Astryld czarnolicy

Astryld czarnolicy
Brunhilda erythronotos
(Vieillot, 1817)
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ptaki

Podgromada

Neornithes

Infragromada

ptaki neognatyczne

Rząd

wróblowe

Podrząd

śpiewające

Rodzina

astryldowate

Podrodzina

astryldy

Rodzaj

Brunhilda
Reichenbach, 1862

Gatunek

astryld czarnolicy

Synonimy

Rodzaju:

  • Bruhilda Roberts, 1940

Gatunku:

  • Estrilda erythronota (Vieillot, 1817)
  • Estrilda erythronotos (Vieillot, 1817)
  • Fringilla erythronotos Vieillot, 1817
  • Brunhilda charmosyna (Reichenow, 1881)
  • Estrilda charmosyna (Reichenow, 1881)
  • Habropyga charmosyna Reichenow, 1881
Podgatunki

2 lub 4 podgatunki – zobacz opis w tekście

Kategoria zagrożenia (CKGZ)

Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Astryld czarnolicy (Brunhilda erythronotos) – gatunek małego ptaka z rodziny astryldowatych (Estrildidae). Występuje we wschodniej i południowej Afryce. Nie jest zagrożony.

Systematyka

Takson ten jako pierwszy formalnie opisał Louis Jean Pierre Vieillot w 1817 roku pod nazwą Fringilla erythronotos. Jako miejsce typowe autor błędnie wskazał “l’Indie“ (Indie); w 1930 William Lutley Sclater poprawił je na Kurrichane w zachodnim Transwalu (RPA). Astryld czarnolicy umieszczany jest obecnie w monotypowym rodzaju Brunhilda, wydzielonym w 2020 roku z rodzaju Estrilda.

Podgatunki i zasięg występowania

Zwykle wyróżnia się dwa podgatunki B. erythronotos:

Proponowany podgatunek B. e. soligena (Clancey, 1964) (opisany z Otjomassu Sandfield w środkowej Namibii) jest obecnie uznawany za synonim podgatunku nominatywnego.

Niektórzy systematycy (np. autorzy Kompletnej listy ptaków świata) łączą B. erythronotos w jeden gatunek z astryldem różanym (B. charmosyna); w takim ujęciu systematycznym B. erythronotos obejmuje dodatkowo dwa podgatunki:

Etymologia

Morfologia

Całkowita długość ciała wynosi około 13 cm. Brak dymorfizmu płciowego w ubarwieniu i wymiarach. Dziób ma długość ok. 8,89 mm, ogon 5,8 cm, skok 1,4 cm, natomiast skrzydło 5,46 cm. Dziób biały do połowy, dalej czarny, w strefie przejściowej szarawy; stożkowaty. Boki głowy, od obszaru brwi po obszar paska przyżuchwowego czarne. Pozostała część głowy oraz pierś, pokrywy skrzydłowe dalsze od lotek, kark i grzbiet pokryte bardzo drobnymi szaro-czarnymi prążkami. Na pokrywach skrzydłowych I rzędu i pokrywach skrzydłowych dużych II rzędu są to czarne prążki na białym tle, lepiej już widoczne. Lotki szarawe bez prążków. Brzuch, boki ciała i pokrywy nadogonowe czerwone, jednak pióra u nasady szare. Pokrywy podogonowe oraz okolice kloaki czarne. Nogi szare. Sterówki czarne.

Biotop

Zasiedla suche sawanny i zakrzewienia; osiadły. Nie jest znany zakres wysokości, na jakich występuje.

Pożywienie

Stwierdzono następujące rodzaje pożywienia: ziarna traw Cenchrus ciliaris, Eragrostis, Panicum maximum, Panicum gilvum, Setaria verticillata, Sporobolus, Tricholaena monachne oraz Uroschloa mosambicensis, owoce Pollichia campestrio, kwiaty Ziziphus mucronata oraz nektar z Aloe greatheadii. Prócz tego żywi się termitami, chrząszczami oraz gąsienicami.

Lęgi

Monogamiczny i terytorialny, nie buduje gniazd zbiorowo. Para ptaków zwykle zostaje ze sobą 3 do 15 miesięcy. Gniazdo budują oba ptaki z pary. Umieszczone jest na wysokich częściach kolczastych roślin (np. Acacia tortilis) między gęsto rosnącymi gałązkami. Składa się ono z trawy, tunel wejściowy mieści się w jego dolnej części; na górze ptaki budują podobną do gniazda w kształcie kubeczka strukturę, przypuszczalnie dla zmylenia drapieżnika. Wnętrze wyściełane jest miękkimi źdźbłami trawy. W niewoli jaja składane w liczbie 2–6 wysiadywane są około 12 dni przez oba ptaki z pary. Pisklęta posiadają we wnętrzu dzioba następujący wzór: we wnętrzu górnej szczęki z przodu znajduje się czarna kropka, głębiej, dalej od pierwszej kropki znajdują się dwie większe, zaś jeszcze głębiej, bliżej niż druga para leżą dwie mniejsze czarne kropki. W środkowym odcinku języka po jego bokach znajdują się dwie półkoliste czarne plamy. Podobny wzór cechuje pisklęta wdówki szafirowej (Vidua hypocherina), które niekiedy są pasożytami lęgowymi astryldów czarnolicych. Młode opuszczają gniazdo około 22 dni od wyklucia.

Status zagrożenia

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje astryldy czarnolicego i różanego jako osobne gatunki. Oba zalicza do kategorii najmniejszej troski (LC – Least Concern). Liczebność populacji nie została oszacowana, ale ptaki te opisywane są jako pospolite lub lokalnie pospolite. Ze względu na brak dowodów na spadki liczebności bądź istotne zagrożenia, BirdLife International ocenia trend liczebności populacji obu tych taksonów jako stabilny.

Uwagi

  1. ↑ Niepoprawna późniejsza pisownia Brunhilda Reichenbach, 1862.

Przypisy

  1. ↑ H.G.L. Reichenbach: Die Singvögel als Fortsetzung der vollständigsten Naturgescliielite und zugleich als Central-Atlas für zoologische Gärten und für Thierfreunde. Dresden und Leipzig: Expedition der vollständigsten Naturgeschichte und durch alle Buchhandlungen des In- und Auslandes zu erhalten, 1862, s. 11. (niem.).
  2. ↑ A. Roberts: The Birds of South Africa. London: H. F. & G. Witherby Limited, 1940, s. 359. (ang.).
  3. 1 2 R. Bowdler Sharpe. Estrilda erythronota. „Catalogue of the Birds in the British Museum”. 13, s. 397–398, 1890. Londyn: Order of Trustees.
  4. 1 2 3 4 5 Payne, R. & Kirwan, G.M.: Black-faced Waxbill (Estrilda erythronotos). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2020. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-05-10)].
  5. ↑ H. Schalow, Nachrichten und Neuigkeiten. Allgemeine Deutsche Ornithologische Gesellschaft, „Ornithologisches Centralblatt”, 6, 1881, s. 78 (niem.).
  6. 1 2 3 Brunhilda erythronotos, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
  7. 1 2 3 4 Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Estrildidae Bonaparte, 1850 – astryldowate – Waxbills (wersja: 2026-10-03). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-10-15].
  8. ↑ L.J.P. Vieillot, Nouveau Dictionnaire d'Histoire Naturelle Appliquée aux Arts..., t. 12, 1817, s. 182 (fr.).
  9. 1 2 D. Lepage: Black-cheeked Waxbill Brunhilda erythronotos. [w:] Avibase [on-line]. [dostęp 2022-02-17]. (ang.).
  10. 1 2 3 4 F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-10-15] (ang.).
  11. ↑ AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025b, 2026, DOI: 10.2173/avilist.v2025b (ang.).
  12. ↑ P.A. Clancey, Miscellaneous Taxonomic Notes on African Birds XXI, „Durban Museum Novitates”, 7 (5), 1964, s. 139–140 (ang.).
  13. ↑ Black-faced Waxbill (Estrilda erythronotos). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-10)]. (ang.).
  14. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Brunhilda [dostęp 2026-10-15].
  15. ↑ The Key to Scientific Names ↓, erythronotos [dostęp 2026-10-15].
  16. ↑ The Key to Scientific Names ↓, delamerei [dostęp 2026-10-15].
  17. ↑ Ian Sinclair: Southern African Birds: A Photographic Guide. Struik, 2006, s. 284. ISBN 978-1-77007-244-2.
  18. ↑ Species factsheet: Black-faced Waxbill Brunhilda erythronotos [online], BirdLife International, 2024 [dostęp 2026-10-15] (ang.).
  19. 1 2 3 P.A.R. Hockey, W.R.J. Dean & P.G. Ryan: Roberts birds of southern Africa. The Trustees of the John Voelcker Bird Book Fund, 2005. ISBN 978-0-620-34053-3.
  20. ↑ Herbert Friedmann. Parasitic Weaverbirds. „Bulletin – United States National Museum”. 223, s. 27, 1960.
  21. ↑ BirdLife International, Brunhilda charmosyna, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2024, wersja 2026-1 [dostęp 2026-10-15] (ang.).

Bibliografia

Linki zewnętrzne