Connecticut

Connecticut
State of Connecticut
	stan
	5. stan – od 9 stycznia 1788
Pieczęć	Flaga
	Hymn: Yankee Doodle;
	Dewiza: Qui transtulit sustinet
Państwo	Stany Zjednoczone
Stolica	Hartford
Kod ISO 3166-2	US-CT
Gubernator	Ned Lamont (D)
Powierzchnia	14 357 km²
Populacja (2017); • liczba ludności	; 3 588 184
• gęstość	271,40 os./km²
Strefa czasowa	UTC-05:00; UTC-04:00
Języki urzędowe	angielski
	Położenie na mapie USA;
	41°36′N 72°42′W/41,600000 -72,700000
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku
	Informacje w Wikipodróżach
	Strona internetowa

Connecticut (wym. /kəˈnɛtɪkət/^ⓘ) – stan w północno-wschodniej części Stanów Zjednoczonych, położony w regionie Nowej Anglii, jedna z trzynastu pierwotnych kolonii.

Sąsiaduje ze stanem Nowy Jork na zachodzie, stanem Massachusetts na północy i Rhode Island na wschodzie.

Jest to obszar wyżynny (rzeźba terenu w dużej części górzysta), przecięty doliną rzeki Connecticut. Pierwotną ludność tych terenów stanowili Indianie Algonkinowie.

Nazwa stanu jest pochodzenia indiańskiego i oznacza „[miejsce] u długiego ujścia rzeki”.

Historia

1614 – lądowanie Adriaena Blocka na wybrzeżu dzisiejszego Connecticut, zapoczątkowujące okres kolonizacji holenderskiej (Nowe Niderlandy).
1635 – założenie przez kilkudziesięciu kolonistów z Massachusetts miasta Hartford nad rzeką Connecticut. Przewodził im pastor purytański Thomas Hooker.
1637 – wojna z Pekotami.
1639 – uchwalenie przez Sąd Generalny Fundamental Orders, które miały regulować sposób ustanawiania zarządu kolonii.
1662 – nadanie Royal Charter (statutu królewskiego), wprowadzającego nowe zasady ustanawiania władzy, oparte częściowo na Fundamental Orders.
1784 – zniesienie niewolnictwa.
9 stycznia 1788 – ratyfikacja konstytucji Stanów Zjednoczonych przez zgromadzenie stanowe (piąty stan).
1954 – zwodowanie w stoczni Groton „Nautilusa”, pierwszego okrętu podwodnego o napędzie atomowym.
2012 – zniesienie kary śmierci.

Geografia

Klimat: umiarkowany z dość łagodną zimą i ciepłym oraz wilgotnym latem
Główna rzeka: Connecticut
Najwyższe wzniesienie: zbocze Mount Frissell, 725 m n.p.m.
Roślinność: lasy liściaste i mieszane
Liczba parków stanowych: 30

Miasta

Największe miasta w stanie Connecticut, powyżej 50 000 mieszkańców (2022)

Na terenie stanu Connecticut znajduje się 30 miast (city lub borough), w tym 5 o liczbie ludności przekraczającej 100 000, a 20 powyżej 10 000 mieszkańców (2022 r.). Lista:

Bridgeport (148 377)
New Haven (138 915)
Stamford (136 188)
Hartford (120 686)
Waterbury (115 016)
Norwalk (91 401)
Danbury (86 967)
New Britain (74 396)
Bristol (61 330)
Meriden (60 242)
West Haven (55 004)
Milford (50 471)
Middletown (48 729)
Shelton (41 897)
Norwich (40 009)
Torrington (35 563)
Naugatuck (31 705)
New London (27 980)
Ansonia (18 923)
Derby (12 358)
Groton (9349)
Danielson (4191)
Jewett City (3420)
Woodmont (2208)
Newtown (1943)
Litchfield (1205)
Stonington (1000)
Bantam (763)
Groton Long Point (520)
Fenwick (42)

Podział administracyjny

Osobny artykuł: lista hrabstw w stanie Connecticut.

Connecticut dzieli się na osiem hrabstw: Fairfield, Hartford, Litchfield, Middlesex, New Haven, New London, Tolland, Windham.

Demografia

Spis ludności z 2010 stwierdza, że stan Connecticut liczy 3 574 097 mieszkańców, co oznacza wzrost o 168 532 (5,0%) w porównaniu z poprzednim spisem z roku 2000. Dzieci poniżej piątego roku życia stanowią 5,1% populacji, 20,7% mieszkańców nie ukończyło jeszcze osiemnastego roku życia, a 16,8% to osoby mające 65 i więcej lat. 51,2% ludności stanu stanowią kobiety.

Rasy i pochodzenie

Według spisu z 2010 roku 80,3% mieszkańców stanowiła ludność biała (67,0%, nie licząc Latynosów), 11,9% to czarnoskórzy lub Afroamerykanie, 4,8% to Azjaci, 2,4% miało rasę mieszaną, 0,5% to rdzenna ludność Ameryki, 0,1% to Hawajczycy i mieszkańcy innych wysp Pacyfiku. Latynosi stanowią 16,1% ludności stanu.

Największe grupy stanowią osoby pochodzenia włoskiego (19,3%), irlandzkiego (17,9%), angielskiego (10,7%), niemieckiego (10,4%), francuskiego (9,6%) i polskiego (8,6%). Istnieją także duże grupy (ponad 30 tys.) Portorykańczyków, Szkotów, Latynosów z Ameryki Południowej, Rosjan, Szwedów, Jamajczyków, Portugalczyków, Meksykanów, Indyjczyków, Węgrów, Afrykanów, Dominikańczyków, Litwinów, Greków i Chińczyków.

Język

Najpowszechniej używanymi językami są:

język angielski – 79,49%
język hiszpański – 10,2%
język portugalski – 1,17%
język włoski – 1,11%
język polski – 1,09%
język francuski – 1,04%.

Religia

Dane z 2014:

protestanci – 35% (głównie: kalwini, baptyści, zielonoświątkowcy, anglikanie i metodyści)
katolicy – 33% (archidiecezja Hartford, diecezja Bridgeport, diecezja Norwich)
niereligijni – 23% (w tym: 4% agnostycy i 5% ateiści)
żydzi – 3%
inne religie – 6% (w tym: prawosławni, mormoni, muzułmanie, świadkowie Jehowy, buddyści, hindusi, unitarianie uniwersaliści i bahaici)

Symbole stanu

Dewiza: Qui Transtulit Sustinet („Ten, który przeniósł, wciąż podtrzymuje”)
Przydomek: The Constitution State („Stan Konstytucyjny”)
Symbole: wawrzyn górski, dąb biały, drozd wędrowny

Uczelnie

Uniwersytet Yale (w New Haven)
University of Connecticut (w Storrs)
Central Connecticut State University (w New Britain)
University of New Haven (w West Haven, w pobliżu New Haven)

Przypisy

↑ State Area Measurements and Internal Point Coordinates [online], U.S. Census Bureau [dostęp 2018-04-06] (ang.).
↑ U.S. Census Bureau QuickFacts: Connecticut [online], census.gov [dostęp 2018-01-04] (ang.).
↑ Co oznaczają nazwy stanów. „Poznaj Świat”. R. XI, nr 8 (129), s. 44, sierpień 1963. Polskie Towarzystwo Geograficzne. (pol.).
↑ Connecticut becomes 17th state to abolish death penalty.
↑ Mount Frissell [online], Geographic Names Information System (GNIS) [dostęp 2019-11-16] (ang.).
1 2 City and Town Population Totals: 2020-2022. U.S. Census Bureau. [dostęp 2023-06-18]. (ang.).
1 2 U.S. Census Bureau QuickFacts: Connecticut [online], www.census.gov [dostęp 2019-01-19] (ang.).
↑ U.S. CensusU.S.C. Bureau U.S. CensusU.S.C., American FactFinder - Results [online], factfinder.census.gov [dostęp 2019-01-19] [zarchiwizowane z adresu 2011-07-21] (ang.).
↑ Ancestry in Connecticut (State) [online], statisticalatlas.com [dostęp 2019-01-19] .
↑ Data Center Results [online], apps.mla.org [dostęp 2019-01-19] .
↑ Adults in Connecticut. Pew Research Center, 2014. [dostęp 2019-01-14].
↑ State Membership Report. The ARDA. [dostęp 2019-01-14].
↑ About UConn [online], Witryna internetowa Uniwersytetu Connecticut [dostęp 2014-09-21] [zarchiwizowane z adresu 2014-09-23] (ang.).
↑ About Central Connecticut State University [online], Witryna internetowa Uniwersytetu Stanowego Centralnego Connecticut [dostęp 2014-09-21] (ang.).
↑ About UNH [online], Witryna internetowa Uniwersytetu New Haven [dostęp 2014-09-21] (ang.).

[1] State Area Measurements and Internal Point Coordinates [online], U.S. Census Bureau [dostęp 2018-04-06] (ang.).

[2] U.S. Census Bureau QuickFacts: Connecticut [online], census.gov [dostęp 2018-01-04] (ang.).

[PŚ_8/1963-3] Co oznaczają nazwy stanów. „Poznaj Świat”. R. XI, nr 8 (129), s. 44, sierpień 1963. Polskie Towarzystwo Geograficzne. (pol.).

[4] Connecticut becomes 17th state to abolish death penalty.

[mtfris-5] Mount Frissell [online], Geographic Names Information System (GNIS) [dostęp 2019-11-16] (ang.).

[uscb-6] 1 2 City and Town Population Totals: 2020-2022. U.S. Census Bureau. [dostęp 2023-06-18]. (ang.).

[:0-7] 1 2 U.S. Census Bureau QuickFacts: Connecticut [online], www.census.gov [dostęp 2019-01-19] (ang.).

[8] U.S. CensusU.S.C. Bureau U.S. CensusU.S.C., American FactFinder - Results [online], factfinder.census.gov [dostęp 2019-01-19] [zarchiwizowane z adresu 2011-07-21] (ang.).

[9] Ancestry in Connecticut (State) [online], statisticalatlas.com [dostęp 2019-01-19] .

[10] Data Center Results [online], apps.mla.org [dostęp 2019-01-19] .

[11] Adults in Connecticut. Pew Research Center, 2014. [dostęp 2019-01-14].

[12] State Membership Report. The ARDA. [dostęp 2019-01-14].

[13] About UConn [online], Witryna internetowa Uniwersytetu Connecticut [dostęp 2014-09-21] [zarchiwizowane z adresu 2014-09-23] (ang.).

[14] About Central Connecticut State University [online], Witryna internetowa Uniwersytetu Stanowego Centralnego Connecticut [dostęp 2014-09-21] (ang.).

[15] About UNH [online], Witryna internetowa Uniwersytetu New Haven [dostęp 2014-09-21] (ang.).