Cestrum diurnum

*Cestrum diurnum*
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	psiankowce
Rodzina	psiankowate
Rodzaj	Cestrum
Gatunek	Cestrum diurnum
	Nazwa systematyczna
	Cestrum diurnum L.; Sp. Pl. 1: 191 (1753)
	Kategoria zagrożenia (IUCN)
	; najmniejszej troski
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Cestrum diurnum L. – gatunek krzewów z rodzaju Cestrum w rodzinie psiankowatych, pochodzący z Karaibów: Kuby, Haiti, Jamajki i Portoryko. Naturalizowany w południowo-wschodnich Stanach Zjednoczonych, na Hawajach i w Azji tropikalnej. Uprawiany w tropikach na całym świecie.

Morfologia

Pokrój: Krzew lub drzewo o stożkowatej koronie i wzniesionym pniu, osiągające wysokość od 2 do 6 metrów. Kora szara, gładka. Gałęzie smukłe, zielonkawo-szare.

Liście: Blaszki jajowate lub eliptyczne, o wymiarach 4,5–7,5×1,5–4,5 cm, o wierzchołku i nasadzie zaokrąglonej lub ostrej, lekko niesymetryczne, zwężające się, błoniaste lub skórzaste, lśniące i jasnozielone, lekko niebieskawe, gładkie. Ogonki liściowe cylindryczne, zwężające się, o długości od 5 do 10 mm.

Kwiaty: Pachwinowo i wierzchołkowo wyrastają na zielonych lub brązowawych pędach kwiatostanowych, osiągających długość 9 cm, wierzchotkowate, groniaste lub baldachowate kwiatostany. Przylistki drobne (3×1,5 mm), omszone. Kwiaty obupłciowe, 6-krotne, o długości 1,2–1,7 cm, są otwarte i emitują zapach przez całą dobę. Kielich jasnozielony, zrosłodziałkowy, dzbankowaty, o wymiarach 2,5–3,5×1,5–2 mm, rurka kielicha o długości 2–3 mm, omszona. Korona kwiatu lejkowata, odwrotnie stożkowata, biała, o długości 1,1–1,6 cm, gardziel korony, o szerokości 3–3,5 mm, rozdziela się na 5–7 zaokrąglonych, odwiniętych płatków o długości 1,5 mm. Pręciki o długości 8–11 mm, o nitkach zrośniętych na niemal całej długości, owłosionych u nasady na długości 2,5–3 mm. Główki pręcików sercowate, o długości 0,5–0,8 mm. Zalążnia podłużna, długości 1 mm. Szyjka słupka biała, długości 8,5–10 mm, owłosione na długości 2 mm poniżej znamienia. Znamię ciemnozielone, główkowate.

Owoce: Purpurowo-czarne, niemal kuliste jagody o wymiarach 11–12×8 mm, zawierające 13–14 ciemnobrązowych nasion o długości 2,5–3,5 mm.

Biologia i ekologia

Rozwój: Rośliny z tego gatunku kwitną od 3 do 5 razy na rok, w nieregularnych odstępach czasu. Owoce są słodkie, lekko cierpkie. Nasiona są roznoszone przez ptaki. Przeważnie kiełkują po 7–30 dniach od wysiania. Początkowy wzrost rośliny jest stosunkowo szybki, a długość życia relatywnie krótka (od 5 do 20 lat).

Siedlisko: Cestrum diurnum zasiedla pobocza dróg, miedze i pastwiska. W literaturze brak jest wzmianek o siedliskach tego gatunku w naturalnym zasięgu występowania. Przyjmuje się, że z uwagi na niską tolerancję zacienienia Cestrum diurnum jest gatunkiem krótkowiecznym, oportunistycznym, którego cykl życiowy kończy się przed wkroczeniem lasu na zajęty przez niego teren. Roślina ta zasiedla tereny o średniorocznych opadach od 800 do 3000 mm, jednak najbardziej agresywnie kolonizuje tereny o opadach na poziomie od 1400 do 2400 mm. Toleruje wszystkie gleby, z wyjątkiem podmokłych, ale najczęściej występuje na glebach wapiennych.

Interakcje międzygatunkowe: Owoce tej rośliny stanowią składnik diety zagrożonego gołębia z gatunku Columba inornata. Trujące liście tej rośliny są okazjonalnie spożywane przez pasące się bydło.

Cechy fitochemiczne: Liście Cestrum diurnum zawierają kwas palmitynowy, kwas stearynowy i kwas oleinowy, a także furostanolowe saponiny sterydowe. W liściach występują również silnie toksyczne glikozydy 1α,25-dihydroksywitaminy D (1,25-dihydroksycholekalcyferol), które po spożyciu powodują toksyczność witaminy D, prowadzącą do kalcynozy.

Genetyka: Liczba chromosomów 2n = 16.

Systematyka i zmienność

Typ nomenklatoryczny: Lektotyp HERB. LINN. 258.4, wskazany w 1989 roku przez R. A. Howarda.

Podział gatunku

Cestrum diurnum var. fasciatiflorum Dunal
Cestrum diurnum var. portoricense O.E. Schulz
Cestrum diurnum var. venenatum (Mill.) O.E. Schulz
Cestrum diurnum var. odontospermum (Jacq.) O.E. Schulz
Cestrum diurnum var. marcianum Proctor
Cestrum diurnum var. fastigiatum (Jacq.) Stehlé
Cestrum diurnum var. tinctorium (Jacq.) Maza

Nazewnictwo

Toponimia nazwy naukowej: Nazwa naukowa rodzaju pochodzi bądź od greckiego słowa κέστρυμ (kestrum – narzędzie grawera), odnosząc się do kształtu główek pręcików, bądź od nazwy kestron użytej przez Dioskurydesa do opisu rośliny o podobnym wyglądzie. Nazwa gatunkowa diurnum w języku łacińskim oznacza dzienny.

Nazwy zwyczajowe: Gatunek nie posiada nazwy zwyczajowej w języku polskim. W języku angielskim znany jest pod nazwą day-jasmine, rzadziej wild jasmine, inkbush lub Chinese inkberry. W języku hiszpańskim roślinę tę określa się jako dama de día, rufiana, galán de día lub saúco tintóreo.

Synonimy

Cestrum album Ferrero ex Dun.
Cestrum diurnum var. fasciatiflorum Dunal
Cestrum diurnum var. fastigiatum (Jacq.) Stehlé
Cestrum diurnum var. marcianum Proctor
Cestrum diurnum var. odontospermum (Jacq.) O.E.Schulz
Cestrum diurnum var. portoricense O.E.Schulz
Cestrum diurnum var. tinctorium (Jacq.) M.Gómez
Cestrum diurnum var. venenatum (Mill.) O.E.Schulz
Cestrum elongatum Steud.
Cestrum fastigiatum Jacq.
Cestrum fastigiatum Jan
Cestrum laurifolium Fawc.
Cestrum nocturnum Griseb.
Cestrum odontospermum Jacq.
Cestrum pallidum Lam.
Cestrum tinctorium Jacq.
Cestrum tinctorium Griseb.
Cestrum venenatum Mill.
Cestrum vespertinum Lunan

Homonimy taksonomiczne

Cestrum diurnum Griseb., Flora 144 (1864)
Cestrum diurnum West St., Croix 276 (1793)
Cestrum diurnum Dunal, Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis 13(1): 667 (1852)
Cestrum diurnum Sessé & Moc., Flora Mexicana. 50 (1894)
Cestrum diurnum Kunth, Nova Genera et Species Plantarum (quarto ed.) 3: 61 (1818)

Zastosowanie

Rośliny lecznicze: Ekstrakt z liści tej rośliny wykazuje silne działanie bakteriobójcze przeciwko pałeczce ropy błękitnej i gronkowcowi złocistemu.

Rośliny ozdobne: Rośliny z gatunku Cestrum diurnum są uprawiane na całym świecie, na obszarze klimatu tropikalnego, przede wszystkim z uwagi na atrakcyjne kwiatostany.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2011-01-22] (ang.).
↑ Cestrum diurnum, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
1 2 GRIN Taxonomy for Plants. United States Department of Agriculture. [dostęp 2011-01-22].
1 2 3 4 C.E. Benitez de Rojas i W.G. D;Arcy. The genera Cestrum and Sessea (Solanaceae: Cestreae) in Venezuela. „Annals of the Missouri Botanical Garden”. 85, s. 291–294, 1998.
1 2 3 4 5 6 7 US Forest Service: Cestrum diurnum L.. United States Department of Agriculture. [dostęp 2011-01-22].
↑ Mostafa A. Fouad et al. Cesdiurins I–III, steroidal saponins from Cestrum diurnum L. „Journal of Natural Medicines”. 62 (2). s. 168–173. DOI: 10.1007/s11418-007-0211-2.
1 2 3 Tropicos: Cestrum diurnum. Missouri Botanical Garden. [dostęp 2011-01-22].
↑ Flora of Australia: Cestrum. [dostęp 2011-01-22].
↑ I. Bhattacharjee, A. Ghosh i G. Chandra. Antimicrobial activity of the essential oil of Cestrum diurnum (L.) (Solanales: Solanaceae). „African Journal of Biotechnology”. 4 (4), s. 371–374, 2005. ISSN 1684-5315.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2011-01-22] (ang.).

[iucn-3] Cestrum diurnum, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).

[grin-4] 1 2 GRIN Taxonomy for Plants. United States Department of Agriculture. [dostęp 2011-01-22].

[morf-5] 1 2 3 4 C.E. Benitez de Rojas i W.G. D;Arcy. The genera Cestrum and Sessea (Solanaceae: Cestreae) in Venezuela. „Annals of the Missouri Botanical Garden”. 85, s. 291–294, 1998.

[fao-6] 1 2 3 4 5 6 7 US Forest Service: Cestrum diurnum L.. United States Department of Agriculture. [dostęp 2011-01-22].

[7] Mostafa A. Fouad et al. Cesdiurins I–III, steroidal saponins from Cestrum diurnum L. „Journal of Natural Medicines”. 62 (2). s. 168–173. DOI: 10.1007/s11418-007-0211-2.

[tropicos-8] 1 2 3 Tropicos: Cestrum diurnum. Missouri Botanical Garden. [dostęp 2011-01-22].

[FoA-9] Flora of Australia: Cestrum. [dostęp 2011-01-22].

[10] I. Bhattacharjee, A. Ghosh i G. Chandra. Antimicrobial activity of the essential oil of Cestrum diurnum (L.) (Solanales: Solanaceae). „African Journal of Biotechnology”. 4 (4), s. 371–374, 2005. ISSN 1684-5315.