Cisowate

Cisowate
	; Cis pospolity
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	nagonasienne
Klasa	iglaste
Rząd	cyprysowce
Rodzina	cisowate
	Nazwa systematyczna
	Taxaceae Gray; Nat. Arr. Brit. Pl. 2: 222, 226 (1822)
	Typ nomenklatoryczny
	Taxus L.
Synonimy
	Cephalotaxaceae Neger; Amentotaxaceae Kudô & Yamam.; Austrotaxaceae Nakai; Torreyaceae Nakai;
	Cephalotaxaceae Neger; Amentotaxaceae Kudô & Yamam.; Austrotaxaceae Nakai; Torreyaceae Nakai;
	Multimedia w Wikimedia Commons

Cisowate (Taxaceae Gray) – rodzina drzew i krzewów iglastych z rzędu cyprysowców. Obejmuje 6 rodzajów z 28 gatunkami występującymi w Eurazji, Afryce północnej, Ameryce Północnej i Środkowej oraz na Nowej Kaledonii. W Polsce jedynym rodzimym przedstawicielem rodziny jest cis pospolity (Taxus baccata). W przeszłości wyodrębniano rodzinę głowocisowatych (Cephalotaxaceae), jednak okazała się ona zagnieżdżona w obrębie cisowatych. Charakterystyczna dla przedstawicieli rodziny jest mięsista osnówka otaczająca pojedyncze nasiono (dwa u głowocisa). Rośliny z tej rodziny mają zastosowanie do produkcji drewna, są sadzone jako rośliny ozdobne, należą tu także rośliny lecznicze. Nasiona torrei orzechowej są jadalne.

Morfologia

Pokrój: Zimozielone drzewa i krzewy.
Liście: Pojedyncze, ułożone skrętolegle, choć nierzadko rozłożone na boku pozornie dwurzędowo. Często nieco zbiegające u nasady. Zwykle ciemnozielone, na wierzchołku zaostrzone (np. torreja) lub tępe (np. cis).
Organy generatywne: Należą tu rośliny jednopienne i dwupienne. Strobile męskie są drobne, wyrastają pojedynczo lub w niewielkich skupieniach. Mikrosporofile liściokształtne, na każdym znajduje się od 2 do 16 mikrosporangiów. Powstający w nich pyłek pozbawiony jest worków powietrznych. Strobile żeńskie są silnie zredukowane, zawierają tylko 1 (u głowocisa 2) zalążki.
Nasiona: Pojedyncze (u głowocisa 2) otoczone częściowo lub w całości mięsistą osnówką, często żywo zabarwioną.

Systematyka

Rodzina stanowi klad siostrzany wobec cyprysowatych (Cupressaceae) w obrębie rzędu cyprysowców (Cupressales). W przeszłości wyodrębniano rodzinę głowocisowatych (Cephalotaxaceae), jednak okazała się ona zagnieżdżona w obrębie cisowatych. W celu uzyskania taksonów monofiletycznych można co prawda wyróżnić trzy rodziny (Cephalotaxaceae, Amentotaxaceae, Taxaceae), jednak we współczesnych publikacjach systematycznych raczej łączy się je w szerszą, monofiletyczną rodzinę cisowatych (Taxaceae sensu lato).

Pozycja systematyczna i relacje filogenetyczne rodziny

nagonasienne

sagowcowe

miłorzębowe

sosnowce Pinales

gniotowce Gnetales

araukariowce Araukariales

cyprysowce

sośnicowate Sciadopityaceae

	cyprysowate Cupressaceae

	cisowate Taxaceae

Wykaz rodzajów

Austrotaxus Compton
Pseudotaxus W.C.Cheng
Taxus L. – cis
Cephalotaxus Siebold & Zucc. ex Endl. – głowocis
Amentotaxus Pilger
Torreya Arnott – torreja, czwórczak

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 8 M.J.M.M.J.M. Christenhusz M.J.M.M.J.M. i inni, A new classification and linear sequence of extant gymnosperms, „Phytotaxa”, 19 (1), 2011, s. 55–70, DOI: 10.11646/phytotaxa.19.1.3 (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 Michael G. Simpson: Plant Systematics. Amsterdam, Boston, Heidelberg, London: Elsevier, Academic Press, 2010, s. 129-141. ISBN 978-0123743800.
1 2 Ross Bayton, Simon Maughan: Plant families. A Guide for Gardeners and Botanists. Chicago: The University of Chicago Press, 2017, s. 64-65. ISBN 978-0-226-52308-8.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).

[christenhusz2011-2] 1 2 3 4 5 6 7 8 M.J.M.M.J.M. Christenhusz M.J.M.M.J.M. i inni, A new classification and linear sequence of extant gymnosperms, „Phytotaxa”, 19 (1), 2011, s. 55–70, DOI: 10.11646/phytotaxa.19.1.3 (ang.).

[simpson-3] 1 2 3 4 5 6 7 Michael G. Simpson: Plant Systematics. Amsterdam, Boston, Heidelberg, London: Elsevier, Academic Press, 2010, s. 129-141. ISBN 978-0123743800.

[bayton-4] 1 2 Ross Bayton, Simon Maughan: Plant families. A Guide for Gardeners and Botanists. Chicago: The University of Chicago Press, 2017, s. 64-65. ISBN 978-0-226-52308-8.