestal gebogen hoofdas, waaraan meerdere zijtakken ontspringen. Deze kunnen zelf opnieuw vertakken, waardoor een onregelmatige, boomachtige structuur ontstaat. De zijtakken kunnen primaire, secundaire en bij sommige soorten nog hogere vertakkingsordes vormen.
Kenmerkend is dat de conidiën gemakkelijk kunnen uiteenvallen in kleinere fragmenten, vooral op de plaatsen waar de zijtakken met de hoofdas verbonden zijn. Hierdoor kunnen afzonderlijke fragmenten lijken op de conidiën van andere aquatische hyfomyceten, waaronder Tricladium.
De wijze van conidiumvorming verschilt tussen de soorten. Bij V. elodeae ontstaan de conidiën door blastische conidiogenese, terwijl bij andere onderzochte soorten thallische conidiogenese voorkomt. De conidiogene cellen kunnen zich sympodiaal ontwikkelen of na de vorming van een conidium hun groei beëindigen.
Ecologie
Varicosporium-soorten leven voornamelijk op afgestorven plantaardig materiaal in zoetwatermilieus. Ze worden onder meer aangetroffen op ondergedoken bladeren, stengels en hout in beken en andere wateren. Vooral goed doorstroomd en zuurstofrijk water vormt een geschikt leefgebied voor veel aquatische hyfomyceten.
De schimmels koloniseren plantaardig materiaal en dragen door enzymatische afbraak bij aan de omzetting van organische stoffen. Deze afbraak maakt het materiaal beter beschikbaar voor andere organismen, waaronder ongewervelde waterdieren.
De vertakte vorm van de conidiën bevordert vermoedelijk het vasthaken aan plantaardig materiaal in stromend water. De conidiën kunnen met de waterstroming worden verspreid en zich ophopen in schuim aan het wateroppervlak.
Hoewel het geslacht vooral bekend is uit aquatische milieus, zijn vertegenwoordigers ook aangetroffen buiten permanent ondergedompelde leefgebieden.
Taxonomie
Varicosporium werd oorspronkelijk onderscheiden op grond van de karakteristieke vertakte conidiën. Moleculair onderzoek heeft echter aangetoond dat de traditioneel tot dit geslacht gerekende soorten geen gezamenlijke natuurlijke afstammingsgroep vormen.
Campbell, Marvanová en Gulis (2009) onderzochten onder meer vijf soorten van Varicosporium op basis van DNA-sequenties van het 28S-ribosomale DNA. Hieruit bleek dat de onderzochte soorten verspreid waren over drie verschillende evolutionaire lijnen binnen de Helotiales. Het geslacht is daarmee in zijn traditionele omschrijving polyfyletisch.
De typesoort V. elodeae wordt op grond van moleculair onderzoek tot de Discinellaceae gerekend. Sommige oudere classificaties plaatsten het geslacht in de Helotiaceae. De plaatsing binnen Discinellaceae wordt onder meer gevolgd door Index Fungorum en Species Fungorum.
Verspreiding
Soorten die tot Varicosporium worden gerekend, zijn uit verschillende werelddelen bekend. Onder meer uit Europa, Australië en Nieuw-Zeeland zijn vertegenwoordigers gerapporteerd.
De typesoort V. elodeae werd oorspronkelijk uit Duitsland beschreven en is later onder andere in Groot-Brittannië en Nieuw-Zeeland vastgesteld.
De kennis van de geografische verspreiding van aquatische hyfomyceten is onvolledig. Veel soorten worden vooral herkend aan hun conidiën, terwijl moleculaire studies verborgen soortdiversiteit en verschillen tussen geografische populaties aan het licht kunnen brengen.
Soorten
Tot de soorten die onder de naam Varicosporium zijn beschreven of in taxonomische databanken worden vermeld, behoren onder andere:
Varicosporium delicatum S.H. Iqbal
Varicosporium elodeae W. Kegel
Varicosporium giganteum J.L. Crane
Varicosporium scoparium Marvanová & Descals
Varicosporium trimosum Marvanová & Descals
Vanwege de polyfyletische aard van het traditioneel omschreven geslacht is de afbakening van de soorten taxonomisch niet volledig opgehelderd.
