Aleksy

Aleksy
Płeć	męskie
Język(i)	m.in. polski, włoski, francuski, rosyjski, ukraiński
Imieniny	12 lutego, 17 lutego, 24 kwietnia, 17 lipca, 28 sierpnia
	Znaczenie
Języki	grecki
Słowo	gr. Αλέξιος
Znaczenie	obrońca, wspomożyciel
Region pochodzenia	Grecja
	Alternatywne nazwy
Warianty obcojęzyczne	gr. Αλέξιος; ros. Алексей; ukr. Олексій;
Odpowiednik dla płci przeciwnej	Aleksja
Formy pochodne	Alek, Aleś, Alik, Aluś
Pokrewne imiona	Aleksander
	Hasło w Wikisłowniku

Aleksy^ⓘ – imię męskie pochodzenia późnogreckiego (gr. Αλέξιος, Aléxios). Zostało utworzone od czasownika aléks, czyli „bronić” lub „wspomagać”. Imię Aleksy zostało rozpowszechnione w różnych językach dzięki średniowiecznej legendzie o św. Aleksym.

W Polsce Aleksy (może nawet wymawiane Alekszy) znane od 1224 r. w kilku postaciach: oprócz Aleksy (najbardziej literackie) też Holeksy, Oleksy i Leksy. Z tych ludowych postaci pochodzą dzisiejsze nazwiska Oleksy, Oleksiński itp. Wyraz aléks- zawarty jest również w imieniu Aleksander.

Żeńskie formy: Aleksja, Aleksa.

W styczniu 2024 w rejestrze PESEL było 4523 mężczyzn o imieniu Aleksy nadanym jako imię pierwsze.

Aleksy imieniny obchodzi 17 lutego, 17 lipca jak również: 12 lutego, 24 kwietnia, 28 sierpnia.

Odpowiedniki w innych językach:

Język łaciński – Alexius
Język angielski – Alexis, Aleck
Język niemiecki – Alexius, Alexis
Język grecki – Αλέξιος (Alexios), Αλέξης (Alexis)
Język francuski – Alexis
Język włoski – Alessio, Alexis
Język hiszpański – Alejo
Język portugalski – Aleixo
Język kataloński – Aleix
Język łotewski – Alexius, Aleksis, Aleksejs
Język czeski – Aleš, Alexej
Język słowacki – Aleš, Alexej
Język serbski i chorwacki – Aleksije, Aleksej
Język estoński – Aleksei
Język bułgarski – Алекси (Aleksi), Алексей (Aleksej, Aleksey)
Język fiński – Aleksi, Aleksis
Język macedoński – Aleksio
Język gruziński – ალექსი, [Aleksi]
Język białoruski – Аляксей [Aliaksei]
Język rosyjski – Алексей (Aleksiej)
Język ukraiński – Олексій (Ołeksij, Oleksij), Олекса (Ołeksa)
Język węgierski – Elek(inne języki)
Język esperanto – Alekso

Osoby o imieniu Aleksy

Święci i błogosławieni noszący imię Aleksy

Aleksy Boży, również: Święty Aleksy lub Aleksy Wyznawca – postać średniowiecznej legendy hagiograficznej, święty katolicki i prawosławny
Aleksy Falconieri – święty katolicki
Aleksy U Se-yŏng – święty katolicki, koreański męczennik
Aleksy Toth – święty prawosławny, kapłan prawosławny
Aleksy – święty prawosławny, metropolita kijowski
Aleksy Sobaszek – beatyfikowany katolicki, męczennik
Aleksy Sanbarski Saburo – beatyfikowany katolicki, japoński męczennik
Aleksy Nakamura – beatyfikowany katolicki, japoński męczennik
Aleksy Zarycki – beatyfikowany katolicki, męczennik

Władcy i książęta

Aleksy I Komnen (1048–1118) – cesarz bizantyjski (panował w latach 1082–1118)
Aleksy II Komnen (1167–1183) – cesarz bizantyjski (panował w latach 1180–1183)
Aleksy III Angelos (1153–1211) – cesarz bizantyjski (panował w latach 1195–1203)
Aleksy IV Angelos (1182–1204) – cesarz bizantyjski (panował w latach 1203–1204), sprowokował Czwartą Krucjatę do ataku na Cesarstwo Bizantyjskie
Aleksy V Dukas (1140–1204) – cesarz bizantyjski (panował w 1204)
Aleksy I Wielki Komnen (1182–1222) – cesarz Trapezuntu (panował w latach 1204–1222)
Aleksy II Wielki Komnen (1282–1330) – cesarz Trapezuntu (panował w latach 1297–1330)
Aleksy III Wielki Komnen (1338–1390) – cesarz Trapezuntu (panował w latach 1349–1390)
Aleksy IV Wielki Komnen (1382–1429) – cesarz Trapezuntu (panował w latach 1417–1429)
Aleksy I Michałowicz Romanow (1629–1676) – car rosyjski (panował w latach 1645–1676)
Aleksiej Piotrowicz Romanow (1690–1718) – carewicz, najstarszy syn cara Piotra I Wielkiego
Aleksy Aleksandrowicz Romanow (1850–1908) – wielki książę rosyjski, dowódca floty
Aleksy Michałowicz Romanow (1875–1895) – wielki książę Rosji
Aleksy Mikołajewicz Romanow (1904–1918) – carewicz, ostatni następca tronu Rosji (rozstrzelany z rodziną przez bolszewików)
Aleksy Fryderyk Chrystian (1767–1834) – książę Anhalt-Bernburg z dynastii askańskiej
Aleksy Angelos Filantropenos – bizantyjski władca państwa Tesalii (panował w latach 1373–1390)
Aleksy I Gabras – bizantyjski władca państwa Teodoro (panował w latach 1402–1434)
Aleksy II Gabras – bizantyjski władca państwa Teodoro (panował w latach 1434–1444)

Polacy o imieniu Aleksy

Maciej Aleksy Dawidowski ps. Alek – podharcmistrz, członek Szarych Szeregów, jeden z bohaterów książki Kamienie na szaniec
Aleksy Parol – polski wojskowy, kontradmirał
Aleksy Antkiewicz – polski bokser
Aleksy Kowalik – żołnierz Wojsk Polskiego II RP, obrońca Westerplatte
Aleksy Komorowski – polski aktor telewizyjny i filmowy
Aleksy Ćwiakowski – polski działacz niepodległościowy, poseł II PR
Aleksy Zin – polski technolog drewna, menedżer przemysłu drzewnego
Aleksy Wdziękoński – polski dyplomata
Aleksy Husarzewski – polski dyplomata, komisarz królewski, starosta lipieński
Aleksy Krasicki – podstarości przemyski w latach 1569–1577
Aleksy Tralle – polski matematyk
Aleksy Piątkiewicz – polski specjalista w dziedzinie budowy i konstrukcji maszyn
Aleksy Konieczny – polski bobsleista
Aleksy Krasicki – poseł ziemski, dworzanin
Aleksy Deruga – polski historyk
Aleksy Szołomicki – polski siatkarz
Aleksy Goettel – polski prawnik
Aleksy Dembowski – pułkownik insurekcji kościuszkowskiej
Aleksy Poniatowski – major, ofiar zbrodni katyńskiej
Aleksy Nehring – podporucznik Legionów Polskich
Aleksy Sylvius – astronom polski, duchowny katolicki
Aleksy Cieciszowski – chorąży Rzeczypospolitej
Aleksy Drewnowicz – burmistrz Łodzi w XVIII w.
Aleksy Rejchel – polski chemik
Aleksy Dobosz – zbójnik karpacki
Aleksy Janiec – polski koszykarz
Aleksy Kuziemski – polski bokser
Aleksy Uchański – polski dziennikarz, specjalista w dziedzinie mediów elektronicznych i gier komputerowych
Aleksy Rżewski – prezydent Łodzi w II RP
Aleksy Schubert – polski informatyk, profesor
Aleksy Kazberuk – polski poeta
Aleksy Sieradzki – polski górnik, polityk
Aleksy Nowakowicz – polski malarz
Aleksy Andrzej Ożga – guwerner, nauczyciel
Aleksy Antoni Strażyński – malarz historyczny
Aleksy Awdiejew – polski aktor filmowy, piosenkarz, językoznawca pochodzenia rosyjskiego
Aleksy Franciszek Bachulski – historyk, bibliotekarz, archiwista
Aleksy Prusinowski – działacz społeczny, polski duchowny
Aleksy Siemieniuk – polski prawnik
Aleksy Siemanow – nauczyciel, krajoznawca
Aleksy Petrani – polski duchowny
Aleksy Klawek – biblista, polski duchowny
Aleksy Nowak – polski zootechnik
Aleksy Wakar – polski ekonomista pochodzenia rosyjskiego, profesor
Jakub Aleksy Hadziewicz – urzędnik, skarbnik
Cyprian Aleksy Rokossowski – szambelan królewski

Włosi

Alessio Ascalesi – włoski duchowny katolicki, kardynał
Alessio Boni – włoski aktor teatralny, telewizyjny i filmowy
Alessio Figalli – włoski matematyk
Alessio Cerci – włoski piłkarz
Alessio Tacchinardi – włoski piłkarz
Alessio Bolognemi – włoski skoczek narciarski
Alessio Deledda – włoski kierowca wyścigowy
Alessio Lorandi – włoski kierowca wyścigowy
Alessio Romagnoli – włoski piłkarz
Alessio Sakara – włoski zawodnik MMA

Francuzi

Alexis Soyer – francuski mistrz kuchni
Alexis Bœuf – francuski biatlonista (czterokrotny medalista mistrzostw świata)
Alexis Gougeard – francuski kolarz szosowy i torowy
Alexis Contin – francuski łyżwiarz szybki (trzykrotny medalista mistrzostw świata)
Alexis Pinturault – francuski narciarz alpejski
Alexis Vastine – francuski bokser
Alexis Raynund – francuski strzelec sportowy
Alexis Vujellermoz – francuski kolarz
Alexis de Tocqueville – francuski historyk i polityk
Alexis Piron – francuski autor epigramów i dramatów
Alexis Jeannerod – francuski biegacz narciarski
Alexis Ajinca – francuski koszykarz
Alexis Carrel – francuski chirurg i filozof (laureat nagrody Nobla)
Alexis Jordan – francuski botanik
Alexis Clair – francuski matematyk
Alexis Clairaut – francuski matematyk
Alexis Billiet – francuski kardynał prezbiter
Alexis Weissenberg – francuski pianista żydowskiego pochodzenia urodzony w Bułgarii
Alexis Zywiecki – francuski piłkarz
Alexis Charost – francuski duchowny

Pozostali

Alexis Sánchez – chilijski piłkarz
Aleksiej Tołstoj (1883–1945 ) – rosyjski pisarz, dramaturg i publicysta
Aleksiej Tołstoj (1817–1875) – pisarz i dramaturg rosyjski
Alexis Cruz – amerykański aktor
Alexis Denisof – amerykański aktor telewizyjny i filmowy
Alexis Korner – brytyjski muzyk bluesowy
Alexis Vega – meksykański piłkarz
Alexis Gonzalez – argentyński siatkarz
Alexis Arguello – nikaraguański bokser
Alexis Mac Allister – argentyński piłkarz
Alexis Copello – kubański lekkoatleta
Aleksy Thurzon (węg. Thurzó Elek)– węgierski szlachcic z rodziny Turzonów, pan Pszczyny
Aleksy Branas – bizantyński arystokrata i wojskowy
Aleksy Apokauk – bizantyjski polityk i wysoko postawiony wojskowy
Aleksi Żelazkow – bułgarski piłkarz
Aleksi Inauri – gruzin, radziecki polityk i dowódca wojskowy
Aleksi Hämäläinen – fiński hokeista
Aleksi Patama – fiński narciarz alpejski
Aleksi Kumpulainen – fiński snowboardzista
Aleksi Vanninen – fiński snowboardzista
Aleksi Litovaara – fiński snowboardzista
Aleksi Leppä – fiński strzelec, dwukrotny mistrz świata
Aleksi Modebadze – gruziński zapaśnik
Aleksis Kivi – fiński prozaik
Aleksis z Turioj – starożytny grecki dramatopisarz
Aleksis Tsipras – grecki polityk
Alexis Langer – niemiecki architekt
Alexis Saelemakers – belgijski piłkarz
Alexis Gambo – kostarykański piłkarz
Alejo Carpentier – kubański pisarz
Alejo Veliz – argentyński piłkarz
Alejo Sauras – hiszpański aktor
Alejo Julio Argentino Roca – argentyński generał i polityk, dwukrotny prezydent
Alejo Zavala Castro – meksykański duchowny, biskup
Alejo Vidal-Quadras Roca – hiszpański i kataloński polityk oraz fizyk
Aleix Espargaró – hiszpański motocyklista
Aleix Vidal – hiszpański piłkarz
Alexis Ruano – hiszpański piłkarz
Aleksei Müürisepp – premier Estonii
Aleksei Lotman – estoński polityk
Aleksei Jevgrafov – estoński polityk
Aleksei Budõlin – estoński judoka
Aleksy I – prawosławny patriarcha moskiewski i całej Rusi
Aleksy II – prawosławny patriarcha moskiewski i całej Rusi
Aleksiej Jermołow – rosyjski generał i dyplomata, generał-gubernator
Aleksiej Jelisiejew – radziecki kosmonauta
Aleksiej Sawrasow – rosyjski malarz
Aleksiej Wenecjanow – rosyjski malarz
Aleksiej Orłow – rosyjski wojskowy, dowódca floty
Aleksiej Brusiłow – rosyjski generał kawalerii
Aleksiej Nawalny – rosyjski opozycjonista
Aleksiej Rozumowski – rosyjski marszałek polny
Aleksiej Trubecki – ojciec chrzestny cara Piotra I
Aleš Razym – czeski biegacz narciarski
Aleš Vodselalek – czeski narciarz
Aleš Dryml – czeski żużlowiec
Aleš Hrdlicka – czeski antropolog fizyczny i lekarz patolog
Aleksejs Rumjancevs – łotewski kajakarz
Aleksejs Saramotins – łotewski kolarz szosowy, olimpijczyk
Ołeksij Ajdarow – biathlonista reprezentujący barwy Białorusi i Ukrainy (zdobywca czterech medali mistrzostw świata)
Ołeksij Arestowicz – ukraiński analityk polityczny i wojskowy
Ołeksij Reznikow – ukraiński polityk, minister obrony
Elek Bacsik – węgierski muzyk jazzowy
Elek Nyilas – węgierski piłkarz

Zakony

Serwici – katolickie zgromadzenie zakonne, jeden z siedmiu założycieli Alesky Falconieri
Aleksjanie – zgromadzenie braci Aleksjanów (Cellici), patron św. Aleksy Wyznawca

Miejsca kultu św. Aleksego

Archikolegirat w Tumie – Archikolegiata NMP i św. Aleksego w Tumie, najlepszy przykład architektury romańskiej w Polsce.
Bazylika świętych Bonifacego i Aleksego w Rzymie – świątynia to kościół rektoralny parafii św. Pryski oraz kościół tytularny, mającym również rangę bazyliki mniejszej.

Dzieła literackie

Il Sant’Alessio – opera w trzech aktach
Legenda o świętym Aleksym (wł. Ritmo di Sant’Alessio, Ritmo di Sant’Alessio lub Ritmo marchigiano su Sant’Alessio) – życiorys metryczny świętego Aleksego z Rzymu z końca XII wieku, skomponowany do publicznego wykonania przez anonimowego giullare. Jest to jeden z najwcześniejszych dzieł literatury włoskiej. Kult Aleksego szerzyli głównie benedyktyni, najpierw w Italii. W X wieku grecka vita została zaadaptowana do prozy łacińskiej. W XI wieku jego legenda, oparta na wersji łacińskiej, została wersetowana w języku starofrancuskim jako Vie de Saint Alexis. W XIII wieku Bonvesin de la Riva skomponował drugą wersję włoską De vita Beati Alexii, tym razem w dialekcie lombardzkim.

Legenda podzielona jest na dwadzieścia siedem zwrotek różnej długości. Każda zwrotka rozpoczyna się od czterech do trzynastu jednorymowych oktonarzy lub nowenariuszy i kończy się dwuwierszem dziesięcio- lub hendekasylabowym o innym rymie, bogatym lub homonimicznym. Rozbieżności i nieprawidłowości w prozodii można przypisać kopiście, ale także licznym latynizmom i galicyzmom. W obecnej postaci Legenda jest niekompletna i zatrzymuje się nagle po 257 wersach o powolnym tempie, tuż przed przybyciem sług Eufemiana do Edessy. Obejmuje narodziny Aleksego, jego małżeństwo, nawoływania do żony, ucieczkę do Laodycei i początki życia żebraczego.

Żywot błogosławienego Aleksego spowiednika – prozatorski żywot św. Aleksego wydany po polsku w 1529.

Zobacz też

Z tym tematem związana jest kategoria: Świątynie pod wezwaniem św. Aleksego.

Z tym tematem związana jest kategoria: Parafie pod wezwaniem św. Aleksego.

Oleksianka
Oleksy
Olekszyn
Sant’Alessio in Aspromonte
Sant’Alessio Siculo-Forza d'Agro
Sant’Alessio con Vialone
Sant’Alessio Siculo
Saint-Alexis, Quebec
Saint-Alexis-de-Matapédia, Quebec
Saint-Alexis-des-Monts, Quebec

Przypisy

↑ Bubak 1993 ↓, s. 34.
↑ Grzenia 2008 ↓, s. 44.
↑ Fros i Sowa 1982 ↓, s. 83.
1 2 3 4 5 6 Aleksy [online], deon.pl [dostęp 2024-02-11] .
1 2 3 4 Janowowa i in. 1991 ↓, s. 16.
↑ Otwarte Dane [online], dane.gov.pl [dostęp 2024-04-11] , Aleksy jako imię pierwsze.
1 2 3 4 Skorowidz imion, [w:] DonatD. Chruścicki DonatD., Skarbczyk imion, EwaE. Wieczorek, wyd. II, Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1986, s. 12. nlb, prawa kolumna, ISBN 83-217-2374-8, OCLC 833927072 , Książka liczy 128 stron, z których żadnej nie ponumerowano. Na stronie 1. umieszczono logotyp wydawnictwa, str. 3. to strona tytułowa, na stronie 4. wydrukowano numer ISBN, który powtórzono na 3. stronie okładki. Nakład 100 tysięcy egz. Na stronie 4. pozostawiono jako rok wydania 1983, zaś na stronie 128., obok informacji, że jest to drugie wydanie z diapozytywów wydania pierwszego, jako rok wydania wydrukowano 1986.
1 2 3 4 MikeM. Campbell MikeM., Name Days for the name Aleksy [online], Behind the Name [dostęp 2024-02-11] (ang.).
↑ Kazimierz Tymiński: Mały słownik POLSKO-ESPERANCKI. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1986, s. 429. ISBN 83-214-0326-3.

Bibliografia

Imiona w układzie alfabetycznym. W: Józef Bubak: Księga naszych imion. Wrocław – Warszawa – Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1993, s. 34. ISBN 83-04-03860-9.
Objaśnienia imion oraz sylwetki świętych. W: Henryk Fros, Franciszek Sowa: Twoje imię : Przewodnik onomastyczno-hagiograficzny. Wyd. 2. Kraków: Wydawnictwo Apostolstwa Modlitwy, 1982, s. 83–84, kol. lewa.
Słownik imion. W: Jan Grzenia: Słownik imion. Wyd. 3. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008, s. 44. ISBN 978-83-01-15644-2.
Słownik imion. W: Wanda Janowowa, Aldona Skarbek, Bronisława Zbijowska, Janina Zbiniowska: Słownik imion. Wyd. 2. Wrocław – Warszawa – Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1991, s. 16, kol. środkowa. ISBN 83-04-03123-X.

[CITEREFBubak199334-1] Bubak 1993 ↓, s. 34.

[CITEREFGrzenia200844-2] Grzenia 2008 ↓, s. 44.

[CITEREFFrosSowa198283-3] Fros i Sowa 1982 ↓, s. 83.

[deon-pl-4] 1 2 3 4 5 6 Aleksy [online], deon.pl [dostęp 2024-02-11] .

[CITEREFJanowowaSkarbekZbijowskaZbiniowska199116-5] 1 2 3 4 Janowowa i in. 1991 ↓, s. 16.

[6] Otwarte Dane [online], dane.gov.pl [dostęp 2024-04-11] , Aleksy jako imię pierwsze.

[Chruscicki-83-7] 1 2 3 4 Skorowidz imion, [w:] DonatD. Chruścicki DonatD., Skarbczyk imion, EwaE. Wieczorek, wyd. II, Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1986, s. 12. nlb, prawa kolumna, ISBN 83-217-2374-8, OCLC 833927072 , Książka liczy 128 stron, z których żadnej nie ponumerowano. Na stronie 1. umieszczono logotyp wydawnictwa, str. 3. to strona tytułowa, na stronie 4. wydrukowano numer ISBN, który powtórzono na 3. stronie okładki. Nakład 100 tysięcy egz. Na stronie 4. pozostawiono jako rok wydania 1983, zaś na stronie 128., obok informacji, że jest to drugie wydanie z diapozytywów wydania pierwszego, jako rok wydania wydrukowano 1986.

[Campbell-8] 1 2 3 4 MikeM. Campbell MikeM., Name Days for the name Aleksy [online], Behind the Name [dostęp 2024-02-11] (ang.).

[9] Kazimierz Tymiński: Mały słownik POLSKO-ESPERANCKI. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1986, s. 429. ISBN 83-214-0326-3.

birmańskie celtyckie chińskie germańskie greckie hinduskie japońskie laotańskie łacińskie perskie semickie arabskie biblijne imiona teoforyczne słowiańskie
Imiennicy	inne hasła Wikipedii zaczynające się od imienia Aleksy