Ferrytyna

Struktura ferrytyny

Ferrytyna – białko wiążące odwracalnie jony żelaza i przechowujące je, głównie w wątrobie.

Ferrytyna pełni istotną funkcję we wszystkich żywych organizmach, utrzymując żelazo w dostępnej i nieszkodliwej formie. Jej synteza jest ściśle regulowana zarówno na etapie transkrypcji, jak i translacji, a na ekspresję genu ferrytyny wpływa wiele czynników.

Budowa i działanie

Część białkowa ferrytyny (niezawierająca żelaza) nosi nazwę apoferrytyny. Zbudowana jest z 24 podjednostek i ma łączną masę ok. 440 kDa. Jest zdolna do magazynowania do 4500 jonów Fe3+, które przechowuje w formie zmineralizowanej, jako uwodniony tlenek żelaza(III) (Fe2O3) związany z fosforanem. Żelazo wchłania się z przewodu pokarmowego w formie jonów Fe2+, które w części są wiązane przez hem, a w części utleniane do Fe3+ i wiązane przez ferrytynę, która obecna jest w komórkach błony śluzowej jelita cienkiego (enterocytach). Gdy całość ferrytyny jest w pełni wysycona żelazem, jego wchłanianie zatrzymuje się i nadmiar jest wydalany. Ferrytyna w znacznych ilościach znajduje się w wątrobie. Gdy ilość żelaza w organizmie spada, uwalnia je do płynów fizjologicznych.

W warunkach in vitro białko to nie jest jednak zdolne do akumulacji zauważalnych ilości Fe3+, ma ono jednak aktywność ferrooksydazy (EC 1.16.3.1) i katalizuje reakcję:

4Fe2+ + O2 + 4H+ ⇄ 4Fe3+ + 2H2O

Dzięki temu ferrytyna wychwytuje jony Fe2+ obecne w komórkach, utlenia je do Fe3+ i magazynuje.

Ferrytyna w diagnostyce medycznej

Stężenie ferrytyny oznaczane w osoczu metodami immunochemicznymi pozwala ocenić (w przypadku nieobecności zakażenia, stanu zapalnego i innych wywołujących reakcję ostrej fazy) zapasy żelaza ustroju.

Wartości prawidłowe

Przyczyny zwiększonego stężenia ferrytyny w osoczu (z podwyższonym poziomem żelaza):

  1. Przeładowanie żelazem (hemochromatoza)
  2. Transfuzje krwi
  3. Suplementy diety zawierające żelazo

Przyczyny zwiększonego stężenia ferrytyny w osoczu (bez podwyższonego poziomu żelaza):

  1. Spożywanie alkoholu
  2. Reakcja ostrej fazy
  3. Niedokrwistość chorób przewlekłych (podwyższona albo w normie)
  4. Zaburzenia funkcji wątroby
  5. Wirusowe zapalenie wątroby
  6. Zaburzenia metaboliczne
  7. Niewydolność nerek
  8. Choroby nowotworowe

Przyczyny obniżonego stężenia ferrytyny w osoczu:

  1. Niedobór żelaza w ustroju (czułość 50%, swoistość 99% przy stężeniu <12 μg/l)

Zobacz też