Evans Carlson

Wczesne życie i służba w armii

Pochodził z rodziny ministra kongregacjonalistycznego. W wieku 16 lat uciekł z domu i zaciągnął się do armii amerykańskiej, służąc m.in. na Filipinach i Hawajach. Podczas I wojny światowej walczył we Francji, gdzie został ranny i zdobył swoje pierwsze Purpurowe Serce. Po wojnie służył w Niemczech w ramach sił okupacyjnych. Otrzymał także nominację na oficera artylerii. Po wojnie opuścił armię, a w 1922 roku zaciągnął się do Korpusu Piechoty Morskiej, gdzie wkrótce został mianowany podporucznikiem.

Doświadczenia w Chinach i filozofia „Gung Ho”

W latach 30. dwukrotnie służył w Azji – w Chinach pełnił funkcje oficera wywiadu i zagranicznego obserwatora konfliktu chińsko-japońskiego. W 1937 roku przebywał z chińskimi komunistycznymi oddziałami 8 Armii Marszowej, gdzie poznawał taktyki wojny partyzanckiej i ducha współpracy pomiędzy żołnierzami. Stamtąd zapożyczył chińskie hasło „Gung Ho!”, oznaczające „pracować razem” lub „razem w harmonii”, które następnie stało się mottem jego służby w piechocie morskiej i na trwałe weszło do amerykańskiego języka wojskowego.

Formowanie Marine Raiders

Po powrocie do USA Carlson ostrzegał przed rosnącym zagrożeniem ze strony Japonii i przekonywał decydentów do powołania elitarnej formacji opartej na taktykach partyzanckich oraz wyszkoleniu podobnym do brytyjskich komandosów. Dzięki poparciu m.in. prezydenta Franklina D. Roosevelta i jego syna Jamesa Roosevelta, w lutym 1942 roku został mianowany dowódcą 2. batalionu Marine Raider. Jednostka ta, znana później jako Carlson’s Raiders, składała się wyłącznie z ochotników starannie wyselekcjonowanych spośród doświadczonych żołnierzy piechoty morskiej.

II wojna światowa

Pierwszą znaczącą akcją dowodzonych przez Carlsona Marines był rajd na Makin (17–18 sierpnia 1942). Była to jedna z pierwszych operacji amerykańskich sił specjalnych w wojnie na Pacyfiku, mająca na celu zadanie strat Japończykom i zebranie informacji wywiadowczych. Mimo niejednoznacznych rezultatów akcji, stała się ona w symbolem odwagi amerykańskich żołnierzy i innowacyjnego podejścia do działań wojennych.

Znacznie większe znaczenie miała późniejsza akcja znana jako patrol Carlsona („Long Patrol” lub „Carlson’s patrol”) podczas kampanii o Guadalcanal (4 listopada – 4 grudnia 1942). Carlson’s Raiders przeszli ok. 240 km przez gęstą dżunglę i tereny górskie, prowadząc działania bojowe głęboko za liniami japońskimi, ścierając się z oddziałami wroga, niszcząc zapasy i zdobywając cenne informacje. Pomimo trudnych warunków, chorób tropikalnych i wyjątkowo wymagającego terenu, Marines pod dowództwem Carlsona zabili znaczną liczbę żołnierzy japońskich i zdezorganizowali tyły nieprzyjaciela przy relatywnie stratach własnych.

Filozofia dowodzenia i kontrowersje

Carlson wyróżniał się spośród ówczesnych dowódców amerykańskich swoją nietradycyjną filozofią dowodzenia. Promował bardziej demokratyczne relacje pomiędzy oficerami a szeregowymi, większą samodzielność każdego żołnierza oraz wymianę pomysłów w ramach jednostki, w tym tzw. Friday Night Forums – spotkania edukacyjne prowadzone dla podniesienia morale i lepszego zrozumienia wykonywanej misji. Choć jego metody budowały silną więź wśród żołnierzy i były wysoko oceniane przez podwładnych, spotkały się z oporem części tradycjonalistycznych dowódców Korpusu Piechoty Morskiej, którzy uważali je za zbyt nieortodoksyjne.

Późniejsza służba i koniec kariery

Po zakończeniu walki na Guadalcanalu Carlson został czasowo wycofany z linii frontu z powodu przebytych chorób (m.in. malarii). Służył jako doradca przy filmie Gung Ho! z 1943 roku, który opowiadał o jego Raidersach; następnie wrócił na Pacyfik jako obserwator w bitwach o Tarawę i Saipan, gdzie został ciężko ranny, próbując ratować rannych żołnierzy. Z powodu odniesionych ran w 1946 roku przeszedł do rezerwy ze stopniem generała-brygadiera (brigadier general).

Śmierć i dziedzictwo

Carlson zmarł 27 maja 1947 roku na atak serca w Portland w stanie Oregon, w wieku 51 lat. Pomimo, że jego rola w historii amerykańskich sił specjalnych była znaczna, przez długi czas pozostawał postacią stosunkowo mało znaną szerokiej publiczności – częściowo z powodu kontrowersji wokół jego metod dowodzenia i sympatii do taktyk partyzanckich, a także związków z chińskimi komunistami, które nie były dobrze postrzegane w okresie zimnej wojny. Obecnie jednak jego wkład w kształtowanie elitarnych amerykańskich formacji wojskowych i promowanie ducha „Gung Ho!” jest powszechnie uznawany przez historyków wojskowości.