Color Graphics Adapter

CGA (ang. Color Graphics Adapter; także Color/Graphics Monitor Adapter) – jeden ze standardów kart graficznych dla komputerów z rodziny IBM PC, wprowadzony obok MDA wraz z pierwszym komputerem rodziny IBM PC w 1981 roku.

Oryginalna karta IBM CGA została zbudowana na kontrolerze Motorola 6845 i zawiera 16 kB pamięci obrazu (display buffer) mapowanej w przestrzeni adresowej od B8000 (16 kB, bez parzystości). Adapter obsługuje dwa podstawowe tryby pracy: alfanumeryczny (A/N) oraz graficzny all points addressable (APA).

Karta udostępnia wyjście bezpośrednie (direct drive) w standardzie TTL (złącze 9-pin D-Sub: sygnały R, G, B, bit intensywności oraz synchronizacje pozioma i pionowa) oraz wyjście kompozytowe (gniazdo typu phono/RCA; sygnał wideo o amplitudzie ok. 1,5 Vpp). Przewidziano także złącze dla zewnętrznego modulatora RF (do podłączenia telewizora) oraz interfejs pióra świetlnego.

W trybie alfanumerycznym karta pracuje w rozdzielczościach 40×25 (dla telewizorów i monitorów o niższej rozdzielczości) oraz 80×25 (dla monitorów o wyższej rozdzielczości); znaki są definiowane w polu 8×8 punktów i przechowywane w generatorze znaków w pamięci ROM (8 kB), a wybór jednego z fontów realizowany jest sprzętowo zworką (jumper). W trybie barwnym dostępnych jest 16 kolorów pierwszego planu i 8 kolorów tła na znak oraz miganie na poziomie pojedynczego znaku. Każda pozycja znaku na ekranie zajmuje dwa bajty (kod znaku i bajt atrybutu), co umożliwia przechowywanie do 8 stron ekranu w trybie 40×25 oraz do 4 stron w trybie 80×25 w pamięci adaptera.

Źródła polskojęzyczne z lat 80. i 90. opisywały CGA jako jeden z podstawowych standardów kart graficznych w komputerach zgodnych z IBM-PC.

Tryby graficzne

Pac-Man w rozdzielczości 160 × 100 z 16 kolorami

Może pracować w dwóch podstawowych trybach:

W trybie A/N znaki są pobierane z generatora znaków w ROM i mają pole 8×8 punktów; w trybie graficznym (APA) obraz jest pobierany bezpośrednio z pamięci obrazu mapowanej w przestrzeni adresowej od B8000. Rejestry trybów i wyboru koloru są dostępne m.in. pod adresami portów 3D8 (mode control), 3D9 (color select) oraz 3DA (status), a programowanie kontrolera 6845 odbywa się przez porty 3D4 (indeks) i 3D5 (dane).

Karty CGA zostały zastąpione kartami EGA (IBM EGA: 2 sierpnia 1984), przy czym aplikacje korzystające z interfejsu BIOS były co do zasady zgodne z EGA.

Palety kolorów

Wszystkie 16 kolorów możliwe
do wyświetlenia w trybie znakowym
0 – czarny
#000000		 8 – (ciemny) szary
#555555
1 – niebieski
#0000AA		 9 – jasny niebieski
#5555FF
2 – zielony
#00AA00		 10 – jasny zielony
#55FF55
3 – niebiesko-zielony
#00AAAA		 11 – jasny niebiesko-zielony
#55FFFF
4 – czerwony
#AA0000		 12 – jasny czerwony
#FF5555
5 – fioletowy
#AA00AA		 13 – różowy
#FF55FF
6 – brąz (pomarańcz)
#AA5500		 14 – żółty
#FFFF55
7 – biały (jasny szary)
#AAAAAA		 15 – jasny biały
#FFFFFF
4-kolorowa paleta trybu graficznego #1
podstawowy 5 – fioletowy
3 – niebiesko-zielony 7 – biały (jasny szary)
4 kolorowa paleta trybu graficznego #2
podstawowy 4 – czerwony
2 – zielony 6 – brąz (pomarańcz)

Przypisy

  1. 1 2 IBM Color/Graphics Monitor Adapter [online] [dostęp 2024-02-08] (ang.).
  2. 1 2 3 International Business Machines Corporation 1981-08 ↓, s. 2-46.
  3. 1 2 3 4 Zenon Rudak. Kolorowa karta graficzna (CGA). „Komputer”. 7/87 (16), s. 34-35, lipiec 1987. ISSN 0860-2514. [dostęp 2026-03-08].
  4. ↑ Paweł Pilarczyk. Od MDA do trójwymiaru. „Enter”. 2/2001, s. 34-35, luty 2001. [dostęp 2026-04-03].
  5. 1 2 3 International Business Machines Corporation 1981-08 ↓, s. 2-60 – 2-61.
  6. International Business Machines Corporation, IBM Personal Computer: Technical Reference (publication 6025008), International Business Machines Corporation, sierpień 1981 [dostęp 2026-03-02] (ang.).
    1. 1 2 3 4 5 6 7 S. 2-49.
    2. 1 2 S. 2-62–2-63.
    3. 1 2 3 S. 2-51; 2-59.
    4. ↑ S. 2-56–2-57.
    5. ↑ S. 2-55–2-59.
  7. 1 2 Paweł Borkowski. Gra w karty (graficzne). „Bajtek”, s. 24–25, 1992-01. Spółdzielnia „Bajtek”. ISSN 0860-1674. [dostęp 2025-11-14]. (pol.).
  8. 1 2 3 Podręcznik: Karty graficzne | eSezam [online], esezam.okno.pw.edu.pl [dostęp 2024-02-08].
  9. ↑ Historia [online], gpu-prezentacja.prv.pl [dostęp 2024-02-08].
  10. ↑ International Business Machines Corporation, Technical Reference: Options and Adapters, Volume 2, International Business Machines Corporation, kwiecień 1984, 10 (IBM Enhanced Graphics Adapter, August 2, 1984); 75 [dostęp 2026-03-02] (ang.).

Bibliografia