 | |
| Państwo działania | |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia | |
| Data i miejsce śmierci | |
| profesor nauk humanistycznych | |
| Specjalność: językoznawstwo | |
| Alma Mater |
Metropolitarne Seminarium Duchowne w Krakowie, Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Gdańsku |
| Doktorat | |
| Habilitacja | |
| Profesura | |
| Nauczyciel akademicki | |
| Uczelnia | |
| Odznaczenia | |
       | |
Edward Breza, kasz. Édwôrd Bréza (ur. 24 września 1932 w Kaliszu, zm. 12 października 2017 w Gdańsku) – polski językoznawca, profesor zwyczajny Uniwersytetu Gdańskiego.
W 1939 roku rozpoczął edukację w niemieckiej szkole we wsi rodzinnej. W 1948 roku ukończył polską szkołę w Lipuszu, następnie w latach 1948–1951 uczęszczał do Liceum Ogólnokształcącego w Kościerzynie. W 1951 roku wstąpił do Zgromadzenia Zmartwychwstańców. W 1953 roku w Poznaniu zdał eksternistyczny egzamin maturalny. W 1958 roku ukończył studia filozoficzno-teologiczne w Metropolitalnym Seminarium Duchownym w Krakowie, lecz nie przyjął święceń kapłańskich. Jego wykładowcą etyki był ks. doc. dr hab. Karol Wojtyła. Po ukończeniu studiów pracował jako nauczyciel religii, j. polskiego, j. rosyjskiego, j. niemieckiego, historii, biologii, geografii. Tytuł zawodowy magistra filologii polskiej uzyskał w roku 1964 na WSP w Gdańsku (po przekształceniach: Uniwersytet Gdański), doktorat na Uniwersytecie Gdańskim w 1972 r. (promotorem jego pracy doktorskiej był Hubert Górnowicz). Również tam otrzymał stopień naukowy doktora habilitowanego (1978). Był pierwszym doktorem habilitowanym w dziedzinie językoznawstwa na Uniwersytecie Gdańskim. W 1988 roku został podniesiony do godności profesora. Na Uniwersytecie Gdańskim był prodziekanem Wydziału Humanistycznego (1978–1981), dyrektorem Instytutu Filologii Polskiej (1981–1991) oraz kierownikiem Zakładu Historii Języka Polskiego, Dialektologii i Onomastyki (1988–2002). W okresie od 1 października 1978 do 30 czerwca 1994 roku pracował także (na drugim etacie) w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Bydgoszczy, najpierw na stanowisku docenta, potem profesora nadzwyczajnego i profesora zwyczajnego.
25 kwietnia 2006 roku Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy nadał mu tytuł doktora honoris causa. Profesor zwyczajny Bałtyckiej Wyższej Szkoły Humanistycznej (2003–2004), Gdańskiej Wyższej Szkoły Humanistycznej (od 2003) i Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Ciechanowie (od 2004). W latach 1980–1984 był przewodniczącym I Wydziału Gdańskiego Towarzystwa Naukowego.
Główne nurty zainteresowań naukowych E. Brezy wyznaczały: onomastyka (członek Międzynarodowego Komitetu Onomastycznego w Leuven – Belgia, Komisji Onomastycznej KJ PAN w Warszawie i Komitetu Redakcyjnego „Onomasticów” w Krakowie), historia języka polskiego, zwłaszcza na Pomorzu, współczesna polszczyzna z kulturą języka, dialektologia z kaszubistyką (w tym: kaszubszczyzna literacka), wpływ łaciny na język polski, metodyka nauczania języka polskiego i kaszubskiego.
Redaktor „Rocznika Gdańskiego” (1992–1996). Bibliografia jego prac obejmuje ponad 2200 pozycji (książkowych, artykułów, w tym także drobnych – gazetowych). Za książki: Toponimia powiatu kościerskiego (1974), Gramatyka Kaszubska napisaną z Jerzym Trederem (1981) i Nazwiska Pomorzan (2001) otrzymał nagrodę Ministra.
6 czerwca 2006 r. otrzymał tytuł Honorowego Obywatela rodzinnej Gminy Dziemiany, zaś 12 października 2013 roku tytuł Honorowego Obywatela Miasta Kościerzyna.
Edward Breza przyszedł na świat w wielodzietnej kaszubskiej rolniczej rodzinie Józefa (1902–1967) i Marty z domu von Gruchalla (1901-1988). Jego ojciec wywodził się z zamożnej rodziny gburskiej, matka z drobnej szlachty kaszubskiej Gruchała Węsierskich. Od 1970 r. do śmierci mieszkał w Sopocie. Ożenił się z Zofią z domu Stefańską, mieli czworo dzieci.
Zmarł 12 października 2017 roku w Gdańsku, pochowany został na cmentarzu komunalnym w Sopocie (kwatera N3-5a-7).
Źródło:.
Źródło:.
Rada Gminy Dziemiany Uchwałą Nr XL/218/22 z 25 stycznia 2022 nadała imię prof. Edwarda Brezy jednej z ulic Kalisza - jego rodzinnej miejscowości.
