Edward Linde-Lubaszenko

Edward Linde-Lubaszenko

Edward Linde-Lubaszenko (2016)
Imię i nazwisko	Edward Ryszard Linde-Lubaszenko
Data i miejsce urodzenia	23 sierpnia 1939 Białystok
Data i miejsce śmierci	8 lutego 2026 Warszawa
Zawód	aktor
Współmałżonek	Asja Łamtiugina (rozwód)
Lata aktywności	1964–2025
Zespół artystyczny
Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie (1973–2004)
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Edward Ryszard Linde-Lubaszenko (ur. 23 sierpnia 1939 w Białymstoku, zm. 8 lutego 2026 w Warszawie) – polski aktor teatralny i filmowy, reżyser teatralny, pedagog, profesor sztuk teatralnych.

Życiorys

Jego matka, Emilia Roszkowska, urodzona w Kolonii Maszty, niedaleko Kosowa Poleskiego, na terenie dzisiejszej Białorusi, pomagała starszej siostrze prowadzić sklep kolonialny w Białymstoku. Jego ojciec, Julian Linde, Niemiec o korzeniach szwedzkich, wyjechał w 1939 z zajętego po wybuchu II wojny światowej przez Związek Radziecki Białegostoku. Edward był kuzynem Jana Roszkowskiego, burmistrza Prudnika w latach 1990–1998. W 1941, z pomocą sowieckiego kapitana Mikołaja Lubaszenki, przeprowadził się z matką do Archangielska, gdzie podawali się za rodzinę i przyjęli jego nazwisko. W połowie 1943 matka znalazła pracę kancelistki w nowo powstałej I dywizji im. Tadeusza Kościuszki. Prawdziwego ojca poznał w dorosłym życiu. W 1957 spotkał się z ojcem, który zmarł w 1969. W 1991 postanowił dodać człon Linde do nazwiska Lubaszenko.

Ukończył Liceum Ogólnokształcące nr VI im. Bolesława Prusa we Wrocławiu, gdzie recytował i śpiewał na różnych uroczystościach. Był wyróżniającym się uczniem. Linde-Lubaszenko chciał być marynarzem, lotnikiem i próbował swoich szans na ringu bokserskim. Po maturze (1956) studiował przez trzy lata we wrocławskiej Akademii Medycznej. Zostałby lekarzem, gdyby nie działalność w studenckim Teatrze Kalambur. W 1961 otrzymał II Nagrodę w kategorii akademickiej w VIII Ogólnopolskim Konkursie Recytatorskim w Gdańsku, a w 1962 zdobył I nagrodę I Ogólnopolskiego Studenckiego Konkursu Piosenkarzy ex aequo z Marianem Kawskim. W latach 1963–1964 był związany z Teatrem Dramatycznym we Wrocławiu, gdzie wystąpił w roli Joe Blessinga w sztuce Autobus do Montany Williama Inge’a (1964) w reż. Jerzego Hoffmana i jako dowódca patrolu pruskiego w Popiołach Jerzego Broszkiewicza (1964) w reż. Marii Straszewskiej. W 1963 zdał aktorski egzamin eksternistyczny. W latach 1964–1965 występował w Teatrze im. Juliusza Osterwy w Gorzowie Wielkopolskim, a w latach 1965–1966 w Teatrze Ziemi Opolskiej. W 1977 ukończył studia na Wydziale Reżyserii Dramatu Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Krakowie, z którą w 1981 związał się jako nauczyciel akademicki. Był wykładowcą i dziekanem Wydziału Aktorskiego uczelni (1987–1990). W 1991 uzyskał tytuł profesora sztuk teatralnych.

Przełom w karierze scenicznej zawdzięcza Wrocławskiemu Teatrowi Współczesnemu (1967–1973), gdzie zagrał główne role w dwóch głośnych przedstawieniach Jerzego Jarockiego: Stara kobieta wysiaduje Tadeusza Różewicza (1969) w roli kelnera i Paternoster Helmuta Kajzara (1970) w roli ojca. W latach 1973–2004 był związany ze Starym Teatrem im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie, jako aktor, a także reżyser. Ze Starym Teatrem współpracował do końca 2025 roku. Występował m.in. w Procesie Franza Kafki, Sklepach cynamonowych Bruno Schulza, a także w Wyzwoleniu Stanisława Wyspiańskiego. W 1989 „Trybuna Ludu” przyznała mu nagrodę za kreacje sceniczne i filmowe oraz działalność społeczno-polityczną i pedagogiczną. Występował także m.in. w Teatrze Nowym w Krakowie.

Na ekranie debiutował w roli dziennikarza w dramacie psychologicznym Kazimierza Kutza Ktokolwiek wie… (1966). Rozpoznawalność zapewniła mu rola doktora Romana Bognara w medycznym serialu telewizyjnym Andrzeja Titkowa Układ krążenia (1977–1978). Na przestrzeni lat zagrał w ponad 70 filmach, ponad 110 przedstawieniach teatralnych i ponad 80 spektaklach teatru telewizji. Rozpoznawalność i popularność przyniosły mu role w filmach takich jak Psy, Róża, Kroll, Lista Schindlera, a także w komediach reżyserowanych przez swojego syna, Olafa – Poranek kojota, Sztos, Chłopaki nie płaczą, E=mc². W późniejszych latach swojej kariery był również znany z ról w popularnych serialach obyczajowych.

W latach 1994–1997 był przewodniczącym zarządu krakowskiego Oddziału ZASP. Pełnił też funkcję rektora Wyższej Szkoły Komunikowania i Mediów Społecznych im. Jerzego Giedroycia w Warszawie. Przed wyborami parlamentarnymi w 2001 był członkiem wyborczego komitetu honorowego Unii Wolności. W wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2004 był kandydatem Socjaldemokracji Polskiej.

Ostatni raz na scenie pojawił się 21 września 2025 w Teatrze Narodowym w Warszawie, gdzie wcielił się w Stańczyka w Weselu Stanisława Wyspiańskiego. 14 grudnia tego samego roku poinformował o zakończeniu kariery aktorskiej.

Życie prywatne

Czterokrotnie żonaty. Z małżeństwa z aktorką Asją Łamtiuginą miał syna, Olafa, a z aktorką Beatą Paluch – córkę, Beatę; dzieci Linde-Lubaszenki również zostały aktorami. Był teściem Katarzyny Groniec i Michała Chyczewskiego. Miał troje wnucząt.

Był zapalonym piłkarzem, grał w Reprezentacji Artystów Polskich. Kibicował Cracovii.

Został pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.

Odznaczenia

• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
• Złoty Krzyż Zasługi
• Medal 40-lecia Polski Ludowej
• Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2024)
• Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2009)
• Odznaka „Honoris Gratia”
• Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1999)
• Odznaka „Zasłużony dla Dolnego Śląska” (1972)

Filmografia

Role teatralne

• Kopciuszek (spektakl telewizyjny, 1987) jako narrator
• Encyklopedia duszy rosyjskiej (2010) jako Edward Nikołajewicz, robotnik „Gazpromu”
• Moskwa – Pietuszki (2013)
• Wysocki. Powrót do ZSRR (Teatr Nowy w Krakowie) jako ojciec Wysockiego (2014)

Przypisy

Bibliografia

• Elżbieta Dolińska. Odrzucanie pokus?. „Film”. nr 17 (1586/XXXIV), s. 16–17, 29 kwietnia 1979. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X. 
• Krzysztof Demidowicz. „Luzacy” z charakterem. „Film”. nr 23 (2290/XLVIII), s. 18–19, 13 czerwca 1993. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X. 
• Krzysztof Demidowicz. Gdzie są chłopcy z tamtych lat? Piłkarski poker. „Film”. nr 6 (2405), s. 64–65, czerwiec 2002. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X. 

Linki zewnętrzne

• Edward Linde-Lubaszenko w bazie Filmweb
• Edward Linde-Lubaszenko w bazie filmpolski.pl
• Edward Linde-Lubaszenko w bazie IMDb (ang.)
• Edward Lubaszenko-Linde, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Osoby) [dostęp 2021-04-09] .
• Edward Linde-Lubaszenko na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”