Ferrytyna

Struktura ferrytyny

Ferrytyna – białko wiążące odwracalnie jony żelaza i przechowujące je, głównie w wątrobie.

Ferrytyna pełni istotną funkcję we wszystkich żywych organizmach, utrzymując żelazo w dostępnej i nieszkodliwej formie. Jej synteza jest ściśle regulowana zarówno na etapie transkrypcji, jak i translacji, a na ekspresję genu ferrytyny wpływa wiele czynników.

Budowa i działanie

Część białkowa ferrytyny (niezawierająca żelaza) nosi nazwę apoferrytyny. Zbudowana jest z 24 podjednostek i ma łączną masę ok. 440 kDa. Jest zdolna do magazynowania do 4500 jonów Fe3+, które przechowuje w formie zmineralizowanej, jako uwodniony tlenek żelaza(III) (Fe2O3) związany z fosforanem. Żelazo wchłania się z przewodu pokarmowego w formie jonów Fe2+, które w części są wiązane przez hem, a w części utleniane do Fe3+ i wiązane przez ferrytynę, która obecna jest w komórkach błony śluzowej jelita cienkiego (enterocytach). Gdy całość ferrytyny jest w pełni wysycona żelazem, jego wchłanianie zatrzymuje się i nadmiar jest wydalany. Ferrytyna w znacznych ilościach znajduje się w wątrobie. Gdy ilość żelaza w organizmie spada, uwalnia je do płynów fizjologicznych.

W warunkach in vitro białko to nie jest jednak zdolne do akumulacji zauważalnych ilości Fe3+, ma ono jednak aktywność ferrooksydazy (EC 1.16.3.1) i katalizuje reakcję:

4Fe2+ + O2 + 4H+ ⇄ 4Fe3+ + 2H2O

Dzięki temu ferrytyna wychwytuje jony Fe2+ obecne w komórkach, utlenia je do Fe3+ i magazynuje.

Ferrytyna w diagnostyce medycznej

Stężenie ferrytyny oznaczane w osoczu metodami immunochemicznymi pozwala ocenić (w przypadku nieobecności zakażenia, stanu zapalnego i innych wywołujących reakcję ostrej fazy) zapasy żelaza ustroju.

Wartości prawidłowe

Przyczyny zwiększonego stężenia ferrytyny w osoczu (z podwyższonym poziomem żelaza):

  1. Przeładowanie żelazem (hemochromatoza)
  2. Transfuzje krwi
  3. Suplementy diety zawierające żelazo

Przyczyny zwiększonego stężenia ferrytyny w osoczu (bez podwyższonego poziomu żelaza):

  1. Spożywanie alkoholu
  2. Reakcja ostrej fazy
  3. Niedokrwistość chorób przewlekłych (podwyższona albo w normie)
  4. Zaburzenia funkcji wątroby
  5. Wirusowe zapalenie wątroby
  6. Zaburzenia metaboliczne
  7. Niewydolność nerek
  8. Choroby nowotworowe

Przyczyny obniżonego stężenia ferrytyny w osoczu:

  1. Niedobór żelaza w ustroju (czułość 50%, swoistość 99% przy stężeniu <12 μg/l)

Zobacz też

Przypisy

  1. Robert Kincaid Murray, Daryl K. Granner, Victor W. Rodwell, Biochemia Harpera ilustrowana, wyd. 6, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2008, ISBN 978-83-200-3573-5.
    1. ↑ Rozdział Ferrytyna magazynuje żelazo w komórkach, s. 713–714.
    2. 1 2 Rozdział Wchłanianie żelaza w jelicie cienkim jest precyzyjnie regulowane, s. 711–712.
    3. 1 2 Rozdział Wchłanianie żelaza jest ograniczone i dokładnie kontrolowane, zwiększa się jednak pod wpływem witaminy C i alkoholu, s. 583.
  2. ↑ Thierry Granier i inni, Structural description of the active sites of mouse L-chain ferritin at 1.2 Å resolution, „JBIC Journal of Biological Inorganic Chemistry”, 8 (1), 2003, s. 105–111, DOI: 10.1007/s00775-002-0389-4 [dostęp 2026-05-19] (ang.).
  3. 1 2 3 Xiaoke Yang, N. Dennis Chasteen, Ferroxidase activity of ferritin: effects of pH, buffer and Fe(II) and Fe(III) concentrations on Fe(II) autoxidation and ferroxidation, „Biochemical Journal”, 338 (3), 1999, s. 615–618, DOI: 10.1042/bj3380615, PMID: 10051430, PMCID: PMC1220094 [dostęp 2026-05-19] (ang.).
  4. Władysław Traczyk, Andrzej Trzebski (red.), Fizjologia człowieka z elementami fizjologii stosowanej i klinicznej, wyd. 3, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2004, ISBN 83-200-3020-X.
    1. ↑ Stanisław Konturek, Czynności wątroby, s. 788
    2. ↑ Stanisław Konturek, Układ trawienny, s. 788
    3. ↑ Stanisław Konturek, Układ trawienny, s. 814
  5. ↑ Information on EC 1.16.3.1 - ferroxidase [online], BRENDA [dostęp 2026-05-19] (ang.).
  6. 1 2 3 Choroby wewnętrzne, tom II. Andrzej Szczeklik (red.). Wydawnictwo Medycyna Praktyczna , 2005, s. 1414-1415. ISBN 83-7430-069-8.
  7. 1 2 Interpretacja wyników badań krwi i moczu. [dostęp 2017-01-25].
  8. 1 2 Marianna Koperdanova, Jonathan O Cullis, Interpreting raised serum ferritin levels, „British Medical Journal”, 2015, h3692, DOI: 10.1136/bmj.h3692 [dostęp 2026-05-19] (ang.).

Bibliografia

Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.