Elektrofony

Zestaw elektrofonów
Odsłuchaj
Utwór skomponowany z wykorzystaniem sekwencera Roland MC-202
Problem z odtwarzaniem tego pliku? Zobacz strony pomocy.

Elektrofony, elektroniczne instrumenty muzyczne – w klasyfikacji naukowej grupa instrumentów muzycznych, w których źródłem dźwięku (wibratorem) jest drgająca membrana głośnika, a drgania są generowane lub przekształcane na drodze elektrycznej.

Elektrofonami nie są tradycyjne instrumenty akustyczne z dodanymi mikrofonami, przetwornikami lub wyposażone we wspomagające komponenty zasilane prądem elektrycznym.

Budowa

Schemat budowy elektrofonu

Instrumenty elektroniczne zbudowane są z pięciu podstawowych zespołów:

Podział

Sekwencer analogowy

Powszechnie stosowanym kryterium podziału elektrofonów jest rodzaj generatora drgań: mechaniczny w instrumentach elektromechanicznych i elektryczny w instrumentach elektronicznych. Z elektrofonów elektromechanicznych wydziela się niekiedy grupę instrumentów elektroakustycznych.

Klasyfikacja Hornbostela-Sachsa

Gitary elektryczne
Stół mikserski

W opracowanej w 1914 przez Ericha Moritza von Hornbostela i Curta Sachsa, zrewidowanej w 2001 przez Konsorcjum MIMO(inne języki) klasyfikacji naukowej, elektrofonom przypisany jest identyfikator główny 5 i kolejno:

Historia

Lew Termen grający na thereminie

Pierwsze elektrofony próbowano budować w XIX wieku (William Duddell(inne języki)).

W 1900 w Stanach Zjednoczonych Thaddeus Cahill(inne języki) skonstruował organy elektryczne nazwane dynamophone, a w 1906 ich ulepszoną wersję – wyposażone w 145 prądnic elektrycznych i ważące ok. 200 ton telharmonium. Wynalazek triody w 1906, oraz rozwój akustyki, badania nad barwą dźwięku i transjentami przyczyniły się do szerszego rozwoju instrumentów elektrycznych.

Najwięcej elektrofonów powstało w latach 20. i 30. XX wieku w Niemczech, Stanach Zjednoczonych, Francji i Związku Radzieckim. W tym okresie zaczęły pojawiać się rozrywkowe zespoły muzyczne wykorzystujące wyłącznie instrumenty elektryczne, większość których stanowiły instrumenty elektroakustyczne i elektromechaniczne naśladujące lub stabilizujące barwę dźwięku instrumentów tradycyjnych.

Pierwszy udany instrument elektroniczny (generujący drgania na drodze czysto elektrycznej) – theremin (termenvox) skonstruował w 1920 w Związku Radzieckim Lew Termen. W 1927 Emerich Spielmann skonstruował superpiano – instrument wykorzystujący zjawisko fotoelektryczne. Innymi były skonstruowany w 1928 przez Maurice’a Martenota instrument o nazwie fale Martenota, trautonium z 1930 Friedricha Trautweina(inne języki), hellertion Petera Lertesa(inne języki) i Brunona Helbergera(inne języki) oraz melochord(inne języki).

Don Airey z Deep Purple grający na organach Hammonda

W latach 30. i 40. elektrofony elektroniczne pojawiały się sporadycznie w muzyce poważnej. Dynaphone wykorzystał Arthur Honegger, theremin – Leopold Stokowski, Richard Strauss, Paul Hindemith i Werner Egk, a fale Martenota – Maurice Ravel, Arthur Honegger, Olivier Messiaen (symfonia Turangalila, Fête des belles eaux(inne języki)), André Jolivet (koncert na fale Martenota) oraz Edgar Varèse. Popularność w teatrach i kinach zdobywały organy kinowe, a w szerszych zastosowaniach – stosunkowo niewielkie, niedrogie i wykorzystujące wynalazek multiwibratora organy elektryczne oraz wykorzystujące zjawiska elektromagnetyczne organy Hammonda.

Po II wojnie światowej ważną rolę zaczęły odgrywać seryjnie produkowane organy elektroniczne. Stosowano je w kościołach, w muzyce rozrywkowej oraz do muzykowania domowego. Oskar Sala wykorzystał operujący na skalach subharmonicznych(inne języki) mixtur-trautonium do skomponowania muzyki do filmu Ptaki Alfreda Hitchcocka. Powstał instrument wykorzystujący dźwięki szmerowe – szumofon. Spośród instrumentów elektroakustycznych największą popularność zdobyła w tym czasie gitara elektryczna. W latach 60. w Stanach Zjednoczonych Robert Moog i Donald Buchla(inne języki), niezależnie skonstruowali pierwsze w historii syntezatory analogowe(inne języki).

Marek Biliński grający na syntezatorach

Produkowane współcześnie syntezatory wykorzystywane są przez zespoły muzyki rozrywkowej, studia muzyki elektronicznej i do muzykowania domowego.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Szlifirski 2006 ↓, s. 224.
  2. 1 2 3 4 5 6 Ekiert 2006 ↓, s. 125.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 Hugh Davies, Electrophone, [w:] Grove Music Online, Oxford University Press, 2001, DOI: 10.1093/gmo/9781561592630.article.08698 [dostęp 2024-03-02] (ang.).
  4. 1 2 3 4 5 Sachs 2005 ↓, s. 429.
  5. ↑ Drobner 1997 ↓, s. 236.
  6. 1 2 Vogel 2015 ↓, s. 24.
  7. 1 2 Sachs 2005 ↓, s. 428.
  8. 1 2 3 4 5 6 Szlifirski 2006 ↓, s. 225.
  9. 1 2 3 4 5 6 elektrofony, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2024-03-02].
  10. ↑ Vogel 2015 ↓, s. 9.
  11. 1 2 Vogel 2015 ↓, s. 25.
  12. 1 2 3 Szlifirski 2006 ↓, s. 226.
  13. ↑ Sachs 2005 ↓, s. 448.
  14. 1 2 3 4 Drobner 1997 ↓, s. 237.
  15. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Ekiert 2006 ↓, s. 126.
  16. ↑ Vogel 2015 ↓, s. 26.
  17. 1 2 Sachs 2005 ↓, s. 430.
  18. 1 2 Drobner 1997 ↓, s. 238.

Bibliografia

Zobacz też