Chancelloriida

Chancelloriida
	Chancelloriida
	Walcott, 1920
	Okres istnienia: 539–491 mln lat temu PreꞒ Ꞓ O S D C P T J K Pg N Q
	; Chancelloria sp.
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Rząd	Chancelloriida
	Multimedia w Wikimedia Commons

Chancelloriida – grupa (rząd) wymarłych zwierząt, znanych wyłącznie z kambru, o nieustalonym położeniu systematycznym (problematyków), pierwotnie błędnie opisanych jako gąbki. Nazwa pochodzi od typowego rodzaju Chancelloria.

Charakterystyka

Chancelloriidy to osiadłe zwierzęta morskie o workowatym ciele, wykazującym symetrię radialną. Ciało jest pokryte giętkim integumentem, a czasami również drobnymi (rzędu 0,1 mm) płytkami lub kolcami.

Oprócz tego na ciele znajdują się liczne skleryty (celoskleryty, od łac. coelus – pusty w środku), które najczęściej są złożonymi elementami, składającymi się z kilku połączonych igieł, z których każda ma odrębne światło i odrębne otwory. Skleryty te są zbudowane z węglanu wapnia (aragonitu). W szczytowej części ciała skleryty przekształcone są w kolce ułożone w kępkę i otaczające centralnie położony pojedynczy otwór.

Lofoforu, organów wewnętrznych ani układu nerwowego nie ma.

Wielkość ciała zróżnicowana, na przykład kompletne okazy Archiasterella coriacea mają wymiary 57 mm (długość) x 15 mm (szerokość) oraz 29 x 12 mm. Z kolei kompletne osobniki Allonnia tintinopsis mają wymiary 200 x 55 oraz 88 x 32 mm.

Interpretacja pokrewieństw grupy

Chancelloriidae zostały pierwotnie opisane przez Charlesa Doolitle'a Walcotta na podstawie materiałów z łupków Burgess jako rodzina gąbek. Jednak w drugiej połowie XX wieku stwierdzono, że sposób powstawania sklerytów chancelloriidów jest zupełnie inny niż igieł gąbek.

Stefan Bengtson(inne języki) i Vladimir Missarzhevsky(inne języki), opierając się na podobieństwach w budowie wewnętrznej i ornamentacji sklerytów, zaproponowali połączenie niektórych grup kambryjskich organizmów w gromadę Coeloscleritophora(inne języki). Tu miałyby należeć między innymi chanceloriidy i halkieriidy. Różnice między chancelloriidami, które były osiadłymi filtratorami, a halkieriidami, wolnożyjącymi pierwotnymi przedstawicielami Lophotrochozoa są jednak bardzo znaczne.

Świetnie zachowane skamieniałości z wczesnokambryjskiego stanowiska Chengjiang(inne języki) umożliwiły przeprowadzenie analizy mikrostruktury integumentu. Znalezione struktury zinterpretowano jako miejscowe zmiany kształtu powierzchni ciała w wyniku bodźców zewnętrznych, co wskaywałoby na istnienie komórek nabłonkowo-mięśniowych. Na tej podstawie można by więc zaliczyć Chanceloriida do pierwotnych Epitheliozoa, czyli grupy, obejmującej wszystkie dzisiejsze zwierzęta oprócz gąbek (innymi słowy: Placozoa, parzydełkowce, żebropławy i Bilateria). Chanceloriidy byłyby więc wymarłym typem pierwotnych zwierząt, o stopniu organizacji pośrednim między Placozoa a Eumetazoa (przydełkowce, żebropławy i zwierzęta dwubocznie symetryczne).

Zróżnicowanie i rozprzestrzenienie

Systematyka i ewolucja

Grupa obejmuje jedną rodzinę Chancelloriidae Walcott, 1920 z siedmioma rodzajami. Rodzaje wyróżnia się na podstawie budowy sklerytów (liczby i ułożenia tworzących je igieł).

Pierwotnym ewolucyjnie rodzajem wydaje się Cambrothyra, której skleryty są elipsoidalne, o małych promieniach i zmiennych kształtach (silna plastyczność fenotypowa, wynikająca ze słabej kontroli fizjologicznej procesu biomineralizacji(inne języki)). Późniejsze rodzaje mają skleryty o kształtach bardziej wyspecjalizowanych i mniej zmiennych, co jest interpretowane jako wynikające z lepszej kontroli nad procesem biomineralizacji.

Rozprzestrzenienie geograficzne i stratygraficzne

Najstarsze chancelloriidy znane są z wczesnego fortunu (pierwszy wiek kambru, nieco mniej niż 539 Ma), a najmłodsze z dziangszanu (przedostatni wiek kambru, ok. 491 Ma). Grupa ta była szeroko rozpowszechniona, jej przedstawicieli znaleziono między innymi na terenie Gondwany, Laurencji, północnych Chin, Awalonii i Baltiki. Często znajduje się jedynie izolowane skleryty przedstawicieli tej grupy.

Uwagi

↑ W języku polskim odpowiednikiem naukowej nazwy łacińskiej Epitheliozoa są tkankowce, ale tej polskiej nazwy używa się również jako odpowiednika Eumetazoa (grupy nie obejmującej Placozoa, zatem węższej niż Epitheliozoa, po polsku często tkankowce właściwe). Jednak według innych schematów filogenetycznych Epitheliozoa i Eumetazoa to synonimy.

Przypisy

↑ KlausK. Sdzuy KlausK., Unter- und mittelkambrische Porifera (Chancelloriida und Hexactinellida), „Paläontologische Zeitschrift”, 43 (3-4), 1969, s. 115–147, DOI: 10.1007/BF02987647, ISSN 0031-0220 [dostęp 2026-07-29] (niem.).
1 2 3 4 StefanS. Bengtson StefanS., DesmondD. Collins DesmondD., Chancelloriids of the Cambrian Burgess Shale, t. 18.1.6A, Palaeontologia Electronica, 22 lutego 2015, s. 1–67, DOI: 10.26879/498 [dostęp 2026-07-29] (ang.).
1 2 3 4 5 6 HaoH. Yun HaoH. i inni, An extinct clade of the basal Epitheliozoa: phylogenetic position and implication of the enigmatic Cambrian chancelloriids, „Communications Biology”, 8 (1), 2025, DOI: 10.1038/s42003-025-08655-y, ISSN 2399-3642, PMID: 40797096, PMCID: PMC12344151 [dostęp 2026-07-29] (ang.).
↑ C.D.C.D. Walcott C.D.C.D., Cambrian geology and paleontology IV:6—Middle Cambrian Spongiae, „Smithsonian Miscellaneous Collections”, 97, 1920, s. 261–364 .
1 2 S.S. Bengtson S.S., V.V.V.V. Missarzhevsky V.V.V.V., Coeloscleritophora - a major group of enigmatic Cambrian metazoans, [w:] M.E.M.E. Taylor (red.), Short papers for the Second International Symposium on the Cambrian System, „U.S. Geological Survey Open-File Report”, 81-743, 1981, s. 19-21 .
1 2 HaoH. Yun HaoH., XingliangX. Zhang XingliangX., Palaeobiogeography and biostratigraphy of the Cambrian chancelloriids, „Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology”, 700, 2026, s. 114080, DOI: 10.1016/j.palaeo.2026.114080 [dostęp 2026-07-29] (ang.).
↑ RyszardR. Wrona RyszardR., Cambrian microfossils from glacial erratics of King George Island, Antarctica, „Acta Palaeontologica Polonica”, 49 (1), 2004, s. 13–56 .

[u1-6] W języku polskim odpowiednikiem naukowej nazwy łacińskiej Epitheliozoa są tkankowce, ale tej polskiej nazwy używa się również jako odpowiednika Eumetazoa (grupy nie obejmującej Placozoa, zatem węższej niż Epitheliozoa, po polsku często tkankowce właściwe). Jednak według innych schematów filogenetycznych Epitheliozoa i Eumetazoa to synonimy.

[1] KlausK. Sdzuy KlausK., Unter- und mittelkambrische Porifera (Chancelloriida und Hexactinellida), „Paläontologische Zeitschrift”, 43 (3-4), 1969, s. 115–147, DOI: 10.1007/BF02987647, ISSN 0031-0220 [dostęp 2026-07-29] (niem.).

[:2-2] 1 2 3 4 StefanS. Bengtson StefanS., DesmondD. Collins DesmondD., Chancelloriids of the Cambrian Burgess Shale, t. 18.1.6A, Palaeontologia Electronica, 22 lutego 2015, s. 1–67, DOI: 10.26879/498 [dostęp 2026-07-29] (ang.).

[:1-3] 1 2 3 4 5 6 HaoH. Yun HaoH. i inni, An extinct clade of the basal Epitheliozoa: phylogenetic position and implication of the enigmatic Cambrian chancelloriids, „Communications Biology”, 8 (1), 2025, DOI: 10.1038/s42003-025-08655-y, ISSN 2399-3642, PMID: 40797096, PMCID: PMC12344151 [dostęp 2026-07-29] (ang.).

[4] C.D.C.D. Walcott C.D.C.D., Cambrian geology and paleontology IV:6—Middle Cambrian Spongiae, „Smithsonian Miscellaneous Collections”, 97, 1920, s. 261–364 .

[:3-5] 1 2 S.S. Bengtson S.S., V.V.V.V. Missarzhevsky V.V.V.V., Coeloscleritophora - a major group of enigmatic Cambrian metazoans, [w:] M.E.M.E. Taylor (red.), Short papers for the Second International Symposium on the Cambrian System, „U.S. Geological Survey Open-File Report”, 81-743, 1981, s. 19-21 .

[:0-7] 1 2 HaoH. Yun HaoH., XingliangX. Zhang XingliangX., Palaeobiogeography and biostratigraphy of the Cambrian chancelloriids, „Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology”, 700, 2026, s. 114080, DOI: 10.1016/j.palaeo.2026.114080 [dostęp 2026-07-29] (ang.).

[8] RyszardR. Wrona RyszardR., Cambrian microfossils from glacial erratics of King George Island, Antarctica, „Acta Palaeontologica Polonica”, 49 (1), 2004, s. 13–56 .