Podziemne kłącze. Łodyga smukła, u nasady z papierowatym liściem, długości około 20–30cm. Powyżej, na wysokości 1–2,5 metra rozgałęzia się sympodialnie na wiele pędów drugiego rzędu, które rozgałęziają się dalej, aby w końcu wypuścić liczne liście. Długość międzywęźli skraca się wraz ze zwiększeniem rzędu odgałęzień. Najniżej położone międzywęźle, o długości osiągającej 2,5 metra, przypomina łodygętrzciny cukrowej.
Pochwa liściowa długości 7–20cm, zielona, naga, z wyjątkiem kilku włosków u samej nasady oraz w sąsiedztwie poduszeczki liściowej. Ogonki liściowe opisywane jako nieobecne, albo krótkie i zgrubiałe w poduszeczkę liściową lub długie na 8–20cm, charakterystycznie zgrubiałe i przechodzące w cylindryczną poduszeczkę liściową o długości około 1–4cm. Blaszka podługowato-jajowata, szeroko jajowata do eliptycznej lub jajowato-eliptycznej, wielkości 10–45×10–25cm, o wierzchołku zaostrzonym i zaokrąglonej nasadzie. Górna powierzchnia blaszki od średnio- do ciemnozielonej, naga, dolna powierzchnia jasnozielona, naga, z wyjątkiem wąskiego paska włosków po obu stronach nerwu środkowego (przy czym sam nerw jest nagi).
Wyrastają w parach (zredukowanych wierzchotkach), zebranych w kłosowate kwiatostany, które od trzech do dziesięciu tworzą rozgałęziony, smukły, wiechowaty kwiatostan złożony, o długości do 20cm, wyrastający z kąta liścia blisko wierzchołka łodygi. Szypuła kwiatostanu bardzo krótka lub nieobecna. Podsadka kwiatostanu złożonego pochwiasta, obejmująca jego nasadę. Podsadki kwiatostanów częściowych wielkości 5–10×0,8–1cm, brązowe, papierowate. Kwiatostany częściowe luźne, silnie rozgałęzione, długości 11–20cm. Każde rozgałęzienie z 10–20 podsadkami wspierającymi parę kwiatów lub kolejne odgałęzienie, położonymi w dwóch rzędach. Podsadki te są równowąskie do lancetowatych i odwrotnie jajowatych, zaostrzone, wielkości 2,5–4,0×0,5–0,8cm, kutnerowate, jasnozielone, szybko wysychające i potem słomkowożółte i papierowate. Szypułki kwiatów długości 3–6mm, z jedną (według niektórych źródeł dwiema) krótką i bardzo grubą, gruczołową przysadką wielkości 2,5×2,5mm, pełniącą funkcję miodnika. Osłonki (prophylle) wielkości 18–22×2–4mm. Okwiat długości 1,5–2,5cm, biały. Trzy listki zewnętrznego okółka (kielicha) wielkości 3–5×0,5cm, wolne, szydłowate do trójkątno-jajowatych, wyraźnie zgrubiałe u nasady, nagie, z wyjątkiem kilku długich włosków u nasady. Listki wewnętrznego okółka (korony) zrośnięte w rurkę długości 6–10mm, powyżej z równymi, równowąskimi do eliptycznych, zaostrzonymi, odgiętymi łatkami wielkości 10–15×2–6mm, z półprzezroczystym brzegiem. Prątniczki oraz pręcik zrośnięte u nasady, na długości 3–4mm, w rurkę, dłuższą od rurki korony o około 5mm. Dwa zewnętrzne prątniczki płatkowate, niemal równe, odwrotnie jajowate do eliptycznych, białe z nieco żółtawymi brzegami, powyżej rurki wielkości 9–10×2,5–4,5(–6,2) mm. Kapturkowaty prątniczek podługowaty, niemal biały, na odcinku powyżej rurki wielkości około 4×2,7mm, z wygiętym wyrostkiem długości 2mm, białym z żółtym wierzchołkiem. Guzowaty prątniczek niemal rurkowaty, biały, otwierający się i żółciejący ku wierzchołkowi, powyżej rurki wielkości 7–8×5–7mm, z długim i cienkim, przypominającym żagiel, białym wyrostkiem zakrzywiającym się wzdłuż krawędzi, wielkości 3×2mm, z żółtym wierzchołkiem. Pręcik długości 4,5mm i szerokości 1,7mm, zakrzywiony, równowąski, tępo zakończony, z wąskim, trójkątnym wyrostkiem długości około 3mm. Pylnik wyrastający na wysokości 2–2,5mm wolnego odcinka nitki pręcika, wielkości 1,7×0,6mm. Zalążnia kulistawa, jasnobrązowa, jedwabista, wielkości 1,8–2,4×1,9–2,1mm, trójkomorowa, z zalążkami w każdej komorze. Szyjka słupka wpierw wyprostowana i wsparta kapturkowatym prątniczkiem, powyżej zakrzywiona do wewnątrz w kształcie litery „U”, ze znamieniem spoczywającym na guzowatym prątniczku.
Białe do jasnokremowych, kulistawe, średnicy 10–15mm, niedojrzałe jedwabiste, po dojrzeniu niemal nagie i mięsiste, niepękające torebki (opisywane też jako jagody). Zawierają jedno do trzech (zwykle dwa) brązowe, kulistawe do elipsoidalnych nasiona o średnicy 7–8mm.
W systematyce rodziny marantowatych wyróżnia się monofiletycznykladDonax, obejmujący – oprócz rodzaju Donax – również wyłącznie azjatyckie rodzaje Schumannianthus i Phrynium (wraz z włączonymi do niego Phacelophrynium, Monophrynium i Cominsia) oraz afrykański rodzaj Thalia.
Nie ma jednak powszechnej zgody co do liczby gatunków w rodzaju Donax. Niektórzy badacze wyróżniają w ramach rodzaju cztery gatunki, na podstawie różnic morfologicznych:
Donax arundastrum Loureiro o łodydze do 3 metrów wysokości, blaszce liściowej małej, eliptycznej, wielkości 10–22×4–10cm i owocach często trójgraniastych i trójnasiennych,
Donax canniformis (G. Forster) K. Schumann o łodydze do 5m wysokości, blaszce liściowej jajowatej do eliptycznej, wielkości 10–45×10–25 cm, kwiatach dużych, bogatych w nektar i owocach kulistych, jednonasiennych,
Donax grandis (Miquel) Ridley o łodydze do 5m wysokości, blaszce liściowej o wymiarach do 30×20cm, najszerszej u nasady, kwiatach dużych, rurce korony znacznie dłuższej niż działki kielicha, owocach kulistych, zazwyczaj dwunasiennych,
Donax parviflorum Ridley o łodydze krótkiej, blaszce liściowej wielkości do 20×9cm, prawie eliptycznej, kwiatach małych, ubogich w nektar, rurce korony krótszej niż działki kielicha, owocach dwunasiennych i dwuklapowych lub kulistych i jednonasiennych.
Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od starogreckiego słowa δόναξ (donaks) oznaczającego lasecznicę trzcinowatą i odnosi się do podobnie rozgałęziających się pędów nadziemnych. Epitet gatunkowy oznacza po łacinie „przypominający kannę”.
Ucięte pędy Donax canniformis oraz wyplecione z nich tradycyjne kosze (zachodni Kalimantan)
Roślina włóknista
Młode pędy używane są w całej Azji Południowo-Wschodniej do wyrobu pułapek na ryby, koszy oraz w powroźnictwie i plecionkarstwie, stanowiąc niekiedy istotne źródło utrzymania dla lokalnej ludności.
W Sarawaku popularne są wzorzyste kosze oraz czapki, maty i nosidełka wykonane z D. canniformis. Na całym Borneo z pędów robi się struny do instrumentów muzycznych. Na Filipinach roślina ta jest substytutem rattanu i wykorzystywana do produkcji podkładek pod talerze, koszy i stojaków na doniczki. Z pędów wykonuje się szeroką gamę wyrobów rękodzielniczych, w tym kapelusze, kosze na śmieci, kosze na pranie, stojaki na doniczki, tace, stoły, stojaki na czasopisma i półki na książki. Liście używane są też do pakowania żywności. Nadają charakterystyczny smak opakowanym produktom spożywczym.
W swoim zasięgu Donax canniformis stopniowo zastępuje rattan w rzemiośle i przemyśle chałupniczym, głównie ze względu na niszczenie i zanikanie pierwotnej dżungli, którą preferuje wiele gatunków palm. Zaletą Donax canniformis jest łatwość zbioru i przygotowania.
Łodygi Donax canniformis są zazwyczaj zbierane z natury. Mają one zazwyczaj kilka metrów długości i średnicę 1–3 cm. Okazjonalnie roślina jest uprawiana, na przykład na Półwyspie Malajskim, w Sarawaku i północnej Sumatrze. Brakuje jednak informacji na temat praktyk sadzenia i uprawy.
W Indonezji sok z młodych, nierozwiniętych liści stosuje się w leczeniu chorób oczu. Uważa się też, że liście z młodych pędów są skutecznym antidotum przeciwko ukąszeniom węży. Mieszkańcy Jambi powszechnie używają owoców do leczenia ropni. W zachodnim Kalimantanie i na zachodniej Jawie roślina ta jest używana do leczenia bólu oczu. Roślina wykorzystywana była również przez ludność tubylczą środkowego Kalimantanu do wzmocnienia odporności w czasie pandemii COVID-19. Lokalna społeczność środkowego Celebesu wykorzystuje liście do leczenia przepuklin oraz spożywa dojrzałe owoce w celu leczenia czyraków.
W Malezji pędy są stosowane jako lek na gorączkę. Ekstrakt roślinny stosowany jest trzy razy dziennie na ból oczu przez Malajów w Pahang. W Perak surowe liście i owoce są spożywane w celu leczenia czyraków i ropni.
Andamańczycy stosują Donax canniformis w bólu, zaburzeniach ginekologicznych oraz żołądkowych.
W Filipinach odwar z korzeni jest uważany za antidotum na ukąszenia węży i zatrucie krwi. Sok z rozdrobnionych korzeni stosuje się przeciwko infekcjom grzybiczym. W celu obniżenia gorączki podaje się napar z młodych pędów, natomiast owoce żuje się w celu leczenia czyraków.
W Tajlandii lokalna społeczność zamieszkująca obszar na północy jeziora Songkhla(inne języki) spożywa wywar z kłącza w celu leczenia gorączki i gaszenia pragnienia.
W Sepiku Wschodnim w Papui-Nowej Gwinei korzenie rośliny stosowane są w bólach i infekcjach uszu oraz na gorączkę, bóle głowy i problemy żołądkowe.
W swoim zasięgu roślina wykorzystywana jest też na bóle brzucha i dolegliwości gastryczne, gorączkę malaryczną, schorzenia ginekologiczne, a także jako środek przed- i poporodowy.
Surowe owoce spożywane są w Malezji i Filipinach. Młode pędy są używane przez miejscową ludność na północno-wschodniej wyspie Luzon jako substytut betelu.
↑Michael A.M.A.RuggieroMichael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI:10.1371/journal.pone.0119248, PMID:25923521, PMCID:PMC4418965 [dostęp 2020-02-20](ang.).
123L.Andersson:Marantaceae. W:KlausKubitzki:The Families and Genera of Vascular Plants.T.4:Flowering Plants. Monocotyledons: Alismatanae and Commelinanae (except Gramineae).Berlin Heidelberg:Springer-Verlag,1998,s.278-292. DOI: 10.1007/978-3-662-03531-3. ISBN978-3-662-03531-3.(ang.).
123PiyakasetSuksathan,Mats H.Gustafsson,FinnBorchsenius.Phylogeny and generic delimitation of Asian Marantaceae.„Botanical Journal of the Linnean Society”.159,s.381-395,2009.
12MohdIbrahim,NurulZain.Nutritional Composition and Antioxidant Activity of Leaves and Rhizomes of Bemban (Donax grandis) Grown under Glasshouse Conditions.„Annual Research & Review in Biology”.17(3),s.1–11,2017-01-10. DOI: 10.9734/ARRB/2017/36041.
↑GritWinterfeld,AlexandraLey,Matthias H.Hoffmann,JurajPaulei inni.Dysploidy and polyploidy trigger strong variation of chromosome numbers in the prayer-plant family (Marantaceae).„Plant Systematics and Evolution”.306(2),2020-04. DOI: 10.1007/s00606-020-01663-x.
↑Rachmat B.Suba (i inni).Food preference of the Bornean elephant (Elephas maximus borneensis) in North Kalimantan Province, Indonesia, and its conservation implications.„Raffles Bulletin of Zoology”.68,s.791802,2020. DOI: 10.26107/RBZ-2020-0090.
↑DSuwito,EPoedjirahajoe.The Covid-19 pandemic impact on indigenous people livelihoods in the peat swamp forest ecosystem in Central Kalimantan Indonesia.„IOP Conference Series: Earth and Environmental Science”.894(1),s.012023,2021-11-01. DOI: 10.1088/1755-1315/894/1/012023.
↑KavitaArora:Indigenous Forest Management In the Andaman and Nicobar Islands, India.2018,s.17–100. ISBN978-3-030-00033-2.
↑MichaelKoch (i inni).An ethnobotanical survey of medicinal plants used in the East Sepik province of Papua New Guinea.„Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine”.11(1),2015-12. DOI: 10.1186/s13002-015-0065-8.
