Seria opowiada o przygodach Thorgala Aegirssona, który stara się chronić swoją rodzinę przed niebezpiecznymi ludźmi i bogami. Fabuła serii osadzona jest głównie w świecie wikingów i utrzymana jest w konwencjach fantasy, science fiction oraz dramatu historycznego i wykorzystuje wiele motywów z mitologii nordyckiej.
Historia publikacji
Pomysł na komiks pojawił się w 1976, gdy André-Paul Duchâteau, redaktor naczelny belgijskiego magazynu komiksowego "Tintin", natknął się na wydany w Polsce komiks Rosińskiego Klęska wikinga, opowiadający o napadzie wikingów na gród Słowian. Widząc w wikińskim temacie potencjał, Duchâteau skontaktował się ze scenarzystą Jeanem Van Hamme'em. Na początku listopada 1976 Rosiński dostał listownie od Van Hamme'a propozycję wspólnego stworzenia komiksu o pacyfistycznym wikingu o imieniu Ragnar Aegirsson. Okazało się, że wiking Ragnar był już bohaterem komiksu z lat 50., dlatego imię głównego bohatera zmieniono na Thorgal.
Pierwsza opowieść o Thorgalu ukazywała się w odcinkach od 3 marca do 25 października 1977 na łamach czasopisma "Tintin". W 1980 rozpoczęła się publikacja serii w indywidualnych tomach nakładem belgijskiego wydawnictwa Le Lombard.
Thorgal zadebiutował po polsku w 1978 w odcinkach na łamach czasopisma "Relax", a w formie indywidualnych tomów ukazuje się od 1988; obecnym polskim wydawcą jest Egmont Polska.
Fabuła
Akcja toczy się we wczesnym średniowieczu i rozpoczyna w Skandynawii. Thorgal Aegirsson, młody mężczyzna o nieznanym pochodzeniu, którego w dzieciństwie przygarnęli i wychowali wikingowie, zostaje skazany na śmierć przez ich władcę Gandalfa Szalonego za romans z córką Gandalfa, Aaricią. Thorgal zwycięża jednak Gandalfa i poślubia Aaricię. Po wielu perypetiach oboje opuszczają wioskę wikingów i osiedlają się na odludnej wyspie, gdzie wychowują syna imieniem Jolan. W ich spokojne życie wkracza Kriss de Valnor, bezwzględna najemniczka skrycie zakochana w Thorgalu. Kriss wplątuje Thorgala i jego rodzinę (z czasem powiększoną o córeczkę imieniem Louve) w kolejne intrygi, które zaprowadzą ich w odległe zakątki świata, wystawią na próbę rodzinne więzi oraz każą Thorgalowi skonfrontować się z własną przeszłością. Jednym z powracających wątków serii jest stopniowo odkrywana tajemnica pochodzenia Thorgala oraz psychokinetycznych i telepatycznych mocy, które wykazują jego dzieci.
Bohaterowie
Thorgal Aegirsson: Syn Vartha (Ogotaia) i Haynee, wnuk Xargosa (Tanatloca), kapitana statku kosmicznego, który wylądował na Ziemi w poszukiwaniu energii. Ocalony i wychowany przez Leifa Haraldsona, znaleziony na rozbitej tratwie. Thorgal jest fenomenalnym łucznikiem, odważnym i zręcznym wojownikiem. Jego główne cechy charakteru, w tym moralność przez wielu Wikingów uważane są za oznakę słabości. Jego życiowym celem jest znalezienie miejsca, w którym jego rodzina będzie mogła żyć w pokoju. Na pewien czas zostaje pozbawiony pamięci i zostaje władcą piratów Shaiganem, choć jego umiejętność współczucia wciąż pozostała taka sama. Jego żoną jest Aaricia, córka Gandalfa Szalonego. Ojciec Jolana, Louve i Aniela.
Aaricia: żona i towarzyszka życiowa Thorgala oraz córka Gandalfa Szalonego, przywódcy Wikingów. Jest związana z Thorgalem od momentu narodzin przez magiczny przedmiot o nazwie Łzy Tjahziego. Aaricia jest kobietą o silnym charakterze, piękną i łagodną, bardzo kochającą Thorgala, wyrozumiałą wobec zagadek losu, które „przeznaczenie Thorgala” nieustannie wpływają na ich życie. Matka Jolana i Louve. Opiekuje się też Anielem, synem Kriss de Valnor i Thorgala.
Jolan Thorgalson: syn Thorgala i Aaricii. Posiada nadprzyrodzone moce będące dziedzictwem tajemniczych przodków Thorgala. Jego moc ogranicza się do pobudzenia molekularnego (najczęściej do dezintegracji obiektów w większości części serii). Dopiero w miarę upływu czasu Jolan stopniowo uczy się doskonalić swoje umiejętności. Starszy brat Louve.
Louve: córka Thorgala i Aaricii, młodsza siostra Jolana, posiada zdolności komunikowania się ze zwierzętami, za sprawą swoich narodzin w towarzystwie rodzącej wilczycy.
Kriss de Valnor: pozbawiona skrupułów wojowniczka i łuczniczka, piękna, acz niebezpieczna. Największe nemezis Thorgala, skrycie kocha się w Thorgalu i wielokrotnie próbuje skrzywdzić jego i jego rodzinę. Kiedy Thorgal traci pamięć, oszukuje go, by uwierzył, że są małżeństwem i przekonuje Thorgala, że jest bezwzględnym lordem piratów Shaiganem. Matka Aniela, syna Thorgala.
Aniel de Valnor: syn Thorgala i Kriss de Valnor, poczęty w czasie, kiedy Thorgal żył jako lord piratów Shaigan. Za sprawą bizantyjskich handlarzy niewolników, zostaje niewolnikiem, jest niemy (ma podcięte struny głosowe).
Gandalf Szalony: ojciec Aaricii i król Wikingów Północy. Został przywódcą swojego plemienia po śmierci przybranego ojca Thorgala. Chciwy, okrutny i szalony, wielokrotnie usiłuje zabić Thorgala, którego widzi jako zagrożenie dla prawowitości własnych rządów.
Bjorn Gandalfsson: brat Aaricii i syn Gandalfa Szalonego.
Ogotai (znany również jako Varth): prawdziwy ojciec Thorgala, kochający wojnę, bezlitosny „bóg” sprowadzony przez morze do krainy Qa (prawdopodobnie południowoamerykańskiej cywilizacji prekolumbijskiej). Prowadzi swój lud do niezliczonych podbojów sąsiednich plemion i zleca sobie niekończące się ludzkie ofiary. Ma wyższą inteligencję, wiedzę o wysoce zaawansowanej technologii i nadprzyrodzone moce, których używa, aby oszukać ludzi, by uwierzyli, że jest prawdziwym bogiem. W rzeczywistości jest pogrążonym w żałobie, szalonym człowiekiem, który żąda zemsty na planecie, którą uważa za odpowiedzialną za śmierć jego ukochanej żony Haynee i syna (Thorgala).
Haynee: prawdziwa matka Thorgala. Pochodzi z rodu ludzi z gwiazd.
Leif Haraldson: dzielny Wiking, przybrany ojciec Thorgala.
Muff: ukochany pies Louve i Jolana.
Fural: koń Thorgala.
Solveig: pochodzi z plemienia Wikingów, najlepsza przyjaciółka Aaricii, pomaga rodzinie Aegirssonów w ich kolejnych zmaganiach z „przeznaczeniem Thorgala”.
Vlana: tajemniczy Władca gór.
Slivia: czarodziejka o płomienno-rudych włosach i królowa wyspy wśród lodów, więziona przez Gandalfa Szalonego. Pochodzi z rodu ludzi z gwiazd.
Akwila (znana jako Pan Trzech Orłów): córka Slivii, również o płomienno-rudych włosach. Nosi hełm i nie rozstaje się ze swoimi trzema orłami, które ją chronią i jej służą.
Tanatloc (znany również jako Xargos): „niewidzialny bóg” z krainy Qa. Stanowi nemezis Ogotaia; mają też wspólną tajemniczą przeszłość.
Strażniczka kluczy: potężny czarnoksiężnik pod postacią pięknej kobiety ubranej jedynie w złoty pas, dający jej moc i nieśmiertelność. Pilnuje przejść między światami.
Wąż Nidhogg: potężny, mitologiczny potwór, któremu w młodości Thorgal odważył się stawić czoła z pomocą bogini Frigg.
Jest to albumowy zbiór wywiadów o powstawaniu pobocznych serii Thorgala, przeprowadzonych przez Patricka Gaumera z Rosińskim, de Vitą, Sente’em, Surżenką i Yannem.
Odbiór
Kolekcja albumów komiksowych z serii Thorgal (2020).
Seria Thorgal zyskała uznanie krytyków i czytelników, zwłaszcza na zachodzie Europy i w Polsce. O jej popularności świadczą m.in. wysokie nakłady kolejnych tomów. Dotychczas sprzedano ponad 16 milionów egzemplarzy komiksu w 18 językach. Po mniej entuzjastycznie przyjętych pierwszych tomach wysoko oceniono kolejne, zwłaszcza te z drugiej połowy lat 80. i początku lat 90.. Chwalono zarówno realistyczne rysunki Rosińskiego, jak i scenariusze Van Hamme'a, w których autor poruszał się między rozmaitymi konwencjami: dramatem historycznym, opowieścią przygodową, romansem, fantasy, science-fiction, horrorem. Czołową rolę w historiach o Thorgalu odgrywały wartości wyznawane przez głównego bohatera: przywiązanie do rodziny, uczciwość, odwaga.
Z czasem jednak pojawiły się głosy krytykujące autorów za wtórność pomysłów i mało ambitne rozwiązania fabularne. Szczególna krytyka spadła na najnowsze tomy napisane przez Yanna, któremu zarzuca się lekceważenie logiki wcześniejszych tomów, powierzchowność i odejście od różnorodności konwencji na rzecz pełnego akcji fantasy.
Nagrody
Za Thorgala Van Hamme i Rosiński otrzymali liczne nagrody:
1979: Prix Saint-Michel w kategorii "Najlepszy rysunek realistyczny" za t. 2: Wyspa wśród lodów.
1983: Grand prix Saint Michel za t. 5: Ponad krainą cieni .
1984: Prix de la Chambre belge des experts en bande dessinée dla Rosińskiego w kategorii "Najlepszy rysunek" za t. 9, Łucznicy.
1985: Prix du Grand Public na Convention de la Bande Dessinée de Paris za t. 9: Łucznicy.
1985: Prix de la Presse na międzynarodowym festiwalu komiksów w Durbuy za t. 9: Łucznicy.
1991: Premio Haxtur dla Rosińskiego w kategorii "Najlepszy rysunek" za t. 16: Wilczyca.
Popularność Thorgala przyczyniła się do stworzenia adaptacji w różnych formach. W 2002 wydana została gra komputerowaKlątwa Odyna, w 2023 ukazały się gra karciana i planszowa, a w 2025 gra fabularna.
Francuskie wydawnictwo Éditions Milan wydało powieści na podstawie tomów Gwiezdne dziecko i Ponad krainą cieni, napisane przez Amélie Sarn i z okładkami namalowanymi przez Grzegorza Rosińskiego. Polskie wydanie pierwszej z książek, zatytułowane Dziecko z gwiazd, ukazało się w 2011 nakładem Egmont Polska. Drugi tom, Wyprawa do krainy cieni, trafił do polskich księgarń rok później.
W 2014 na polskim rynku ukazało się dwuczęściowe słuchowisko w formie audiobooka, zrealizowane na podstawie trzech pierwszych tomów Thorgala.
Poczta Belgijska wydała znaczki z fragmentami okładek Thorgala (2007) i pojedynczy znaczek z wizerunkiem Thorgala (2015).
↑PatricP.GaumerPatricP., Dossier, [w:] G.Rosiński, A.-P.A.P.Duchateau, Yans, Wydanie zbiorcze, Tom 1, Warszawa: Story House Egmont, 2023, s.5, ISBN978-83-281-6001-9.
↑Tom wydany ponownie p.t. "Wyspa lodowych mórz" przez wydawnictwo Orbita w roku 1991, a następnie opublikowany znów pt. "Wyspa wśród lodów" przez wydawnictwo Korona i na końcu wydany znowu przez Egmont Polska pt. Wyspa lodowych mórz.
↑Tom wznowiony pt. Trzech starców z krainy Aran przez Orbitę w 1991 roku, a później przez Egmont Polska pt. Trzej starcy z kraju Aran.
