Daniel Naborowski

Daniel Naborowski
Herb
Nabram
Data i miejsce urodzenia

1573
Kraków

Data i miejsce śmierci

1640
Wilno

EPUB, PDF, MOBI w Wikiźródłach
Cytaty w Wikicytatach

Daniel Naborowski herbu Nabram, inna forma nazwiska: Naborovius, kryptonimy: D.N., DNCW (ur. w 1573 w Krakowie, zm. w 1640 w Wilnie) – polski poeta (wierszopis) barokowy, dyplomata i tłumacz, sędzia grodzki wileński w latach 1637–1640, cześnik wileński w latach 1635–1640, marszałek dworu Bogusława Radziwiłła, wyznawca kalwinizmu.

Życiorys

Urodził się jako syn krakowskiego aptekarza. Ze względu na swoje wyznanie nie mógł studiować na Akademii Krakowskiej; kształcił się w Wittenberdze (1590–1593), Bazylei (studia medyczne ukończył w 1595), Orleanie (prawo w 1595), Strasburgu (kontynuacja studiów prawniczych od 1596) i Padwie (w 1602), gdzie pobierał prywatne nauki mechaniki u Galileusza. W czasie studiów w Strasburgu nauczał języków obcych Janusza Radziwiłła, a w 1602 został jego sekretarzem. U jego boku wziął udział w rokoszu Zebrzydowskiego. W 1610 podróżował po Europie (zwiedził Niemcy, Szwajcarię, Anglię, Francję, Włochy), brał udział w misjach dyplomatycznych księcia. Rolę sekretarza pełnił do śmierci księcia Janusza w 1620. W 1633 został mianowany marszałkiem hetmana polnego litewskiego Krzysztofa Radziwiłła. Będąc kalwinem, umacniał czynnie wyznawaną przez siebie religię na Litwie. W 1637 zyskał urząd sędziego grodzkiego w Wilnie.

W 1620 roku ożenił się. Był poliglotą, znał między innymi francuski, grekę i niemiecki.

Twórczość

Elżbieta Stuart

Naborowski godził w swojej poezji wartości sprzeczne: renesansową pochwałę rozsądku i życia statecznego z przekonaniem o marności świata i nieuchronnym przemijaniu wszelkich zjawisk. Jego twórczość stanowi świadectwo harmonii sprzeczności, obecnych zarówno w życiu ludzkim, jak i w całym dziele stworzenia. Tworzył w nurcie motywu vanitas.

Podczas studiów w Bazylei ogłosił dwie rozprawy napisane w języku łacińskim: De temperamentis (1593) i De venenis (1594). Pierwszym znanym wierszem poety jest łaciński utwór wpisany w Wittenberdze 4 maja 1593 do pamiętnika Daniela Cramera.

Na oczy królewny angielskiej

Wiersz (powstał w 1619 r.) opisuje oczy Elżbiety Stuart, małżonki elektora Fryderyka V. Napisany w formie epigramatyczniej, zawiera dwadzieścia wersów rymowanych parzyście w układzie aabb. Oparty jest na sonecie „Sur les yeux de la marquise de Monceaux” Honorata de Porchères Laugiera(inne języki), opisującym oczy księżniczki Gabrielle d’Estrées. Stanowi przykład gradacji poetyckiej.

Wiersze Naborowskiego

  • Awizyje domowe żałośne o tym, co się stało die 7 Julii 1607, przez jednego wysoce zacnego rokoszanina pisane (jako utwór anonimowy)
  • Błąd ludzki
  • Cień przypisany Ks. Ks. J.M. Januszowi Radziwiłłowi, podczaszemu naonczas W. Ks. L. A. 1607
  • Cnota grunt wszytkiemu
  • Do Jego Książęcej Mości Pana... Janusza Radziwiłła Pana Mego Miłościwego
  • Do Najjaśniejszego Władysława Zygmunta...
  • In Werki solatium
  • Krótkość żywota
  • Kur na krzcinach oddany małemu wielkiej nadzieje Radziwiłłowi...
  • Malina
  • Marność i Na toż
  • Pieśń ad imitationem Horatiuszowej ody „Beatus ille, qui procul negotiis”
  • Poezje wyd. A. Brückner
  • Róża przypisana na kolędzie Księciu Imci Krzysztofowi Radziwiłłowi
  • Treny na śmierć Księcia Radziwiłła, kasztelana wileńskiego
  • Tryumf Miłości. Poema Franciszka Petrarki
  • Votum (Tęsknota ziemianina do wsi)
  • Zwada Marsa z Kupidynem opisana wierszem... z okazyjej zwady Pana Radziejowskiego... z Panem Daniłowiczem... na bankiecie... Anni 1632

Ogłosił też zbiory poezji:

Poza przekładem Triumfu miłości Petrarki był również tłumaczem Triumfu wiary du Bartasa, Descriptio gentium Sarbiewskiego i Pieśni Lobwassera. W poczet przekładów poety należy także zaliczyć wiersze Cień, Róża, Kalendy styczniowe oraz Kur, stanowiące emulacyjne tłumaczenia wierszy Jeana Passerata (Umbra, Rosa, Kalendae Januariae oraz Gallus), które wpisują się w nurt twórczości adoksograficznej, tj. pochwał błahych przedmiotów czy zjawisk.

Inne utwory

  • List do protektora, ks. Janusza Radziwiłła (literacki żart), dat. z Bazylei 30 III 1610
  • Ks. Januszowi Radziwiłłowi... uśpionemu pamiątka, 1621
  • Wiersze Naborowskiego z rękopisu Wojnów, wyd. F. K. Nowakowski

Późniejsze wydania

Listy i materiały

  • Sto dziewiętnaście listów do Radziwiłłów z 1608-1639
  • Do Janusza Radziwiłła, dat. z Bazylei 10 XII 1608
  • Do l. Casaubona, dat. z Królewca 10 XII 1612
  • Do Krzysztofa Radziwiłła, dat. 1625 (opisujący chorobę S. Rysińskiego)
  • Dwa listy wierszowane do Janusza Radziwiłła, dat. z Wilna: 18 IX 1629, 20 IX 1630
  • Trzy listy do Bogusława Radziwiłła, dat. 1631
  • Kilka listów wierszowanych (rękopisy: Biblioteka Czartoryskich)

Przypisy

  1. ↑ Rodzina, herbarz szlachty polskiej, t. XII, Warszawa 1915, s. 2.
  2. 1 2 Józef (1928-1971) Cybertowicz i inni, Nowy Korbut, „IBL PAN, call no. III-4043 ; Pd.XXXIX-3 ; s. 5-6”, 1965 [dostęp 2026-02-21].
  3. ↑ Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego, spisy, t. I: Województwo wileńskie XIV–XVIII wiek, opr. H. Lulewicz, A. Rachuba, P. P. Romaniuk, pod red. A. Rachuby, Warszawa 2004, s. 695.
  4. ↑ Marek Miłuński, Zarząd dóbr Bogusława Radziwiłła w latach 1636–1669, w: Administracja i życie codzienne w dobrach Radziwiłłów (XVI­–XVIII w.). Seria Fasciculi Historici Novi, Tom IX,Warszawa 2009, s. 273.
  5. 1 2 3 Paweł Kozioł, Daniel Naborowski | Życie i twórczość | Artysta [online], Culture.pl, grudzień 2008 (pol.).
  6. 1 2 3 4 Dariusz Rott, Daniel Naborowski [online], staropolska.pl [dostęp 2025-12-23] (pol.).
  7. 1 2 3 Czesław Hernas: Barok. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002, s. 267. ISBN 83-01-13846-7.
  8. ↑ Czesław Hernas: Literatura baroku. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1999, s. 302. ISBN 83-01-12895-X.
  9. ↑ Daniel Naborowski – biografia. [dostęp 2009-05-27]. (pol.).
  10. ↑ Maciej Włodarski: Nowo odkryte wiersze łacińskie Daniela Naborowskiego. W: Łacińska poezja w dawnej Polsce. Warszawa: Instytut Badań Literackich, 1995, s. 196. ISBN 83-85605-36-3.
  11. ↑ Charakterystyka twórczości Daniela Naborowskiego. [dostęp 2009-05-27]. (pol.).
  12. ↑ Alicja Bielak, Piotr Sadzik, W nurcie pochwał Niczego. "Cień", "Róża", "Kur", "Kalendy styczniowe" Daniela Naborowskiego jako przekłady utworów Jeana Passerata, "Prace Filologiczne" 2015, nr 5(8), s. 17-49 [online] [dostęp 2018-03-07] (ang.).
  13. ↑ Roman Krzywy, Retoryczne obroty rzeczy. O adoksografiach Daniela Naborowskiego, „Barok” (2), 2009, ISSN 1234-3233.

Linki zewnętrzne