Chomutov

Dolina Bezručova (Bezručovo údolí)

Na północno-zachodnim skraju miasta rozpoczyna się Bezručovo údolí(inne języki) – zalesiona dolina rzeki Chomutovki o długości około 13 km, zaliczana do najdłuższych i najgłębszych dolin Rudaw. W 2002 roku ustanowiono na jej obszarze park przyrodniczy. Część doliny objęto również ochroną jako pomnik przyrody.

Jezioro Kamencové (Kamencové jezero)

Kamencové jezero to zbiornik wodny położony na północno-wschodnim skraju Chomutova, na wysokości 337 m n.p.m. Powstał na początku XIX wieku w wyniku zalania wyrobisk dawnej kopalni ałunu, w której wydobycie prowadzono od XVI wieku. Do zatopienia kopalni doszło około 1809 roku, prawdopodobnie w następstwie zawalenia się sztolni odwadniającej.

Jezioro znajduje się na wysokości około 337 m n.p.m. i zajmuje powierzchnię blisko 0,16 km². Ma około 676 m długości i 240 m szerokości, a jego maksymalna głębokość wynosi 4 m.

Kamencové jezero jest uznawane za wyjątkowy zbiornik ze względu na skład chemiczny wody, zawierającej związki ałunu.

Powstanie i rozwój

Dokładna data powstania stałego osadnictwa na terenie dzisiejszego Chomutova nie jest znana. Rozwojowi osady sprzyjało jej położenie na skrzyżowaniu ważnych szlaków handlowych prowadzących z Saksonii i Pragi, a także z okolic Kadania i Mostu. Położenie u podnóża Rudaw sprawiało, że miejsce to było dogodnym punktem odpoczynku dla kupców przekraczających góry. W okresie wczesnego osadnictwa na lewym brzegu rzeki Chomutovki(inne języki), nazywanej wówczas Dzikim Potokiem lub Úzką, powstała niewielka osada słowiańska, która stopniowo zyskiwała na znaczeniu.

Pierwsza zachowana wzmianka o Chomutovie pochodzi z 1252 roku, kiedy Bedřich z Chomutova, syn Načerata, przekazał osadę wraz z przynależnymi do niej dobrami zakonowi krzyżackiemu. Dokument donacyjny stanowi najstarsze świadectwo istnienia miejscowości, której nazwa została w nim zapisana w czeskiej formie. W zamian za przekazanie majątku Bedřich zastrzegł sobie prawo pierwokupu oraz możliwość okazjonalnego pobytu w osadzie wraz z dwoma lub trzema sługami.

Około 1252 Krzyżacy rozpoczęli budowę swojej komandorii, czyli ośrodka administracyjnego zakonu, oraz rozbudowę Kostel svaté Kateřiny (Chomutov)(inne języki), który istniał już wcześniej. Świątynia znajdowała się w miejscu dawnego dworu rycerskiego, wzniesionego prawdopodobnie przez Bedřicha lub jego ojca. W 1261 roku król czeski Przemysł Ottokar II potwierdził nadanie Chomutova zakonowi oraz jego prawa do okolicznych wsi. W dokumencie miejscowość określono jako villa forensis, czyli osadę targową. Krzyżacy uzyskali również prawo do sprawowania własnego sądownictwa, w tym sądownictwa karnego. Komandoria była ufortyfikowana, a samo miasteczko prawdopodobnie posiadało już wówczas podstawowe umocnienia.

Pod rządami zakonu Chomutov stopniowo rozwijał się gospodarczo i administracyjnie. Komandoria stała się jednym z najzamożniejszych ośrodków krzyżackich w Czechach, a w okresie największego rozkwitu posiadała dwa zamki i 29 wsi. Za panowania Jana Luksemburskiego, w 1335 roku, Chomutov był już określany jako miasto. Król przyznał jego mieszkańcom przywilej zwalniający osoby przybywające na miejscowy targ z opłat drogowych na trasie między Přísečnicami(inne języki) a Lounami. Rozwój handlu oraz korzystne przywileje przyczyniały się do wzrostu znaczenia miejscowej społeczności.

W drugiej połowie XIV wieku umacniała się samorządność miejska. W 1330 roku odnotowano pierwszego sędziego, natomiast w 1376 roku mieszkańcy uzyskali prawa wójtowskie. W latach 1376–1396 miasto otrzymało kolejne przywileje, w tym prawo do posługiwania się własną pieczęcią oraz posiadania ratusza. W 1396 roku na miejskiej pieczęci przedstawiono mur z bramą i dwiema wieżami, co świadczy o istnieniu obwarowań. W tym samym okresie drewniane umocnienia zastępowano masywnymi, podwójnymi murami, a miasto otoczono wałami i szeroką fosą. Umocnienia obejmowały również cztery bramy miejskie. W 1399 roku Chomutov uzyskał od króla Wacława IV prawo mili targowej, wzmacniające pozycję lokalnego handlu.

Pod koniec XIV wieku zakon krzyżacki zaczął zmagać się z problemami finansowymi, które osłabiły również jego pozycję w Chomutovie. W 1408 roku pożar zniszczył wczesnogotycką komandorię. Kolejnym przełomem była klęska Krzyżaków w bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku, po której król Wacław IV przejął zarząd nad ich majątkiem. W 1411 roku zakon utracił faktyczną kontrolę nad Chomutovem, choć jego prawa własności pozostawały przedmiotem sporów prawnych. W następnych latach miasto przechodziło w ręce różnych możnowładców. W 1421 roku zostało zdobyte i zniszczone przez wojska husyckie dowodzone przez Jana Žižkę. W połowie XV wieku Chomutov znalazł się w rękach kolejnych rodów szlacheckich, a w 1465 roku jego właścicielem został Beneš z Veitmile(inne języki), który doprowadził do zniesienia praw zakonu krzyżackiego do miasta.

Historia najnowsza

W 1938 roku Chomutov liczył ponad 30 000 mieszkańców. Około 95% ludności stanowili Niemcy etniczni. Nieliczna społeczność żydowska (444 osoby w 1930 roku, czyli 1,3% ogółu ludności) znajdowała się pod coraz większą presją, a 23 września 1938 roku władze miasta, coraz silniej sympatyzujące z nazizmem, ogłosiły Chomutov „wolnym od Żydów” (Judenrein). Tydzień później Chomutov wraz z okolicznymi powiatami został przyłączony do nazistowskich Niemiec na mocy układu monachijskiego z 1938 roku i włączony do Okręgu Rzeszy Kraj Sudetów.

W latach 60. i 80. XX wieku miasto przeszło rozległą przebudowę, która w niewielkim stopniu objęła jego historyczne c

entrum, będące od 1992 roku miejską strefą zabytkową. Plan budowy osiedli mieszkaniowych między Chomutovem a Jirkovem powstał w latach 60. XX wieku. Opierał się na założeniu, że w 1975 roku aglomerację Chomutov–Jirkov będzie zamieszkiwać 95 000 osób. Decyzję o budowie osiedli Březenecká i Kamenná podjęto w 1966 roku, natomiast w latach 1970–1971 zdecydowano o budowie osiedli Zahradní i Písečná, mimo że realizację tych dwóch ostatnich planowano dopiero po 1980 roku

Oprócz budynków mieszkalnych liczących do szesnastu kondygnacji osiedla miały obejmować również nowy szpital, gimnazjum, basen, dom spokojnej starości, garaże podziemne oraz inne obiekty infrastruktury społecznej. Z ambitnych planów ostatecznie zrealizowano jedynie kino z biblioteką (zburzone w październiku i listopadzie 2012 roku), boisko piłkarskie z kortami tenisowymi oraz centrum handlowe.

Osiedla Březenecká, Kamenná, Zahradní i Písečná łączą Chomutov z Jirkovem, tworzą aglomerację miejską, która w 2024 liczyła około 64 000 mieszkańców.

Osiedla Březenecká i Kamenná zbudowano w latach 1970–1985. Ich dominantami architektonicznymi miały być tzw. domy eksperymentalne(inne języki), z mieszkaniami dwupoziomowymi, wzniesione ponad poziomem terenu na słupach. Projekt autorstwa architekta Rudolfa Bergra(inne języki) inspirowany był koncepcją Le Corbusiera oraz jego budynkiem mieszkalnym Unité d’habitation w Marsylii. Znaczne opóźnienia, spowodowane nietypową technologią i organizacją prac budowlanych, sprawiły, że z planowanych sześciu budynków wzniesiono jedynie trzy. Na osiedlu Březenecká częściowo zrekompensowano to budową trzech trzynastokondygnacyjnych budynków o trójczłonowej konstrukcji przy ulicy Holešickiej oraz wytyczeniem ulicy Hutnickiej w miejscu, w którym pierwotnie planowano budowę domu spokojnej starości.

Wbrew pierwotnym planom, zakładającym rozpoczęcie budowy po 1980 roku, prace przy osiedlach Zahradní i Písečná rozpoczęto jeszcze przed 1975 rokiem. Przyczyniły się do tego stosunkowo łatwe możliwości podłączenia do istniejących sieci infrastruktury technicznej, ciepłociąg z Komořan(inne języki), budowany czteropasmowy odcinek drogi I/13, a także możliwość korzystania z infrastruktury społecznej w Jirkovie. Z tego względu budowę rozpoczęto w sąsiedztwie Jirkova, a nowe osiedla objęły również niewielkie osady Keprtovo Pole i Kamenný Lom.

Po 1990 roku większość budynków z wielkiej płyty na osiedlach przeszła remonty. W ramach projektu Sídliště – místo pro život („Osiedle – miejsce do życia”) wybudowano kilka placów zabaw, a chodniki są stopniowo remontowane i rozbudowywane, podobnie jak parkingi.

Do 2002 roku Chomutov był siedzibą urzędu powiatowego(inne języki). Od 1 lipca 2006 roku ma status miasta statutowego, na którego czele stoi primátor.