Chelonarium

Chelonarium
Fabricius, 1801
Okres istnienia: eocen–dziś
56/0
56/0
Ilustracja
Chelonarium ornatum
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

stawonogi

Gromada

owady

Rząd

chrząszcze

Podrząd

chrząszcze wielożerne

Infrarząd

sprężykokształtne

Rodzina

Chelonariidae

Rodzaj

Chelonarium

Typ nomenklatoryczny

Chelonarium atrum Fabricius, 1801

Synonimy
  • Chelonites Billberg, 1820
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons
Chelonarium haemorrhoum

Chelonarium – rodzaj chrząszczy z rodziny Chelonariidae. Obejmuje około 230 opisanych gatunków. Zamieszkują obie Ameryki, orientalną Azję i północno-wschodnią Australię. W zapisie kopalnym takson znany od eocenu.

Morfologia

Chrząszcze o ciele długości do 10 mm, w zarysie owalnym, z wierzchu i od spodu wypukłym. Budowa jest bardzo zwarta, a głowa i odnóża mogą być chowane w różnych wgłębieniach na spodzie ciała.

Głowa jest od góry niewidoczna, mocno pochylona, o bocznie osadzonych, dużych, wyłupiastych oczach, niewyraźnym nadustku oraz panewkach czułkowych skrytych pod listewką czoła. Czułki buduje 11 członów, z których pierwszy jest krótki, drugi i trzeci dłuższe i nieco spłaszczone, czwarty zdrobniały, a pozostałe paciorkowate do piłkowanych. Aparat gębowy ma uwstecznione: wargę górną, żuwaczki, szczęki i wargę dolną. Głaszczki szczękowe zbudowane są z czterech, a wargowe z trzech członów, w przypadku obu człon wierzchołkowy ma formę toporowatą.

Przedplecze ma w zarysie przedni i boczne brzegi obrzeżone jedną, mocno wyniesioną i ostrą listewką, która na przedzie biegnie blisko właściwej przedniej krawędzi przedplecza. Pogięcia przedplecza mają wgłębienia do chowania przednich odnóży, a przód przedpiersia rozległe wykrojenie do chowania głowy. Tarczka jest mała i trójkątna. Pokrywy są całobrzegie, ściśle przylegające do odwłoka, na szczycie zaokrąglone. Przednie golenie są spłaszczone, zawsze szersze od trzonków czułków, zaopatrzone w kolce wzdłuż wewnętrznej krawędzi oraz w odsiebną kępkę włosków. Stopy mają uzębione pazurki.

Na spodzie odwłoka widocznych jest pięć wentrytów, będących sternitami od trzeciego do siódmego; pierwszy i drugi wentryt nie są ze sobą zrośnięte. Genitalia samca mają edeagus o osobno połączonych z fallobazą paramerach i krótkim, grubym prąciu z parą rozpórek na przedniej krawędzi.

Ekologia i występowanie

Larwy są detrytusożerne; spotyka się je w wilgotnej i suchej ściółce, u podstawy pni, w dziuplach, pod korą drzew, wśród korzeni storczykowatych, w mrowiskach i chodnikach termitów. Owady dorosłe obok wspomnianych siedlisk znajdowane są też na liściach i bywa, że przylatują do sztucznych źródeł światła.

Rodzaj szeroko rozprzestrzeniony, najliczniej, bo przez ponad 200 gatunków, reprezentowany w krainie neotropikalnej. Pojedynczy gatunek, Ch. lecontei, znany jest z południowej części nearktycznej – z południa Stanów Zjednoczonych. Również pojedynczy gatunek wykazano z północnego Queenslandu w Australii. Poza tym rodzaj ten występuje w krainie orientalnej.

Taksonomia i ewolucja

Takson ten wprowadzony został w 1801 roku przez Johana Christiana Fabriciusa. W 1845 roku został przez Charlesa É. Blancharda umieszczony w monotypowej grupie Chelonarites w obrębie goleńczykowatych. W systemie Ludwiga Imhoffa z 1856 roku pojawiła się ona jako sekcja Chelonarii w rodzinie otrupkowatych. W systemie Hermanna J. Kolbego z 1908 roku zyskała zaś rangę osobnej rodziny.

Zapis kopalny rodzaju sięga eocenu. Składają się na niego skamieniałości z Florissant w Kolorado, inkluzje w bursztynie bałtyckim oraz bursztynie dominikańskim.

Dane morfologiczne wskazują, że, przynajmniej wśród rodzajów współczesnych, Chelonarium zajmuje pozycję siostrzaną dla Pseudochelonarium, tworząc z nim klad siostrzany dla rodzaju Brounia.

Do rodzaju należy około 230 opisanych gatunków:

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Rolf G. Beutel, Richard A.B. Leschen: 18.10. Chelonariidae Blanchard, 1845. W: Rolf G. Beutel, Richard A.B. Leschen: Arhtropoda: Insecta. Coleoptera, Beetles, Volume 1: Morphology and Systematics (Archostemata, Adephaga, Myxophaga, Polyphaga partim). 2nd edition. Berlin, Boston: Walter de Gruyter, 2016, s. 543–546, seria: Handbook of Zoology/Handbuch der Zoologie.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Michael A. Ivie, 50. Chelonariidae Blanchard, 1845, [w:] Ross H. Arnett jr. i inni red., American Beetles, Volume II: Polyphaga: Scarabaeoidea through Curculionoidea, CRC Press, Taylor & Francis Group, 2002, s. 139-141, ISBN 978-0849309540.
  3. 1 2 3 4 Alexander G. Kirejtshuk, Dany Azar. Current knowledge of Coleoptera (Insecta) from the Lower Cretaceous Lebanese amber and taxonomical notes for some Mesozoic groups. „Terrestrial Arthropod Reviews”. 6, s. 103-134, 2013. DOI: 10.1163/18749836-06021061.
  4. 1 2 3 George Poinar Jr., Jiří Háva. The first representative of the beetle family Chelonariidae in Dominican amber. „Paleodiversity”. 14 (1), s. 1-4, 2021. Stuttgart State Museum of Natural History.
  5. ↑ Andrew A. Calder: Family Chelonariidae. [w:] Australian Biological Resources Study. Australian Faunal Directory [on-line]. Australian Government. Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water, 1999. [dostęp 2026-01-08].
  6. ↑ J.C. Fabricius: Systema eleutheratorum secundum ordines, genera, species: adiectis synonimis, locis, observationibus, descriptionibus. Tomus I. Kiliae: Impensis bibliopoli academici novi, 1801.
  7. ↑ Charles É. Blanchard: Histoire naturelle des insectes leurs moeurs, leurs métamorphoses et leur classification ou traité élémentaire d’entomologie. Tome second. Paris: 1845, s. 70. [dostęp 2026-01-06].
  8. ↑ L. Imhoff: Versuch einer Einführung in das Studium der Koleoptern. Basel: 1856, s. 139-140.
  9. ↑ H.J. Kolbe. Mein System der Coleopteren. „Zeitschrift für Wissenschaftliche Insektenbiologie”. 4 (7), s. 248, 1908.
  10. 1 2 3 Vitalii I. Alekseev, Jerit Mitchell, Ryan C. McKellar, Mauricio Barbi, Hans C. E. Larsson, Andris Bukejs. The first described turtle beetles from Eocene Baltic amber, with notes on fossil Chelonariidae (Coleoptera: Byrrhoidea). „Fossil Record”. 24 (1), s. 19-32, 2021. DOI: 10.5194/fr-24-19-2021.
  11. ↑ Chelonarium Fabricius, 1801. [w:] Interim Register of Marine and Nonmarine Genera [on-line]. [dostęp 2026-01-09].