Lipienek

Lipienek
Lipieniek
wieś
Ilustracja
Klasycystyczny dwór w Lipienku
Państwo

 Polska

Województwo

 kujawsko-pomorskie

Powiat

chełmiński

Gmina

Lisewo

Liczba ludności (III 2011)

338

Strefa numeracyjna

56

Kod pocztowy

86-230

Tablice rejestracyjne

CCH

SIMC

0846145

Położenie na mapie gminy Lisewo
Mapa konturowa gminy Lisewo, na dole znajduje się punkt z opisem „Lipienek”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry znajduje się punkt z opisem „Lipienek”
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa konturowa województwa kujawsko-pomorskiego, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Lipienek”
Położenie na mapie powiatu chełmińskiego
Mapa konturowa powiatu chełmińskiego, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Lipienek”
Ziemia53°16′00″N 18°39′28″E/53,266667 18,657778
Multimedia w Wikimedia Commons

Lipienek (nazwa historyczna: Lipieniek, niem. Leipe, także dawniej Lipno i Lippe) – wieś w Polsce, położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie chełmińskim, w gminie Lisewo.

Podział administracyjny

Pozostałości murów zamkowych

Do Lipienka w latach 1466–1772 należały miejscowości: Bocień, Drzonowo, Firlus, Gronowo, Kornatowo, Kotnowo, Krusin, Lisewo, Malankowo, Pniewite, Strucfoń i Szerokopas.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa toruńskiego.

Wedle urzędowego podziału terytorialnego kraju, w obrębie Lipienka wyróżnione są 2 części miejscowości: Pod Drzonowo i Pod Dubielno. Do końca 2010 wyróżnione były także 2 inne – Nad Jeziorem i Pod Strucfoń, jednak zostały one zniesione z dniem 1 stycznia 2011.

Demografia

Według Narodowego Spisu Powszechnego (marzec 2011) wieś liczyła 338 mieszkańców. Jest piątą co do wielkości miejscowością gminy.

Historia

 Osobny artykuł: Zamek w Lipienku.

We wsi znajdują się ruiny zamku krzyżackiego wpisane do rejestru zabytków NID (nr rej.: A/147/64 z 18.10.1934). Zamek był siedzibą komturów ziemi chełmińskiej a następnie wójtów lipieńskich, podległych bezpośrednio wielkiemu mistrzowi z Malborka. W 1291 na zamku w Lipienku wydano przywilej lokacyjny dla miasta Grudziądza. W 1330 król Władysław Łokietek próbował bezskutecznie zdobyć zamek przy wsparciu wojsk węgierskich i litewskich, w związku z czym 18 października 1330 zawarł tu rozejm z Krzyżakami.

Po II pokoju toruńskim z 1466 Lipienek znalazł się w Koronie i był siedzibą starosty, jako zarządcy dóbr królewskich. Od 1530 do 1649 starostami lipieńskimi (lipnowskimi) byli Kostkowie herbu Dąbrowa. Przed 1565 odbudowali oni zamek w Lipienku na swoją rezydencję. Ufundowali także szesnastoboczną, gotycko-renesansową wieżę w kościele w pobliskim Lisewie, gdzie niektórzy z nich są pochowani. Po Kostkach starostwo przejęli Czerscy i Smoguleccy, dzierżący na Lipienku emfiteuzę. W latach 1725–1748 starostami lipieńskimi byli Lubomirscy. Ostatnim starostą był Adam Grabowski, który dzierżawił Lipienek Franciszkowi Rybińskiemu. 16 września 1772, w obecności Rybińskiego, majątek przejęli komisarze pruscy. Sam Grabowski 11 dni później złożył królowi pruskiemu homagium.

Zamek lipieński został zniszczony w wyniku ciężkich walk podczas potopu szwedzkiego w 1659 i już nie odbudowany, choć pozostawał zamieszkany jeszcze w 1765.

Starostowie lipieńscy (starostowie niegrodowi w woj. chełmińskim):

W skład starostwa lipieńskiego wchodziły następujące wsie: Bocień, Drzonowo, Firlus, Gronowo, Kornatowo, Kotnowo, Krusin, Lipienek, Lisewo, Malankowo, Pniewite, Strucfoń, Szerokopas.

Po I rozbiorze Polski w 1772 majątek znalazł się w rękach pruskiego skarbu państwa a po 1918 przeszedł na własność odrodzonego państwa polskiego. W II poł. XIX w. wybudowano tu późnoklasycystyczny dwór a wokół niego powstał duży folwark.

W dwudziestoleciu międzywojennym Majątek Państwowy Lipienek był dzierżawiony przez inż. Stanisława Jana Haertlé'a. Haertlé prowadził w Lipienku pionierskie hodowle świń, owiec, drobiu i koni zimnokrwistych. Haertlé wraz ze współpracownikami pracował nad stworzeniem nowej rasy świń, która została nazwana wielka biała pomorska (obecnie wielka biała polska, zwana także ostrouchą). Osiągnięcie to zostało oficjalnie potwierdzone w 1936 przez Polskie To­warzystwo Zootechniczne i Minister­stwo Rolnictwa i Reform Rolnych. W Lipienku prowadzono księgi rodowodowe tej rasy. Haertlé prowadził także owczarnię zarodową merynosów z najdłuższymi udokumentowanymi rodowodami tych zwierząt w Polsce oraz stadninę koni półkrwi i typu pogrubionego, używanego do pracy na roli. W Lipienku hodowano również kury ras Rhode Island i Sussex.

W latach 1939 - 1942 dotychczasową nazwą wsi było Lippinken Dom., lecz po przeprowadzonej zamianie nazw miejscowości w Okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie, w latach 1942 - 1945 nazywała się Burgleipe. Nazwa folwarku także uległa zmianie z Klein-Linde na Kleinlinde.

Przypisy

  1. 1 2 GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 663 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  3. 1 2 Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 27 maja 2025, identyfikator PRNG: 68572.
  4. ↑ Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu [online], www.slownik.ihpan.edu.pl [dostęp 2021-05-27].
  5. ↑ Wiesław Nowosad, Konopaccy herbu Odwaga - dzieje pomorskiej rodziny senatorskiej w XV-XVIII wieku : studium genealogiczno-majątkowe, Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2014, s. 62, ISBN 978-83-7181-857-8.
  6. ↑ SIMC: Pod Drzonowo – 1028354, Pod Dubielno – 1028360.
  7. ↑ Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 grudnia 2010 r. w sprawie ustalenia, zmiany i zniesienia urzędowych nazw niektórych miejscowości oraz ustalenia nazw obiektów fizjograficznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 257, poz. 1741 (ISAP))
  8. ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo kujawsko-pomorskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 czerwca 2026, s. 29 [dostęp 2016-05-22].
  9. ↑ Paweł Czaplewski, Senatorowie świeccy, podskarbiowie i starostowie Prus Królewskich : 1454-1772, Toruń: TNT, 1921, ss. 123-126.
  10. ↑ P. Czaplewski podaje błędną datę śmierci 1692.
  11. ↑ Elektroniczna Baza Bibliografii Estreichera
  12. ↑ Antoni Benedykt ks. Lubomirski z Lubomierza h. Drużyna [online], Sejm-Wielki.pl [dostęp 2021-05-27].
  13. ↑ P. Czaplewski podaje prawdopodobnie błędnie jego imię Ignacy.
  14. ↑ Adam Mateusz Goetzendorf-Grabowski z Grabowa h. Zbiświcz [online], Sejm-Wielki.pl [dostęp 2021-05-28].
  15. ↑ Co wiemy [online], www.szerokopas.gminachelmza.pl [dostęp 2021-05-27].
  16. ↑ Lipienki-inż.St.Haertle, „Dzień Pomorza”, 22 lipca 1937, s. 15.
  17. ↑ Germanizacja nazw miejscowości w Okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie. Wybór źródeł, wstęp i oprac. M. Kubicki, Gdańsk-Warszawa 2022, s. 100.