Arpeggione

Arpeggione

wiolonczela gitarowa, gitara miłosna

Klasyfikacja naukowa	321.322-71 Chordofon złożony
Klasyfikacja praktyczna	instrument smyczkowy
Podobne instrumenty	wiolonczela, viola alta, viola di pomposa, viola bastarda, viola da gamba, viola d’amore
Multimedia w Wikimedia Commons

Arpeggione, wiolonczela gitarowa, gitara miłosna, gitaro-wiolonczela – dawny instrument muzyczny z grupy smyczkowych. Podobny do wiolonczeli, ale z gładko profilowaną talią w gruszkowatym pudle rezonansowym. Miał szeroką szyjkę wyposażoną w 24 metalowe progi, oraz 6 strun. Strojony był jak gitara: E, A, d, g, h, e₁. Podczas gry trzymany był między kolanami, jak viola da gamba. Najbardziej znanym utworem skomponowanym dla arpeggione jest Sonata a-moll „Arpeggione”(inne języki) Franza Schuberta, od której instrument przyjął swoją nazwę.

Wg większości źródeł, arpeggione skonstruował w Wiedniu, w 1823 austriacki lutnik Johann Georg Staufer(inne języki). Leksykon Grove Dictionary of Music and Musicians podaje również, że w tym samym roku, taki sam instrument zaprezentował węgierski lutnik Péter Teufelsdorfer(inne języki), a Stauferowi mógł pomagać inny wiedeński lutnik – Johann Ertl. Cała trójka mogła inspirować się pracami konstruktora instrumentów z Bratysławy (wówczas noszącej nazwę Pressburg i pozostającej w granicach monarchii austro-węgierskiej) – Johanna Georga Leeba, który 20 lat wcześniej eksperymentował z gitarami smyczkowymi.

Instrument spotkał się początkowo z entuzjastycznymi reakcjami, ale wkrótce, z powodu ograniczonych możliwości wykonawczych, oraz zbyt ostrego, twardego brzmienia wyszedł z użycia. Do tego czasu wirtuozerię wykonawczą opanowali na nim m.in. Heinrich August Birnbach(inne języki) oraz Vincenz Schuster(inne języki). Ten drugi był również autorem wydanej przez Antona Diabellego książki do nauki gry na arpeggione.

Do współczesności przetrwało kilka instrumentów Staufera, Leeba, Antona Mitteisa, Tomasza Pasamońskiego (polskiego lutnika z Krakowa), oraz kilka nieznanego autorstwa.

Przypisy

Bibliografia

• Encyklopedia muzyki. Andrzej Chodkowski (red.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-13410-0.
• Michael Kennedy: The Oxford dictionary of music. Oksford: Oxford University Press, 2013. ISBN 978-0-19-957854-2.
• Oliver Lovesey. The Victorian Guitar, Exoticism, and Extinction Discourse from Radcliffe to Wilde. „Music and Letters”. 101 (3), s. 489–511, 2020. Oksford: Oxford University Press. ISSN 1477-4631. 
• John Rutledge. Towards a History of the Viol in the 19th Century. „Early Music”. 12 (3), s. 328–336, 1984. Oksford: Oxford University Press. ISSN 0306-1078. JSTOR: 3137769. 

Linki zewnętrzne

• Franz Schubert: Sonata for arpeggione & fortepiano - 1. Allegro moderato w serwisie YouTube – „Allegro moderato” z Sonaty a-moll „Arpeggione” Franza Schuberta wykonane na arpeggione i fortepianie