Dennis Ritchie

Dennis Ritchie
Ilustracja
Ritchie w 2011
Państwo działania

 Stany Zjednoczone

Data i miejsce urodzenia

9 września 1941
Bronxville

Data i miejsce śmierci

ok. 12 października 2011
Berkeley Heights

Zawód, zajęcie

informatyk

Specjalność: informatyka
Alma Mater

Uniwersytet Harvarda

Instytucja

Lucent Technologies
Bell Labs

Nagrody

IEEE Emanuel R. Piore Award(inne języki) (1982)
Nagroda Turinga (1983)
ACM Software System Award(inne języki) (1983)
C&C Prize(inne języki) (1989)
Medal Hamminga IEEE (1990)
Computer Pioneer Award(inne języki) (1994)
członek honorowy Computer History Museum (1997)
National Medal of Technology (1998)
Harold Pender Award(inne języki) (2003)
IRI Achievement Award(inne języki) (2005)
Nagroda Japońska (2011)
National Inventors Hall of Fame(inne języki) (2019)

Strona internetowa

Dennis MacAlistair Ritchie (ur. 9 września 1941 w Bronxville, zm. ok. 12 października 2011 w Berkeley Heights) – amerykański informatyk. Twórca języka programowania C – rozwinięcia języka B autorstwa Kena Thompsona – oraz współtwórca, wraz z Thompsonem, systemu operacyjnego Unix. Od 1967 roku do przejścia na emeryturę w 2007 roku pracował w Bell Labs. Wspólnie z Brianem Kernighanem napisał książkę The C Programming Language (1978), a w 1983 roku otrzymał wraz z Thompsonem Nagrodę Turinga.

Młodość i wykształcenie

Dennis Ritchie urodził się w Bronxville w stanie Nowy Jork. Jego ojciec, Alistair E. Ritchie, przez wiele lat pracował w Bell Labs i był współautorem książki The Design of Switching Circuits poświęconej teorii obwodów przełączających(inne języki). W dzieciństwie Dennis przeprowadził się z rodziną do Summit w stanie New Jersey, gdzie uczęszczał do Summit High School(inne języki). W 1963 ukończył studia z fizyki na Uniwersytecie Harvarda, gdzie następnie podjął studia doktoranckie z matematyki stosowanej. Jak sam później pisał, na studiach licencjackich przekonał się, że nie jest dość zdolny, by zostać fizykiem, a komputery są „całkiem fajne”. Na studiach doktoranckich przekonał się z kolei, że nie jest dość zdolny, by zostać specjalistą od teorii algorytmów, i że woli języki proceduralne od funkcyjnych. W czasie studiów doktoranckich prowadził jako asystent zajęcia ze wstępu do programowania i pracował na pół etatu w Project MAC w Massachusetts Institute of Technology (MIT), gdzie zajmował się głównie dokumentacją powstającego systemu Multics.

Kariera

Ken Thompson (z lewej) i Dennis Ritchie (z prawej)
Unix Wersja 7 dla PDP-11 z widocznym katalogiem domowym Dennisa Ritchiego (/usr/dmr)

Od 1962 roku kilkakrotnie odbywał wakacyjne praktyki w Bell Labs. Po studiach próbowało go zatrudnić rządowe laboratorium Sandia National Laboratories, prowadzące badania nad bronią, ale – jak wspominał – pod koniec lat 60. „robienie bomb atomowych dla rządu nie wydawało się zgodne z duchem czasów”. W 1967 Ritchie rozpoczął pracę w Bell Labs, w zespole, który wkrótce przyjął nazwę Computing Science Research Center. Już jako pracownik Bell Labs kończył na przełomie 1967 i 1968 roku rozprawę doktorską Program Structure and Computational Complexity, przygotowywaną na Harvardzie początkowo pod kierunkiem Patricka C. Fischera(inne języki). Tematem rozprawy były subrekurencyjne hierarchie funkcji. Ritchie wykazał w niej, że programy LOOP – proste programy z pętlami o z góry określonej liczbie powtórzeń – obliczają dokładnie funkcje pierwotnie rekurencyjne, a głębokość zagnieżdżenia pętli odpowiada poziomom hierarchii Grzegorczyka. Część wyników ogłosił w 1967 roku wspólnie z Albertem R. Meyerem(inne języki). Ritchie nigdy jednak nie uzyskał stopnia doktora. Sam w połowie lat 80. tłumaczył, że rozprawę ukończył, ale jej nie złożył, bo „był tak znudzony”. Według późniejszych relacji obronił ją w 1968 roku, ale nie dopełnił formalności potrzebnych do uzyskania stopnia. Według relacji Meyera rozprawę zaakceptowała komisja, ale Ritchie odmówił opłacenia oprawy egzemplarza dla biblioteki Harvardu. Brian Kernighan i współautorzy pracy z 2022 roku uznali tę historię za niewystarczające wyjaśnienie. Po śmierci Ritchiego jego siostra Lynn odnalazła kopię rozprawy u wdowy po promotorze, a drugi egzemplarz znalazł się w spuściźnie, którą rodzeństwo przekazało Computer History Museum. Muzeum w 2020 roku po raz pierwszy udostępniło rozprawę publicznie.

Pod koniec lat 60. XX wieku Ritchie i Ken Thompson należeli do ostatnich pracowników Bell Labs zaangażowanych w projekt Multics, z którego Bell Labs wycofało się w kwietniu 1969 roku. W tym okresie Ritchie współtworzył kompilator języka BCPL dla komputerów GE 645(inne języki) i GE 635(inne języki) oraz napisał kompilator systemu obliczeń symbolicznych ALTRAN. Thompson, Ritchie i Joseph Ossanna(inne języki) bezskutecznie zabiegali u kierownictwa o zakup komputera PDP-10, a potem SDS Sigma 7(inne języki). Ritchie uważał później, że gdyby wtedy dostali taką maszynę, Unix mógłby powstać, ale by się nie utrzymał. Następnie Thompson znalazł mało używany komputer PDP-7 i z pomocą Ritchiego oraz innych osób opracował na nim od podstaw własne programy użytkowe i system operacyjny. Jednym z głównych wkładów Ritchiego w pierwszą wersję systemu był pomysł, by urządzenia, takie jak terminale i napędy taśmowe, występowały w systemie plików jako pliki. Gdy Bell Labs kupiło komputer PDP-11 do przygotowywania zgłoszeń patentowych, Thompson i Ritchie szybko przenieśli na niego Uniksa. Według Ritchiego nazwę „Unix”, żartobliwie nawiązującą do nazwy „Multics”, zaproponował w 1970 roku Kernighan. Sam Kernighan wspominał, że zaproponował pierwotną formę „UNICS”, choć według innej relacji jej autorem był Peter Neumann(inne języki). Thompson stworzył język B jako język programowania systemowego, który miał uzupełniać asembler. Później miejsce B zajął stworzony przez Ritchiego język C. W 1971 roku Ritchie zaczął rozszerzać B o typ znakowy i przepisał kompilator tak, by generował kod maszynowy PDP-11. Przejściową wersję nazwał NB (ang. new B), a po wprowadzeniu systemu typów – C. Najbardziej twórczy okres rozwoju języka przypadł na 1972 rok. Ritchie jeszcze przez wiele lat współtworzył Unix i C.

W latach 70. XX wieku Ritchie współpracował z Jamesem Reedsem i Robertem Morrisem(inne języki) nad atakiem ze znanym szyfrogramem na amerykańską maszynę szyfrującą M-209(inne języki). Atak pozwalał odczytać około połowy wiadomości w języku angielskim dłuższych niż 2000 znaków i większość takich wiadomości dłuższych niż 2500 znaków. Ritchie relacjonował, że po rozmowach z Agencją Bezpieczeństwa Narodowego autorzy postanowili go nie publikować, ponieważ powiedziano im, że zasadę ataku można zastosować do maszyn wciąż używanych przez obce rządy.

Przez wiele lat unikał funkcji kierowniczych, w końcu jednak objął kierownictwo działu oprogramowania systemowego Bell Labs, którego badacze stworzyli systemy operacyjne Plan 9 (wydany w 1995) i Inferno (ogłoszony w 1996).

W ramach restrukturyzacji AT&T w połowie lat 90. XX wieku Ritchie został przeniesiony do Lucent Technologies. W 2007 roku zrezygnował z funkcji kierowniczej i przeszedł na emeryturę, ale do śmierci niemal codziennie przychodził do Bell Labs.

C i Unix

Konferencja Usenix, 1984
Ritchie rozmawiający w domku w górach otaczających Salt Lake City
Ritchie w swetrze w paski, stojący pośrodku za Stevenem Bellovinem(inne języki) w czapce bejsbolowej
Okładka pierwszego wydania The C Programming Language (1978)

Wspólnie z Brianem Kernighanem napisał książkę The C Programming Language, często nazywaną K&R od inicjałów autorów. Kernighan napisał pierwsze wersje większości tekstu objaśniającego, a Ritchie dodatek z podręcznikiem referencyjnym języka i rozdział o współpracy z systemem Unix. Według Kernighana obaj wielokrotnie na przemian poprawiali tekst główny, natomiast podręcznik referencyjny pozostał niemal bez zmian. Książkę przełożono na ponad dwadzieścia cztery języki, a pierwotny podręcznik referencyjny Ritchiego stał się podstawą standardu ANSI C, przyjętego pod koniec 1989 roku. Ritchie uczestniczył we wczesnym etapie prac nad standardem. Według Kernighana pozycja twórcy języka nadawała wagę jego opiniom i pozwoliła mu zablokować jedną czy dwie naprawdę złe propozycje.

Wraz ze Stephenem Johnsonem i przy pomocy Thompsona Ritchie przeniósł Uniksa na komputer Interdata 8/32(inne języki), co dowiodło jego przenośności. Wersję dla Interdaty uruchomili pod koniec 1977 roku. Ich celem było uczynienie samego systemu bardziej przenośnym, a nie jednorazowe przeniesienie. Według pierwszego wydania książki o C z około 13 tysięcy wierszy kodu systemu tylko około 800 napisano w asemblerze, a z 7 tysięcy wierszy jądra (poza wstawkami w asemblerze i sterownikami urządzeń) około 95% było identycznych na obu maszynach.

Ostatnim ważnym wkładem technicznym Ritchiego w rozwój Uniksa był mechanizm Streams(inne języki), służący do łączenia urządzeń, protokołów i aplikacji. Ritchie i Thompson wywarli tak duży wpływ na Research Unix(inne języki) (kolejne wersje Uniksa rozwijane w Bell Labs), że Doug McIlroy napisał później: „Można bezpiecznie założyć, że nazwiska Ritchiego i Thompsona są przypisane do niemal wszystkiego, czego nie przypisano inaczej”.

Duża część oprogramowania na świecie powstaje w C lub w językach od niego pochodnych. C jest językiem stosunkowo niskiego poziomu, który operuje na tych samych podstawowych rodzajach danych co większość komputerów, czyli na znakach, liczbach i adresach. Nie jest przy tym związany z żadnym konkretnym sprzętem ani systemem operacyjnym, co pozwala przenosić programy między maszynami.

Na C wzorowało się wiele innych języków, w tym Objective-C i C++. Sam Ritchie pisał w 1993 roku, że C jest dziwaczny i ułomny, a zarazem odniósł ogromny sukces. Latem 1973 roku w języku C przepisano jądro Uniksa, pierwotnie napisane w asemblerze. Thompson trzykrotnie próbował w 1973 roku napisać jądro w C, ale udało się to dopiero wtedy, gdy Ritchie dodał do języka struktury (struct), pozwalające łączyć dane w grupy, które mogą zawierać inne takie grupy. Kod jądra Ritchie i Thompson napisali wspólnie, a według Kernighana większość komentarzy w nim pochodzi od Ritchiego. Według McIlroya w jednym z najtrudniejszych fragmentów kodu jądra Ritchie umieścił komentarz You are not expected to understand this („nie oczekuje się, że to zrozumiesz”), później wielokrotnie przedrukowywany, m.in. na koszulkach. Według Kernighana po raz pierwszy udało się wtedy z powodzeniem napisać cały system operacyjny w języku wysokiego poziomu. Ritchie zaznaczał jednak, że pisanie systemu niemal wyłącznie w języku wyższego poziomu było pionierskim, choć nie oryginalnym elementem przejętym z Multicsa (systemu napisanego w języku PL/I). W drugiej połowie 1972 roku do Uniksa wprowadzono potoki, czyli mechanizm przekazujący wynik jednego programu na wejście następnego. Thompson i Ritchie w ciągu jednej nocy przystosowali do nich wszystkie polecenia systemu. System po raz pierwszy przedstawili publicznie w październiku 1973 roku na sympozjum Association for Computing Machinery (ACM) o zasadach systemów operacyjnych, a w lipcu 1974 roku ich artykuł ukazał się w „Communications of the ACM”. Autorzy podkreślali w nim, że Unix może działać na sprzęcie kosztującym zaledwie 40 tys. dolarów, a na główne oprogramowanie systemu poświęcono mniej niż dwa osobolata. Ritchie, Thompson i inni zabiegali, by licencje Uniksa dla uczelni były bardzo tanie i otwarte. Dzięki niskim opłatom Unix stał się de facto standardem na uczelnianych wydziałach informatyki.

W wywiadzie z 1999 Ritchie wyjaśnił, że uważa systemy operacyjne Linux i Berkeley Software Distribution (BSD) za pochodne Uniksa, wyrastające z jego fundamentów:

Uważam, że fenomen Linuksa jest naprawdę zachwycający, ponieważ tak mocno czerpie z podstaw, które zapewnił Unix. Linux wydaje się jedną z najzdrowszych bezpośrednich pochodnych Uniksa, choć są też różne systemy BSD, a także bardziej oficjalne propozycje producentów stacji roboczych i komputerów mainframe.

W tym samym wywiadzie stwierdził, że widzi w Uniksie i Linuksie „kontynuację idei zapoczątkowanych przez Kena, mnie i wielu innych przed wieloma laty”.

Nagrody

W 1982 roku Ritchie i Thompson otrzymali nagrodę IEEE Emanuel R. Piore Award(inne języki). W 1983 Ritchie i Thompson otrzymali Nagrodę Turinga „za opracowanie ogólnej teorii systemów operacyjnych, a w szczególności za implementację systemu operacyjnego UNIX”. Wykład Ritchiego z okazji Nagrody Turinga nosił tytuł Reflections on Software Research. Ritchie pytał w nim, czy da się odtworzyć warunki, w których w Bell Labs powstał Unix, i ostrzegał, że największym zagrożeniem dla dobrych badań informatycznych może być ich nadmierne podporządkowanie bieżącym zastosowaniom. Wspólnie z Thompsonem otrzymał także m.in. nagrodę ACM Software System Award(inne języki) (1983) przyznawaną przez ACM, a w 1983 roku otrzymał tytuł Bell Laboratories Fellow.

W 1988 Ritchie został wybrany do Narodowej Akademii Inżynierii(inne języki) Stanów Zjednoczonych „za opracowanie języka programowania C i współtworzenie systemu operacyjnego UNIX”. W 1989 roku Ritchie i Thompson otrzymali nagrodę C&C Prize(inne języki), przyznawaną przez fundację C&C Foundation koncernu NEC.

W 1990 Ritchie i Thompson otrzymali od Instytutu Inżynierów Elektryków i Elektroników (IEEE) Medal Hamminga IEEE „za zapoczątkowanie systemu operacyjnego UNIX i języka programowania C”. W 1994 roku Ritchie otrzymał Computer Pioneer Award(inne języki) przyznawaną przez IEEE Computer Society(inne języki).

W 1997 Ritchie i Thompson zostali członkami honorowymi (ang. fellows) Computer History Museum „za współtworzenie systemu operacyjnego UNIX oraz za opracowanie języka programowania C”.

27 kwietnia 1999 Thompson i Ritchie wspólnie otrzymali z rąk prezydenta Billa Clintona National Medal of Technology za rok 1998. Wyróżniono ich za współtworzenie systemu operacyjnego UNIX i języka programowania C, które według uzasadnienia medalu „doprowadziły do ogromnego postępu w dziedzinie sprzętu komputerowego, oprogramowania i systemów sieciowych oraz pobudziły rozwój całej branży, wzmacniając tym samym amerykańskie przywództwo w erze informacji”.

W 2003 roku Ritchie i Thompson otrzymali Harold Pender Award(inne języki) Uniwersytetu Pensylwanii „za opracowanie systemu operacyjnego UNIX i języka programowania C”.

W 2005 Industrial Research Institute(inne języki) przyznał Ritchiemu nagrodę Achievement Award(inne języki) za wkład w naukę, technikę i życie społeczne wynikający z jego prac nad systemem Unix.

W 2011 Ritchie wraz z Thompsonem otrzymał Nagrodę Japońską w dziedzinie informacji i komunikacji za prace nad rozwojem systemu operacyjnego Unix.

W 2019 roku Ritchie (pośmiertnie) i Thompson zostali wpisani do National Inventors Hall of Fame(inne języki) za system operacyjny UNIX. Ritchiego wymieniono jako wynalazcę w amerykańskim patencie nr 4 135 240 (zgłoszonym w 1973 i udzielonym w 1979). Opisano w nim bit uprawnień setuid, dzięki któremu uruchamiany program może korzystać z uprawnień właściciela pliku. Ustawienie tego bitu powoduje, że przy uruchomieniu programu efektywny identyfikator użytkownika procesu zmienia się na identyfikator właściciela pliku.

Śmierć

Dennis Ritchie (z prawej) z Dougiem McIlroyem (z lewej) w maju 2011

Ritchiego znaleziono martwego 12 października 2011 w domu w Berkeley Heights w stanie New Jersey, gdzie mieszkał sam. Miał 70 lat. Pozostawił siostrę Lynn i braci Johna i Billa. W oświadczeniu po jego śmierci rodzeństwo opisało go jako niezmiennie życzliwego, łagodnego, bezpretensjonalnego i hojnego brata, a przy tym „kompletnego geeka” o suchym poczuciu humoru. O śmierci Ritchiego jako pierwszy poinformował jego były współpracownik Rob Pike, który 12 października napisał, że Ritchie zmarł w domu „w ten weekend”. Od kilku lat podupadał na zdrowiu po leczeniu raka prostaty i choroby serca.

Dziedzictwo

Po śmierci Ritchiego historyk informatyki Paul E. Ceruzzi(inne języki) stwierdził:

Ritchie pozostawał w cieniu. Jego nazwisko wcale nie było powszechnie znane, ale… gdyby wziąć mikroskop i zajrzeć do komputera, jego pracę widziałoby się wszędzie w środku.

Kernighan opisywał Ritchiego jako człowieka skromnego, życzliwego i bezpretensjonalnego, który przypisywał zasługi innym, a własne umniejszał, oraz jako znakomitego autora tekstów technicznych o oszczędnym, eleganckim stylu. Jako przykład skromności przytaczał uwagę Ritchiego, że czytelnik jego artykułu o ewolucji Uniksa przeciętnie niewiele się pomyli, odczytując każde „my” o niejasnym odniesieniu jako „Thompson, z pewną pomocą z mojej strony”. Kernighan pisał, że rdzeniem wczesnego Uniksa był, jak można twierdzić, jeden człowiek, Ken Thompson, a Ritchie był niezbędnym współtwórcą, którego język C pozostaje lingua franca informatyki.

W wywiadzie udzielonym wkrótce po śmierci Ritchiego jego wieloletni współpracownik Kernighan powiedział, że jego zdaniem w czasie, gdy Ritchie pracował nad Uniksem i C, nikt nie przypuszczał, że staną się one tak ważne. Kernighan powiedział dziennikowi „The New York Times”: „Narzędzia, które zbudował Dennis – i ich bezpośredni potomkowie – napędzają dziś praktycznie wszystko”. Według dziennika technologia Uniksa stanowi podstawę systemów operacyjnych urządzeń konsumenckich, takich jak iOS firmy Apple.

Pisząc o jego śmierci, Geoff Duncan z serwisu Digital Trends(inne języki) zestawił znaczenie Steve’a Jobsa i Ritchiego. Doszedł do wniosku, że „dziedzictwo pracy [Ritchiego] odegrało kluczową rolę w zapoczątkowaniu rewolucji technologicznej ostatnich czterdziestu lat – w tym technologii, na której Apple zbudował następnie swoją fortunę”. Jason Perlow z serwisu ZDNet pisał, że Jobs nie był wynalazcą. Ritchie natomiast według niego „samodzielnie lub wspólnie z innymi wynalazł dwie kluczowe technologie oprogramowania, które stanowią DNA praktycznie każdego programu, z jakiego dziś korzystamy bezpośrednio lub pośrednio”. John Biggs z serwisu TechCrunch zauważył, że „wielu informatyków i ludzi z dziedzin pokrewnych wiedziało o znaczeniu Ritchiego dla wzrostu i rozwoju, cóż, wszystkiego, co ma związek z informatyką…”.

Fedora 16, dystrybucja Linuksa wydana około miesiąca po jego śmierci, została poświęcona jego pamięci. Jego pamięci poświęcono też FreeBSD 9.0, wydany 12 stycznia 2012. Jego imię nosi nagroda za rozprawy doktorskie przyznawana przez SIGOPS(inne języki), grupę ACM zajmującą się systemami operacyjnymi.

Planetoida (294727) Dennisritchie, odkryta w 2008 przez astronomów Toma Glinosa(inne języki) i Davida H. Levy’ego, otrzymała nazwę na cześć Ritchiego. Minor Planet Center opublikowało oficjalne uzasadnienie tej nazwy 7 lutego 2012 w „Minor Planet Circulars” (M.P.C. 78272).

Najważniejsze prace

Wybrane publikacje