| Agrilus cyanescens | |||||
| (Ratzeburg, 1837) | |||||
 | |||||
| Systematyka | |||||
| Domena | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Królestwo | |||||
| Typ | |||||
| Gromada | |||||
| Rząd | |||||
| Podrząd | |||||
| Nadrodzina | |||||
| Rodzina | |||||
| Podrodzina | |||||
| Plemię | |||||
| Podplemię | |||||
| Rodzaj | |||||
| Gatunek |
opiętek niebieskawy | ||||
| |||||
Opiętek niebieskawy (Agrilus cyanescens) – gatunek chrząszcza z rodziny bogatkowatych i podrodziny Agrilinae. Zamieszkuje palearktyczną Eurazję i nearktyczną Amerykę Północną. Larwy rozwijają się w wiciokrzewach, szakłakach i śnieguliczkach.
Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1792 roku przez Pietra Rossiego pod nazwą Buprestis caeruleus. Jako miejsce typowe wskazał on lasy pod Pizą. Nazwa ta okazała się jednak być młodszym homonimem. Za ważny uznaje się w związku z tym epitet nadany w 1837 roku przez Juliusa Th.Ch. Ratzeburga w kombinacji Buprestis cyanescens. W tym przypadku miejscem typowym są okolice Eberswalde.
Opiętek niebieskawy tworzy grupę gatunków cyanescens wraz z A. arsenevi, A. asahinai, A. bidentulus, A. dali, A. tibetanus i A. zhongdian.
W obrębie omawianego gatunku wyróżnia się dwa podgatunki:
Ten drugi opisany został w 1999 roku przez Manfreda Niehuisa na łamach „Mitteilungen des Internationalen Entomologischen Vereins”. Jako miejsce typowe wskazano Quatana–Burgush w Syrii.
_Figure_1c.jpg)
Chrząszcz o mocno wydłużonym ciele, w przypadku podgatunku nominatywnego osiągającym od 4,5 do 7,8 mm długości, a w przypadku A. c. johanidesi od 5 do 7,4 mm długości. U podgatunku nominatywnego ubarwienie wierzchu ciała jest najczęściej metalicznie niebieskie lub niebieskawozielone, rzadziej niebieskofioletowe lub brązowe. U A. c. johanidesi wierzch ciała jest spiżowobrązowy do miedzistobrązowego. Na spodzie ciała obu podgatunków dominuje barwa czarna. U podgatunku nominatywnego wierzch ciała wskutek bardzo krótkiego owłosienia wygląda na nagi, natomiast w przypadku A. c. johanidesi porastają go rzadkie, białawe, półprzylegające włoski.
Głowa zaopatrzona jest w duże oczy niemal stykające się z przednią krawędzią przedplecza. Czoło odznacza się obecnością głębokiej bruzdy podłużnej.
Powierzchnia przedplecza jest gładka z podłużnymi wciskami w pobliżu tylnych kątów i bez żeberek w tych kątach. Tarczka wyposażona jest w dobrze widoczne żeberko poprzeczne. Pokrywy mają osobno wyostrzone wierzchołki. Przedpiersie ma płat przedni pośrodku wykrojony, u samców zwykle bardzo mocno. Wyrostek międzybiodrowy przedpiersia ma równoległe boki. U samca biodra tylnej pary odnóży zaopatrzone są w mały guzek, a płytki zabiodrzy są ostro wystające.
Odwłok ma rowek wzdłuż krawędzi ostatniego widocznego sternitu przy wierzchołku odgięty do wewnątrz. Wierzchołek ostatniego widocznego sternitu jest u samca głęboko wycięty. Genitalia samca cechują się płatem środkowym edeagusa z delikatnie ząbkowanymi brzegami bocznymi i stępionym wierzchołkiem. Brak jest w jego budowie istotnych różnic między podgatunkami.
.jpg)
Owad rozmieszczony od nizin po rzędne 1000 m n.p.m. Zasiedla pobrzeża lasów, prześwietlenia i polany śródleśne, zarośla, zbiorowiska ruderalne, ogrody i parki.
Larwy podgatunku nominatywnego rozwijają się w wiciokrzewach, szakłakach i śnieguliczkach. Doniesienia o ich rozwoju w brzozach, bukach, dębach, jesionach, różach i olszach uznawane są współcześnie za wątpliwe. Rozwój A. c. johanidesi stwierdzono wyłącznie w wiciokrzewach.
Cykl życiowy jest jednoroczny lub dwuletni. Jaja składane są w szczelinach kory na pędach i grubszych gałęziach. Larwy są kambio- i ksylofagiczne. Rozwój przechodzą w gałęziach i gałązkach roślin żywicielskich, zwykle od 15 do 30 cm nad powierzchnią gruntu. Drążony przez nie chodnik jest długi i dość szeroki, przebiegając w łyku i bielu. Przepoczwarczenie następuje w ukośnej lub nieco haczykowatej komorze wydrążonej w bielu lub blisko powierzchni kory. Żerowanie larw wywołuje powstawanie nabrzmiałości i blizn na gałązkach.
Osobniki dorosłe obserwuje się od kwietnia do lipca lub sierpnia, a na wyższych rzędnych nawet do września. Są foliofagami prowadzącymi żer uzupełniający na liściach i młodych pędach drzew i krzewów liściastych.
Gatunek pierwotnie palearktyczny. W Europie podgatunek nominatywny znany jest z Portugalii, Hiszpanii, Francji, Belgii, Holandii, Luksemburga, Niemiec, Szwajcarii, Liechtensteinu, Austrii, Włoch, Danii, Szwecji, Norwegii, Estonii, Łotwy, Litwy, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Białorusi, Ukrainy, Mołdawii, Rumunii, Bułgarii, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry, Albanii, Macedonii Północnej, Grecji oraz europejskiej części Rosji. W Polsce spotykany jest nieczęsto. Na „Czerwonej liście gatunków zagrożonych Republiki Czeskiej” umieszczony jest jako gatunek bliski zagrożenia wymarciem (NT).
W Azji podgatunek nominatywny podawany jest z Turcji, Armenii, Kazachstanu, syberyjskiej i dalekowschodniej części Rosji, chińskich prowincji Shaanxi i Shanxi, Korei Północnej i Korei Południowej. Poza tym zawleczony został do nearktycznej Ameryki Północnej. W Kanadzie stwierdzony został w Ontario i Quebecu, zaś w Stanach Zjednoczonych w Utah, Kolorado, Wisconsin, Illinois, Michigan, Indianie, Ohio, Maine, New Hampshire, Massachusetts, Rhode Island, Connecticut, Pensylwanii, Wirginii Zachodniej i Wirginii.
