Azotan srebra

Azotan srebra
Ilustracja
Próbka krystalicznego AgNO3
Ogólne informacje
Charakterystyka fizyczna
bezbarwne, przezroczyste kryształy lub biały, krystaliczny proszek lub białe laski o krystalicznym przełomie; ciemnieje pod wpływem światła
Wzór Hilla

AgNO3

Masa molowa

169,88 g/mol

Identyfikacja
Numer CAS

7761-88-8

PubChem

24470

DrugBank

DB11080

Podobne związki
Inne aniony

AgCl

Inne kationy

Cu(NO3)2

Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Więcej identyfikatorów i właściwości może znajdować się w Wikidanych
Multimedia w Wikimedia Commons

Azotan srebra (łac. argenti nitras; lapis od łac. lapis infernalis – kamień piekielny) – nieorganiczny związek chemiczny, sól kwasu azotowego i srebra. Związek ten został odkryty przez Alberta Wielkiego.

Otrzymywanie

Powstaje łatwo w reakcji kwasu azotowego o dowolnym stężeniu z metalicznym srebrem, z wydzieleniem tlenków azotu:

(1)   3Ag + 4HNO3 → 3AgNO3 + NO↑ + 2H2O

lub:

(2)   4Ag + 6HNO3 → 4AgNO3 + NO↑ + NO2↑ + 3H2O

W praktyce reakcja przebiega równolegle wg obu równań.

Wydajne roztwarzanie srebra w kwasie azotowym wymaga jego stężenia > 3 M w temperaturze 20 °C lub > 1 M przy 100 °C. Reakcja przebiega najszybciej przy stężeniu kwasu 8–10 M.

W warunkach przemysłowych reakcję prowadzi się na gorąco, stosując kwas średnio stężony (32%). NO2 powstający w reakcji (2) można wykorzystywać do odtwarzania kwasu azotowego (dawniej tlenki azotu rozkładano termicznie do azotu i tlenu, co jest jednak nieopłacalne):

3NO2 + H2O → 2HNO3 + NO

Przy całkowitym odzysku proces opisuje równanie (1). Tlenek azotu NO utlenia się na powietrzu do dwutlenku NO2. Utlenianie przeprowadza się także przepuszczając tlen przez reaktor:

4Ag + 4HNO3 + O2 → 4AgNO3 + 2H2O

Właściwości

Azotan srebra jest bezbarwnym, krystalicznym ciałem stałym o gęstości 4,35 g/cm³. Jest bardzo dobrze rozpuszczalny w wodzie, co jest wyjątkiem wśród soli srebra(I), których rozpuszczalność rzadko przekracza 11 g na 100 g H2O. Rozpuszczalność AgNO3 bardzo szybko wzrasta z temperaturą: dla 0 °C wynosi 120 na 100 g H2O, dla 20 °C – 215 g, dla 80 °C – 669 g, a dla 100 °C – 1024 g. Odczyn roztworu jest lekko kwasowy. Azotan srebra topi się w temperaturze 212 °C. Po podgrzaniu powyżej 440 °C rozkłada się z wydzieleniem srebra, dwutlenku azotu i tlenu:

2AgNO3 → 2Ag + 2NO2↑ + O2↑
Ręka po kontakcie z azotanem srebra

Azotan srebra ma właściwości utleniające. Działa żrąco na skórę, pozostawiając trudne do usunięcia czarne plamy z rozdrobnionego metalicznego srebra (co było przyczyną nadania mu nazwy „kamień piekielny”).

Zastosowania

Służy do otrzymywania innych związków srebra. Jest używany w chemii analitycznej np. do wykrywania aldehydów (próba Tollensa). Używa się go także do srebrzenia luster, do otrzymywania halogenków srebra (przede wszystkim bromku srebra) używanych jako substancje światłoczułe w technice fotograficznej, do produkcji materiałów wybuchowych (np. acetylenek srebra).

Ze względu na właściwości bakteriobójcze i przyżegające, od początku XX w. azotan srebra jest stosowany w medycynie jako środek antyseptyczny np. podczas zabiegu Credégo, lapisowania zębów, a także do kauteryzacji. Jest składnikiem maści stosowanej w trudno gojących się ranach (Unguentum Argentii nitratis compositum tzw. maść Mikulicza). Preparaty farmaceutyczne azotanu srebra mogą zawierać znaczne ilości azotanu potasu jako substancji pomocniczej, np. pałeczki „Lapis” (Argentum nitricum cum Kalio nitrico in bacillis) zawierające 33,33% azotanu srebra i 66,67% azotanu potasu, z kolei sprzedawany w Polsce (m.in. przez DOZ, CEFARM) sztyft Lapis Diabelski Kamyk zawiera 97 cz. azotanu srebra i 3 cz. azotanu potasu.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 Farmakopea Polska VI, Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne, Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2002, s. 1176, ISBN 83-88157-18-3.
  2. 1 2 3 4 Silver nitrate, [w:] GESTIS-Stoffdatenbank [online], Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung, ZVG: 3720 [dostęp 2012-09-03] (niem. • ang.).
  3. ↑ Azotan srebra [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: 204390 [dostęp 2011-12-26].
  4. ↑ Silver nitrate [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: 204390 [dostęp 2011-12-26] (ang.). (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)
  5. 1 2 3 P. Patnaik: Handbook of Inorganic Chemicals. McGraw-Hill, 2002, s. 836, 842. ISBN 0-07-049439-8.
  6. ↑ Dale L. Perry: Handbook of Inorganic Compounds. Wyd. 2. Boca Raton: CRC, 2011, s. 364. ISBN 978-1-4398-1461-1.
  7. 1 2 C. Chambers, A. K. Holliday: Modern Inorganic Chemistry. Butterworths, 1975, s. 836.
  8. ↑ Adam Bielański: Chemia ogólna i nieorganiczna. Warszawa: PWN, 1981, s. 642. ISBN 83-01-02626-X.
  9. ↑ Adam Bielański: Podstawy chemii nieorganicznej. Wyd. 5. Warszawa: PWN, 2002, s. 973. ISBN 83-01-13654-5.
  10. ↑ Włodzimierz Trzebiatowski: Chemia nieorganiczna. Wyd. VIII. Warszawa: PWN, 1978, s. 465–466.
  11. 1 2 3 4 5 6 H. Renner, Silver, Silver Compounds, and Silver Alloys, [w:] Ullmann’s Encyclopedia of Industrial Chemistry, Weinheim: Wiley‐VCH, 2005, s. 7–8, 29–31, DOI: 10.1002/14356007.a24_107 (ang.).
  12. ↑ Srebra azotan. Lapis infernalis, Pharma Cosmetic [zarchiwizowane 2013-05-03].
  13. ↑ Potasu azotan [online], Pharma Cosmetic [zarchiwizowane z adresu 2007-10-28].
  14. ↑ O. Anselmino, Ernst Gilg, Argentum nitricum cum Kalio nitrico, [w:] Kommentar zum Deutschen Arzneibuch 6. Ausgabe 1926, Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg, 1928, s. 277–278, DOI: 10.1007/978-3-642-90745-6_82, ISBN 978-3-642-88890-8 (niem.).
  15. ↑ Argentum nitr.c.Kalio im bacillis pałeczka – ulotka (dawkowanie, zastosowanie, interakcje) [online], ktomalek.pl [dostęp 2023-05-11].
  16. ↑ Lapis Diabelski Kamyk, sztyft, 1 szt. [online], doz.pl [dostęp 2023-06-14] (pol.).
  17. ↑ Lapis – Diabelski Kamyk do usuwania brodawek kurzajek sztyft – gojenie uszkodzeń skóry [online], www.cefarm24.pl [dostęp 2023-06-14].

Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.