Een vleestaks of heffing op vlees (ook wel een duurzaamheidsbijdrage op dierlijke producten) is een toeslag op vlees en mogelijk ook andere voedingswaren die dierlijke producten bevatten.
Een vleestaks wordt door overheden ingezet om de consumptie van dierlijke producten te verminderen, wegens de gevolgen voor de volksgezondheid en de effecten voor de natuur, het klimaat en het dierenwelzijn. Prijsdifferentiatie blijkt een effectief instrument om consumptiegedrag te sturen.
Een heffing op vlees en zuivel kan ook ingevoerd worden met het doel de opbrengst te gebruiken om veehouders te belonen voor hun inspanningen voor dierenwelzijn, milieu, klimaat of natuur.
Redenen voor een vleestaks
Gevolgen voor de gezondheid
De consumptie van met name rood en bewerkt vlees vergroot de kans op welvaartsziekten zoals kanker, hart- en vaatziekten, diabetes en obesitas. Als een deel van de vlees- en zuivelconsumptie wordt vervangen door eiwitrijkeplantaardige voeding zoals bonen, granen, noten en sojamelk, is de kans op deze ziekten veel kleiner. De nieuwe Schijf van Vijf adviseert daarom maximaal 100 gram rood vlees per persoon per week te eten en liefst geen bewerkt vlees. Een heffing op vlees helpt om de gezondheidsdoelen van de overheid te realiseren. Dr. Marco Springmann van de Universiteit van Oxford onderschrijft de conclusie dat slechte voeding meer sterfgevallen veroorzaakt dan roken: 3% van alle kankers in Nederland en 5% van de sterfgevallen (8.000 vroegtijdige sterfgevallen per jaar) wordt aan vlees toegerekend. Gezondere voeding en een heffing op vlees kan helpen de zorgkosten omlaag te krijgen.
Gevolgen voor de natuur
Volgens het Wereld Natuur Fonds wordt bijna de helft van het biodiversiteitsverlies veroorzaakt door de consumptie van vlees en zuivel. De natuur heeft te lijden onder enorme hoeveelheden stikstof en fosfaat die vrijkomen uit het overschot aan dierlijke mest. Met name ammoniak uit mest veroorzaakt veel schade aan de natuur. Omdat dit probleem jarenlang niet werd aangepakt, ging Nederland op het zogenaamde stikstofslot. Doordat waterplanten worden verdrongen door algen, wordt het fundament van een rijk ecosysteem weggeslagen. Het herstellen van natuurgebieden en het zuiveren van drinkwater kost jaarlijks miljarden aan belastinggeld. Volgens rapporten van onder meer het Planbureau voor de Leefomgeving en Deloitte veroorzaakt de veehouderij jaarlijks voor miljarden euro's schade aan natuur, milieu en gezondheid. Een vleestaks zou de gevolgen voor het milieu in Europa met 3 tot 6 procent kunnen verminderen.
Gevolgen voor het klimaat
Wereldwijd zijn dierlijke producten de oorzaak van 14,5 tot 20 procent van alle uitstoot van broeikasgassen. Zij veroorzaken volgens de Europese Rekenkamer tot meer dan tachtig procent van de ecologische voetafdruk van het voedingspatroon van de Europese huishoudens. In Nederland werd in 2024 17 procent van de uitstoot veroorzaakt door voedselproductie, en bijna twee derde daarvan door de veeteelt. Het leeuwendeel daarvan komt op het conto van de melkveehouderij: koeien stoten veel methaan uit, een sterk broeikasgas. Door het broeikaseffect neemt de opwarming van de Aarde toe, gepaard met mondiale klimaatveranderingen. Een vleestaks in alle EU-landen zou de consumptie van dierlijke producten kunnen halveren in 2023, en de totale broeikasemissie in de EU met drie procent kunnen verlagen (120 megaton per jaar).
Gevolgen voor het dierenwelzijn
De veeteelt is de industrie die met de hoogst mogelijke efficiëntie dierlijke producten produceert. Als gevolg daarvan krijgen dieren weinig ruimte en amper de mogelijkheid om zich natuurlijk te gedragen. In Nederland zei in 2022 een meerderheid van de bevolking desgevraagd voor het beëindigen van de bio-industrie te zijn. Een heffing op vlees zorgt voor een daling van het aantal slachtingen en minder dierenleed op veehouderijen, en levert geld op dat kan worden gebruikt om veehouders te belonen voor een beter dierenwelzijn. Invoering van een vleestaks wordt gesteund door dierenbeschermingsorganisaties verenigd in de Dierencoalitie.
True pricing
In 2024 berekende de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO) dat de mondiale externe schade van het voedselsysteem neerkomt op circa 10 procent van het wereldwijde bruto nationaal product: jaarlijks 10 biljoen dollar. Voor Nederland gaat het om jaarlijks 50,6 miljard euro, waarvan 38,8 miljard euro voortkomt uit gezondheidsschade. Gezondere en klimaatvriendelijkere voeding – minder suiker, fastfood, snacks, vlees en zuivel, en meer producten uit de Schijf van Vijf – kan miljarden euro's per jaar besparen. De FAO raadde aan vlees en zuivel duurder te maken en groente en fruit goedkoper, bijvoorbeeld via belastingdifferentiatie of true pricing.
Met een heffing op vlees kan de overheid bewerkstelligen dat de prijs van vlees de kosten ervan dekt, ook de kosten die gemaakt worden om ziektes, natuurvernietiging, watervervuiling en klimaatverandering enigszins tegen te gaan. Met het geld dat deze belasting de schatkist oplevert, kunnen minima worden ontzien – bijvoorbeeld door de btw op groente en fruit te verlagen of mensen met een zorgtoeslag kaarten voor gratis gezonde boodschappen te geven – en kan de resterende veehouderij duurzamer en diervriendelijker worden gemaakt.
In 2021 was naar schatting driekwart van de Nederlanders voor een heffing op vlees, als de opbrengst ten goede kwam aan verduurzaming van de landbouw en het compenseren van de minima. In 2025 gaf 63 procent van de Nederlandse bevolking aan bereid te zijn 10 cent meer te betalen voor 100 gram vlees, mits dat geld wordt gebruikt om boeren te belonen voor hun extra inspanningen.
Geschiedenis
Vanaf de Middeleeuwen kenden Nederland en andere Europese landen eeuwenlang accijnzen op vlees en zuivel. De accijns op varkens- en schapenvlees is in Nederland in 1853 afgeschaft, de accijns op rundvlees pas in 1950.
In 2011 heeft Denemarken een heffing op diverse soorten vlees ingevoerd als onderdeel van een heffing op vet voedsel. Hoewel uit evaluaties bleek dat de consumptie van vlees hierdoor was afgenomen, werd deze heffing na anderhalf jaar weer afgeschaft. In 2024 besloot Denemarken tot het invoeren van een broeikasheffing in de veehouderij vanaf 2030, die zorgt voor een verhoging van de prijs van vlees en zuivel.
De True Animal Protein Price Coalition lanceerde in 2019 een voorstel voor een milieuheffing op vlees. De coalitie financiert onafhankelijk onderzoek en informeert de politiek over de uitkomsten. De Nederlandse overheid heeft diverse malen onderzoek gedaan naar de haalbaarheid van een vleestaks. In 2020 deed het RIVM in opdracht van ministeries onderzoek naar een heffing op vlees. Dat leidde ertoe dat het Kabinet-Rutte IV in 2023 een vleestaks opnam in een concept-landbouwakkoord (laatste versie) ter financiering van duurzamere landbouw. De PVV diende in 2023 een motie in tegen onderzoek naar een mogelijke heffing op vlees; deze werd in de Tweede Kamer aangenomen. Het ministerie financiën noemde het in 2024 echter een haalbaar voorstel. In het regeerakkoord stond wel een belastingverhoging op niet-alcoholische (fris)dranken, een suikerbelasting en het verlagen van de btw op groente en fruit van 9 naar 0 procent; een vleestaks was er niet in opgenomen.
Bezwaren
Volgens een opiniepeiling in 2024 door Prosu bestond er bij 53 procent van de Nederlandse veehouders steun voor een vleestaks als deze gebruikt werd om veehouders extra te belonen die maatregelen doorvoeren op het gebied van stikstof, klimaat, natuur en dierenwelzijn. Tegenstanders zijn vooral te vinden onder de vleesindustrie en veehouders als het gaat om een vleestaks zonder dat de heffingsinkomsten gebruikt worden om boeren te compenseren of belonen voor extra inspanningen op milieu of dierenwelzijn.
Jacek Zarzecki, vice-voorzitter van de "Beef Working Party" van een lobbygroep van Europese boeren noemde in een opiniestuk de volgende vier argumenten tegen een heffing op vlees.
Belastingen op alledaagse consumentenproducten hebben nooit een al te beste reputatie gehad.
Europa is geen aaneengesloten homogeen plateau; we hebben zowel akkerbouwers als veehouders nodig.
We kunnen niet voorkomen dat we dit probleem naar derde landen exporteren.
Een heffing op vlees zou indruisen tegen de geest van de EU-verdragen.
Onder invloed van de vleeslobby besloot het Europees Parlement in 2025 dat vegetarische producten geen vleesnamen meer mochten hebben. Dit besluit werd later afgezwakt omdat het in strijd was met het Europees recht.
